Tại hội thảo về phát triển phương tiện giao thông cá nhân xanh diễn ra sáng 31/3 tại TP. HCM, ông Lê Văn Vệ – Tổng thư ký Hiệp hội Các nhà sản xuất xe máy Việt Nam cho biết, một số doanh nghiệp thành viên đã bắt đầu triển khai hạ tầng tại Hà Nội và TP. HCM, song đang gặp vướng mắc lớn ở khâu xin phép xây dựng, khiến địa phương lúng túng trong quá trình xử lý.
Theo ông Vệ, do phần lớn thành viên VAMM là doanh nghiệp FDI, việc tiếp cận đất đai và xin cấp phép xây dựng trạm sạc phải tuân thủ quy trình phức tạp hơn. Hiện chưa có cơ chế rõ ràng về cấp đất, thu hồi và giao đất công để phục vụ xây dựng hạ tầng trạm sạc. Ngay tại Hà Nội, dù có quy hoạch đất công cộng, doanh nghiệp vẫn khó tiếp cận vì thủ tục chưa thống nhất.
Từ thực tế này, VAMM kiến nghị cơ quan quản lý sớm ban hành chính sách hỗ trợ doanh nghiệp FDI tiếp cận quỹ đất, đồng thời có ưu đãi về nguồn điện nhằm thúc đẩy phát triển hạ tầng cho xe hai bánh điện. Một số doanh nghiệp như Honda đã triển khai bước đầu tại Hà Nội và TP. HCM nhưng vẫn vướng thủ tục.
Trao đổi với báo chí, đại diện Honda Việt Nam cho biết doanh nghiệp đang triển khai hạ tầng theo lộ trình thận trọng. Hiện đã sẵn sàng vận hành 33 trạm đổi pin và khoảng 100 trạm sạc, trước mắt tập trung tại Hà Nội – khu vực có tốc độ chuyển đổi sang xe điện nhanh. Hệ thống sẽ được mở rộng dần sang các địa phương khác tùy theo nhu cầu thị trường.
Trong giai đoạn đầu, Honda Việt Nam ưu tiên tận dụng mạng lưới HEAD trên toàn quốc để đảm bảo vận hành, đồng thời hỗ trợ người dùng – đặc biệt là nhóm chuyển đổi từ xe xăng sang xe điện. Song song, doanh nghiệp nghiên cứu mở rộng trạm sạc tại các khu vực công cộng và điểm kinh doanh của đối tác nhằm tăng độ phủ.
Tủ đổi pin của HondaĐộng thái của các doanh nghiệp diễn ra trong bối cảnh thị trường xe hai bánh điện tại Việt Nam tăng trưởng mạnh, trái ngược xu hướng sụt giảm tại nhiều nước Đông Nam Á. Dữ liệu từ Hiệp hội các nhà sản xuất xe hai bánh châu Á cho thấy năm 2025, thị trường xe điện hai bánh tại Việt Nam đạt khoảng 485.000 xe, gần gấp đôi năm trước, trong khi xe động cơ đốt trong có xu hướng giảm nhẹ.
Tuy nhiên, việc thiếu quy chuẩn kỹ thuật chung đang khiến hạ tầng có nguy cơ phát triển phân mảnh. Hiện các doanh nghiệp áp dụng ba mô hình chính: sạc AC tại nhà (thời gian dài), sạc nhanh DC (yêu cầu hạ tầng lớn) và trạm đổi pin (nhanh nhưng không dùng chung giữa các hãng). Theo VAMM, nếu không sớm ban hành tiêu chuẩn thống nhất, việc kết nối và dùng chung hạ tầng sau này sẽ gặp nhiều khó khăn.
Thực tế, mô hình đổi pin xe máy điện tại Việt Nam không còn xa lạ nhưng vẫn chưa phổ biến. VinFast từng triển khai đổi pin từ năm 2020 cho các mẫu Ludo, Impes và Klara S, song dừng vào cuối năm 2022 do nhu cầu hạn chế. Đến năm 2025, trước sự gia tăng của xe máy điện và nhu cầu sạc nhanh từ nhóm chạy dịch vụ, VinFast quay lại mô hình này thông qua đối tác V-Green, với kế hoạch mở rộng mạnh mạng lưới trạm và phát triển các mẫu xe hỗ trợ pin hoán đổi.
Bên cạnh hạ tầng, ngành xe điện còn đối mặt với điểm nghẽn về chuỗi cung ứng. Việt Nam chưa nội địa hóa được hai linh kiện cốt lõi là pin và mô-tơ, gây áp lực lên chi phí sản xuất. Trong khi đó, năng lực kiểm định cũng hạn chế khi cơ quan quản lý chưa có đủ thiết bị thử nghiệm cho các thiết kế mô-tơ công suất lớn, khiến tiến độ ra mắt sản phẩm bị kéo dài.
Ở khâu xử lý pin sau sử dụng, doanh nghiệp cũng gặp vướng mắc pháp lý. Hiện chưa có hệ thống thu hồi, tái chế pin lithium trong nước, trong khi quy định chưa cho phép xuất khẩu pin để xử lý, buộc doanh nghiệp phải kiến nghị điều chỉnh trong dự thảo sửa đổi Nghị định 08.
Để tháo gỡ khó khăn, VAMM đề xuất áp dụng chính sách ưu đãi tương tự ô tô điện, cho phép miễn thuế nhập khẩu với các linh kiện chưa nội địa hóa như pin, mô-tơ và bộ điều khiển; đồng thời sớm ban hành quy chuẩn kỹ thuật phù hợp tiêu chuẩn quốc tế.
Trong giai đoạn chuyển tiếp, hiệp hội kiến nghị duy trì song song hai giải pháp, gồm phát triển xe điện và khuyến khích sử dụng xe xăng sạch hơn. Theo lộ trình, từ ngày 1/7/2027, toàn bộ xe sản xuất, lắp ráp mới phải đạt tiêu chuẩn khí thải Euro 4 – mức phát thải giảm một nửa so với Euro 3 hiện hành.
