Bê bối từ các vụ lộ dữ liệu hàng tỷ USD: Giải pháp nào để bảo vệ người dùng?

Từ các vụ lộ dữ liệu quy mô lớn của Yahoo (2014), Equifax (2017) hay án phạt 1,2 tỷ EUR đối với Meta tại châu Âu, cho thấy bài toán an toàn dữ liệu đã trở thành thách thức chung trên toàn cầu.

Năm 2017, Equifax - một trong 3 hãng đánh giá tín dụng lớn nhất của Mỹ đã bị lộ dữ liệu của khoảng 147 triệu khách hàng, gây thiệt hại ít nhất 575 triệu USD.

Trong khi đó, năm 2014 Yahoo cũng từng bị lộ dữ liệu làm ảnh hưởng đến 3 tỷ tài khoản, và thương hiệu này phải chi 117,5 triệu USD để dàn xếp vụ việc. Hay một ví dụ khác là Meta cũng từng bị phạt 1,2 tỷ EUR tại EU và yêu cầu khắc phục do chuyển dữ liệu cá nhân người dùng.

Những sự cố này đặt ra yêu cầu cấp thiết về các mô hình công nghệ mới có khả năng minh bạch, truy vết và kiểm chứng dữ liệu tốt hơn, đồng thời làm nổi bật vai trò của blockchain trong việc tái cấu trúc niềm tin số và bảo vệ hạ tầng tài chính quốc gia.

Đây cũng là nội dung được các chuyên gia chia sẻ tại ABAII Unitour #38 với chủ đề: "Blockchain: Từ nền tảng công nghệ đến ứng dụng trong tài chính số" do Hiệp hội Blockchain và Tài sản số Việt Nam (VBA), Viện Công nghệ Blockchain và Trí tuệ Nhân tạo ABAII phối hợp cùng Học viện Công nghệ Bưu chính Viễn thông (PTIT) tổ chức ngày 21/1/2026. Sự kiện thu hút hơn 400 sinh viên và giảng viên tham dự, tập trung làm rõ bức tranh pháp lý tài sản mã hóa, vai trò của Blockchain trong tương lai tài chính số, cùng bài toán nhân lực mới trước làn sóng công nghệ đang thay đổi nhanh chóng.

Pháp lý: Nền móng cho thị trường tài sản mã hóa bền vững

Phát biểu tại hội thảo, TS. Nguyễn Trung Kiên, Phó Giám đốc Học viện Công nghệ Bưu chính Viễn thông cho rằng, việc đưa các chủ đề công nghệ mới như Blockchain và tài sản số đến gần hơn với sinh viên không chỉ là cập nhật xu hướng, mà còn chuẩn bị năng lực cạnh tranh trong giai đoạn kinh tế số phát triển mạnh. Với lợi thế là cơ sở đào tạo nguồn nhân lực công nghệ cao, Học viện luôn khuyến khích sinh viên tiếp cận những nền tảng công nghệ có tính định hình, đồng thời rèn tư duy ứng dụng và tinh thần học tập suốt đời để không bị bỏ lại phía sau trong thị trường lao động toàn cầu.

Trung tướng Đặng Vũ Sơn, Nguyên Trưởng ban, Ban Cơ yếu Chính phủ, Cố vấn cấp cao VBA nhấn mạnh, blockchain đã vượt ra khỏi phạm vi thử nghiệm và đang được ứng dụng ngày càng rộng rãi trong quản trị dữ liệu, truy xuất nguồn gốc, định danh số, bảo mật thông tin, logistics, y tế, giáo dục và chính phủ số. Ở nhiều quốc gia, blockchain được xem là một thành phần của hạ tầng chuyển đổi số, giúp tăng tính minh bạch, giảm chi phí vận hành và nâng cao hiệu quả quản trị trong cả khu vực công lẫn khu vực tư.

“Tại Việt Nam, Quyết định 2815/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt Chương trình khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo quốc gia, trong đó Blockchain được xác định là một trong 6 nhóm công nghệ chiến lược trọng điểm. Từ đó, đặt ra nhu cầu nguồn nhân lực rất lớn trong lĩnh vực này”, Trung tướng Đặng Vũ Sơn nhận định.

Trung tướng Đặng Vũ Sơn, Nguyên trưởng ban, Ban Cơ yếu Chính phủ, Cố vấn Cấp cao VBA

Trong phần chia sẻ dưới góc độ pháp lý, bà Nguyễn Vân Hiền, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký VBA, Phó Viện trưởng Viện ABAII cho biết, thị trường tài sản mã hóa toàn cầu hiện đã đạt quy mô vốn hóa hơn 3.100 tỷ USD, với trên 600 triệu người dùng và hơn 30 triệu dự án token đang tồn tại.

