Sự bùng nổ của thị trường xe năng lượng mới tại Trung Quốc trong thập kỷ qua đã tạo ra một vị thế thống trị toàn cầu, nhưng đồng thời cũng để lại một quả bom nổ chậm mang tên rác thải pin. Để tháo ngòi nổ này, văn bản mang số hiệu mới nhất: "Biện pháp tạm thời về quản lý tái chế và sử dụng tổng hợp pin động lực xe năng lượng mới" sẽ chính thức có hiệu lực. Đây không chỉ là một văn bản hành chính đơn thuần, mà là một cuộc cách mạng xanh bắt buộc.
Khi nhà sản xuất phải chịu trách nhiệm đến cùng
Quy định mới đặt lên vai các nhà sản xuất ô tô một trách nhiệm chưa từng có. Nguyên tắc cốt lõi được MIIT nhấn mạnh là ai sản xuất, người đó phải thu hồi. Các hãng xe không chỉ đơn thuần bán ra một chiếc phương tiện, mà phải thiết lập trọn vẹn kênh thu hồi pin sau khi vòng đời của chiếc xe kết thúc.
Vấn đề xử lý pin xe điện được Trung Quốc đặc biệt chú trọngĐiều này chấm dứt tình trạng pin phế thải bị tuồn ra các xưởng tái chế chui, nơi axit và kim loại nặng thường xuyên bị xả thẳng ra môi trường đất và nước. Theo quy định mới, mỗi viên pin bán ra thị trường sẽ mang một mã định danh duy nhất, cho phép cơ quan quản lý truy xuất nguồn gốc từ lúc xuất xưởng cho đến khi được tái sinh hoặc tiêu hủy.
Mạng lưới dịch vụ tái chế cũng được yêu cầu phải chuẩn hóa. Các điểm thu hồi không còn được phép hoạt động manh mún. Thay vào đó, chúng phải đáp ứng các tiêu chuẩn kỹ thuật nghiêm ngặt về an toàn phòng cháy chữa cháy và bảo vệ môi trường mà Bắc Kinh đề ra.
Mỏ vàng từ rác thải công nghệ
Giới quan sát tài chính tại Thượng Hải và Thâm Quyến nhìn nhận động thái này dưới góc độ kinh tế tuần hoàn hơn là một gánh nặng pháp lý. Trong bối cảnh giá nguyên liệu thô như Lithium, Cobalt hay Nickel biến động khôn lường trên sàn giao dịch hàng hóa, việc tái chế pin cũ chính là khai thác những mỏ khoáng sản đô thị.
Quy định có hiệu lực từ tháng 4/2026 sẽ tạo ra một sân chơi sàng lọc khắc nghiệt. Những doanh nghiệp nhỏ lẻ, công nghệ lạc hậu sẽ bị đào thải. Ngược lại, các công ty nằm trong danh sách trắng White List về năng lực tái chế sẽ hưởng lợi lớn nhờ nguồn cung đầu vào ổn định và được chuẩn hóa.
Các chuyên gia nhận định rằng thị trường tái chế pin sẽ sớm trở thành một miếng bánh tỷ đô. Việc MIIT ban hành quy định vào thời điểm này là bước chuẩn bị cần thiết để đón đầu làn sóng thải loại pin quy mô lớn đầu tiên của Trung Quốc, dự kiến sẽ đạt đỉnh vào năm 2028-2030.
Bài học cho thị trường lân cận
Động thái siết chặt quản lý của Trung Quốc chắc chắn sẽ tạo ra những tác động lan truyền đến chuỗi cung ứng toàn cầu, trong đó có Việt Nam. Khi công xưởng thế giới nâng cao tiêu chuẩn, các quốc gia nhập khẩu linh kiện hoặc đang phát triển ngành xe điện nội địa cũng buộc phải nhìn nhận lại chiến lược quản lý rác thải của mình.
Việc Trung Quốc quy chuẩn hóa quy trình tái chế cũng cảnh báo nguy cơ dịch chuyển rác thải công nghệ sang các quốc gia có tiêu chuẩn lỏng lẻo hơn. Do đó, quy định ngày 1/4/2026 của MIIT không chỉ là chuyện nội bộ của quốc gia tỷ dân, mà là tín hiệu để cả khu vực Đông Nam Á cần dè chừng và học hỏi.
