Nhập ít hơn nhưng chi tiền nhiều hơn
Hiệp hội Chế biến và xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP) cho biết, số liệu năm 2025 cho thấy, Trung Quốc nhập khẩu 901.563 tấn tôm, giảm khoảng 2% so với năm trước. Tuy nhiên, tổng giá trị nhập khẩu lại đạt 4,79 tỷ USD, tăng 5%. Sự trái chiều giữa sản lượng và kim ngạch phản ánh xu hướng rõ nét: giá nhập khẩu bình quân tăng lên, kéo theo sự dịch chuyển trong cấu trúc tiêu dùng.
Xét theo diễn biến trong năm, lượng tôm nhập khẩu của Trung Quốc tăng mạnh từ quý II, đạt đỉnh trong giai đoạn tháng 6–8, trước khi chững lại vào cuối năm. Riêng tháng 12, nhập khẩu chỉ đạt 82.409 tấn, giảm 9% so với cùng kỳ, góp phần khiến tổng khối lượng cả năm sụt nhẹ, trong khi giá trị vẫn giữ đà đi lên.
Về nguồn cung, Ecuador tiếp tục giữ vị trí thống lĩnh với 651.866 tấn, chiếm hơn 70% tổng lượng tôm nhập khẩu của Trung Quốc, dù giảm 3% so với năm 2024.
Năm 2025, xuất khẩu tôm sang Trung Quốc đạt 1,2 tỷ USD - Ảnh minh họa
Ở chiều ngược lại, nhiều quốc gia khác ghi nhận mức tăng trưởng tích cực. Ấn Độ đạt 149.599 tấn, tăng 6%; Thái Lan đạt 27.739 tấn, tăng 19%; Argentina đạt 19.170 tấn, tăng 10%; trong khi Indonesia tăng mạnh 28%, lên 13.137 tấn.
Những con số này cho thấy Trung Quốc đang đa dạng hóa nguồn cung, giảm dần sự phụ thuộc tuyệt đối vào một thị trường. Đây là tín hiệu quan trọng đối với các nhà xuất khẩu có khả năng cung ứng sản phẩm khác biệt và giá trị cao.
Cùng với thu nhập cải thiện và sự phát triển mạnh của bán lẻ hiện đại, thương mại điện tử và chuỗi nhà hàng, người tiêu dùng Trung Quốc ngày càng đặt nặng các yếu tố như an toàn thực phẩm, truy xuất nguồn gốc và trải nghiệm ẩm thực.
Thị trường không còn chỉ tập trung vào tôm đông lạnh nguyên liệu giá rẻ, mà mở rộng sang các dòng tôm cỡ lớn, tôm sống, tôm cao cấp và sản phẩm chế biến sâu. Chính sự thay đổi này đã tạo lực đẩy cho những quốc gia có lợi thế về chất lượng và chế biến, trong đó Việt Nam là một ví dụ điển hình.
Tôm Việt Nam tận dụng tốt “làn sóng giá trị cao”
Theo số liệu từ Hải quan Việt Nam, năm 2025, xuất khẩu tôm sang Trung Quốc đạt 1,2 tỷ USD, tăng tới 61% so với năm 2024, tiếp tục đưa Trung Quốc trở thành thị trường nhập khẩu tôm lớn nhất của Việt Nam.
Cơ cấu mặt hàng cho thấy sự dịch chuyển rõ rệt. Xuất khẩu tôm chân trắng và tôm sú tăng lần lượt 6% và 5%. Đặc biệt, nhóm tôm loại khác – chủ yếu là tôm sống, tươi hoặc đông lạnh nguyên con – tăng hơn gấp đôi, chiếm trên 65% tổng kim ngạch.
Trong đó, tôm hùm nổi lên là mặt hàng dẫn dắt, khi gần như toàn bộ kim ngạch xuất khẩu tôm hùm của Việt Nam đều tập trung vào thị trường Trung Quốc. Song song, tôm sú tiếp tục giữ lợi thế trong phân khúc cao cấp, phục vụ nhà hàng, khách sạn và kênh tiêu dùng chất lượng cao.
Không chạy đua giá rẻ, tôm Việt chọn đường dài
Ở phân khúc tôm giá thấp, Ecuador và Ấn Độ vẫn chiếm ưu thế nhờ quy mô lớn và chi phí sản xuất thấp. Việc cạnh tranh bằng giá không phải lựa chọn tối ưu cho doanh nghiệp Việt Nam.
Ngược lại, thế mạnh của Việt Nam nằm ở năng lực chế biến, tính linh hoạt sản phẩm và các dòng tôm giá trị cao. Khi thị trường Trung Quốc ngày càng chọn lọc hơn, đây chính là “điểm rơi” phù hợp để tôm Việt Nam củng cố vị thế.
Diễn biến năm 2025 cho thấy Trung Quốc vẫn sẽ là thị trường nhập khẩu tôm lớn, song tăng trưởng sẽ thiên về giá trị hơn khối lượng. Tiêu chuẩn chất lượng, truy xuất nguồn gốc và chế biến sâu sẽ ngày càng khắt khe.
Với lợi thế về địa lý, logistics và kinh nghiệm chế biến, tôm Việt Nam có nhiều dư địa để mở rộng thị phần. Tuy nhiên, để tận dụng cơ hội này, doanh nghiệp cần tiếp tục đầu tư vào sản phẩm cao cấp, nâng giá trị gia tăng và xây dựng mối liên kết trực tiếp với hệ thống phân phối tại Trung Quốc.