Theo bà Hiền, tài sản mã hóa đã bước sang giai đoạn mới khi không còn là thị trường đầu cơ, mà được nhiều chính phủ và doanh nghiệp lớn nắm giữ như một phần trong chiến lược tài chính. Dữ liệu từ BitcoinTreasuries cho thấy, các chính phủ hiện đang nắm giữ hơn 647.000 BTC, trong khi các doanh nghiệp niêm yết sở hữu trên 1,1 triệu BTC, phản ánh sự thay đổi căn bản trong cách tiếp cận tài sản số ở cấp độ quốc gia và tập đoàn.

Việt Nam nằm trong Top 7 toàn cầu và Top 3 khu vực Châu Á - Thái Bình Dương về mức độ chấp nhận tài sản mã hóa, với hơn 17 triệu người đang sở hữu tài sản mã hóa. Dòng vốn liên quan Blockchain và tài sản mã hoá đổ vào Việt Nam giai đoạn 2024 - 2025 được ghi nhận ở mức trên 220 tỷ USD. Trong nhóm lao động tự do, tỷ lệ sở hữu tài sản mã hóa ở mức trên 85%, cho thấy mức độ phổ cập đáng chú ý của tài sản số trong lực lượng lao động trẻ.

Bà Nguyễn Vân Hiền, Phó Chủ tịch VBA, Phó Viện trưởng Viện ABAII

Bà Nguyễn Vân Hiền nhấn mạnh hành lang pháp lý cho tài sản số tại Việt Nam đang có bước chuyển rõ nét, tiêu biểu như Luật Công nghiệp Công nghệ số có hiệu lực từ 01/01/2026 và Nghị quyết 05/2025/NQ-CP của Chính phủ về thí điểm thị trường tài sản mã hóa trong 5 năm. Đáng chú ý, mới đây, ngày 20/1/2026, Bộ Tài chính cũng đã mở cổng tiếp nhận hồ sơ đăng ký sàn giao dịch tài sản mã hóa, cho thấy quá trình hoàn thiện khung quản lý đang được thúc đẩy mạnh mẽ. Đây là tiền đề quan trọng để thị trường phát triển minh bạch, an toàn và bền vững hơn.

Giải bài toán minh bạch và an toàn dữ liệu

Dưới góc nhìn công nghệ, TS. Đỗ Văn Thuật, Giám đốc Giải pháp và Kiến trúc Blockchain, Công ty 1Matrix phân tích bài toán cốt lõi của thời đại số: niềm tin và dữ liệu. Theo TS. Thuật, mô hình dữ liệu tập trung vốn phổ biến trong nhiều hệ thống công nghệ truyền thống đang tạo ra “điểm lỗi đơn”. Khi hệ thống bị tấn công hoặc vận hành sai lệch, hậu quả có thể lan rộng và để lại thiệt hại không chỉ về tài chính mà còn về uy tín tổ chức và niềm tin của người dùng.

“Blockchain mở ra cách tiếp cận khác: thay vì phụ thuộc vào một đơn vị trung tâm, hệ thống có thể vận hành dựa trên cơ chế minh bạch, xác thực, đối soát và truy vết giữa nhiều bên tham gia, mà không cần lưu dữ liệu riêng tư, nhạy cảm trên chuỗi. Blockchain không chỉ là công nghệ, mà là một nền tảng giúp tạo ra niềm tin có thể kiểm chứng, đặc biệt khi tài chính số và dữ liệu số ngày càng gắn chặt với nhau”, TS Thuật nói.

Tại Việt Nam, Chính phủ đã xác định blockchain là hạ tầng công nghệ chiến lược quốc gia và Mạng Dịch vụ Đa chuỗi Blockchain Việt Nam (VBSN) do Công ty 1Matrix xây dựng được triển khai theo cam kết tại Diễn đàn Quốc gia Phát triển Doanh nghiệp công nghệ số lần thứ 6 ngày 15/1/2025 với sự tham dự của Tổng Bí thư Tô Lâm. Tính đến nay, VBSN đã phát triển thành công 6 Blockchain Layer-1, với năng lực xử lý lên tới 300.000 giao dịch mỗi giây. VBSN và các giải pháp Blockchain-as-a-Service đã chính thức được triển khai trong ứng dụng truy xuất nguồn gốc sản phẩm của Bộ Công an và được tích hợp trực tiếp trên VNeID, góp phần phục vụ các bài toán quản lý nhà nước và dịch vụ công.

“Nhiều ứng dụng tiêu biểu khác được xây dựng trên nền tảng VBSN cũng đang tích cực được triển khai như: ChainTracer truy vết các dự án có dấu hiệu đáng ngờ; bản đồ số thí điểm tại TP. Đà Nẵng; xác thực văn bằng, chứng chỉ tại Học viện Kỹ thuật Mật mã; định danh và xác thực phi tập trung (DID/VC) tại một số ngân hàng, tổ chức tài chính lớn; nền tảng xác thực, đăng ký và quản lý quyền sở hữu trí tuệ…”, TS Thuật cung cấp thêm thông tin.

Vai trò của blockchain là không thể phủ nhận, tuy nhiên chuyên gia đến từ 1Matrix cũng đề cập đến một thách thức quan trọng là vấn đề nhân sự. Ông cho rằng, blockchain không thiếu giải pháp kỹ thuật, thứ còn thiếu là con người đủ năng lực để thiết kế, vận hành và bảo mật các hệ thống này trong môi trường thực. “Đây chính là bài toán nhân lực mà các cơ sở đào tạo và sinh viên cần chuẩn bị ngay từ bây giờ”, TS Thuật nhấn mạnh.

Bài toán nhân lực trong ngành blockchain

Tại phiên thảo luận “Lựa chọn nghề nghiệp đúng và trúng trong lĩnh vực blockchain cho sinh viên”, các chuyên gia tiếp tục mang đến những góc nhìn thực tế về cơ hội nghề nghiệp và cách sinh viên có thể tham gia lĩnh vực này một cách bài bản.

PGS. TS. Đỗ Xuân Chợ, Trưởng Bộ môn An toàn phần mềm, Trưởng Lab Blockchain, Học viện Công nghệ Bưu chính Viễn thông cho rằng, khi Blockchain đi vào ứng dụng thực tiễn, yêu cầu về an toàn hệ thống và năng lực triển khai ngày càng cao. Theo ông, sinh viên muốn theo ngành cần vững nền tảng công nghệ, đặc biệt là tư duy hệ thống và bảo mật, bởi càng phát triển nhanh, công nghệ càng cần được xây trên nền kỷ luật an toàn.

Ở góc nhìn tài chính - kế toán, TS. Đinh Chí Hiếu, Giảng viên Khoa Tài chính Kế toán, Học viện Công nghệ Bưu chính Viễn thông, nhìn nhận Blockchain không chỉ là câu chuyện của kỹ thuật, mà đang tác động trực tiếp tới các lĩnh vực như tài chính - kế toán, quản trị doanh nghiệp và vận hành dữ liệu. Khi nền kinh tế bước vào giai đoạn số hóa sâu, công nghệ giúp minh bạch hóa dòng dữ liệu và giao dịch sẽ tạo ra các nhóm công việc mới, đòi hỏi năng lực liên ngành và tư duy đổi mới.

TS. Lê Linh Lương, Phó Viện trưởng Viện ABAII, phác thảo “bản đồ nghề nghiệp” trong hệ sinh thái blockchain theo nhiều nhóm: kỹ sư blockchain/smart contract, product & growth, data & research, security/audit, compliance, vận hành hệ thống… và khuyến nghị sinh viên đi theo lộ trình 3 bước: nền tảng - thực chiến dự án - chuẩn hóa năng lực (portfolio, chứng chỉ, mentor/network). Theo ông, thị trường đánh giá cao người trẻ biết “làm thật” và có hồ sơ năng lực chứng minh được giá trị.

Từ góc nhìn doanh nghiệp quốc tế, bà Khuất Bích Thủy, Giám đốc Pháp lý và Cấp phép của Tether tại Việt Nam, cho rằng yếu tố minh bạch và tuân thủ sẽ ngày càng là “tiêu chuẩn bắt buộc” khi thị trường tài sản số bước vào giai đoạn phát triển chính thống. Theo bà, nhân lực trong lĩnh vực này cần rèn tư duy toàn cầu, khả năng tự học và kỷ luật nghề nghiệp cao, đồng thời cần trang bị các năng lực nền tảng như ngoại ngữ chuyên ngành, kiến thức về an toàn tài chính số và nhận thức đúng về quản trị rủi ro.

Kết thúc phiên thảo luận, các diễn giả thống nhất rằng Blockchain và tài sản mã hóa đang mở ra cơ hội lớn cho thế hệ sinh viên, nhưng để phát triển bền vững, thị trường cần hội tụ đồng thời ba trụ cột: hành lang pháp lý phù hợp, nền tảng công nghệ đủ an toàn và đội ngũ nhân lực đủ năng lực triển khai.