Lực đẩy từ ngành công nghiệp chế biến sâu đang giúp nông dân tại các vùng chuyên canh tận thu tối đa giá trị trên từng mét vuông đất canh tác.
Từ phế phẩm nông nghiệp thành "mỏ vàng" mới
Tại các thủ phủ trồng thanh long lớn nhất cả nước, một diễn biến lạ đang diễn ra trái ngược hoàn toàn với quy luật nhiều năm qua. Trước đây, loại thanh long không đạt chuẩn xuất khẩu (thường gọi là thanh long ve chai) với đặc điểm trái nhỏ, tai ngắn, da trầy xước hoặc bị vạt đầu chỉ được bán với giá rẻ mạt vài nghìn đồng, thậm chí phải đổ bỏ làm phân bón.
Giá thanh long ve chai tăng kỷ lụcTuy nhiên, hiện nay thương lái đang ráo riết thu mua loại hàng này với mức giá tăng vọt. Theo ghi nhận thực tế, giá thu mua thanh long ve chai đã chạm ngưỡng trên 10.000 đồng/kg, mức cao kỷ lục đối với phân khúc hàng loại thải này.
Sự thay đổi này tạo ra một cuộc lật ngược thế cờ ngoạn mục cho người trồng. Thay vì chịu cảnh trắng tay với những trái cây xấu mã do thời tiết hoặc sâu bệnh, nhà vườn hiện có thể bán được toàn bộ sản lượng thu hoạch, không bỏ phí bất kỳ trái nào.
Phao cứu sinh giảm áp lực chi phí cho nhà vườn
Ông Trần Văn Lợi, một nông dân trồng thanh long lâu năm tại vùng chuyên canh thuộc tỉnh Bình Thuận cho biết giá thanh long ve chai tăng cao đã giúp nhà vườn giải tỏa đáng kể áp lực về đầu ra.
Ông Lợi chia sẻ rằng trước đây nhóm thanh long xấu hầu như không mang lại giá trị kinh tế, nhiều khi phải để rụng hoặc tiêu hủy ngay tại vườn. Nhưng nay, với việc thương lái chấp nhận thu mua cả những trái trầy xước hay tai ngắn với giá tốt, nông dân có thêm một khoản thu nhập đáng kể để tái đầu tư.
Cùng chung nhận định, ông Nguyễn Hữu Phước, hộ canh tác thanh long tại tỉnh Long An, cho biết tỷ lệ thanh long ve chai thường chiếm không nhỏ trong mỗi vụ thu hoạch, đặc biệt là vào những thời điểm thời tiết diễn biến bất lợi gây ảnh hưởng đến mẫu mã trái.
Theo tính toán của ông Phước, mỗi vụ vườn của ông có khoảng 20 – 30% sản lượng trái không đạt chuẩn loại 1. Trước đây số hàng này bán rất rẻ, nhưng nay nhờ giá tăng cao nên đã giúp bù đắp được các khoản chi phí phân bón và nhân công. Ông nhìn nhận dù chưa thể gọi là lãi lớn từ nguồn này, nhưng đây là sự hỗ trợ kịp thời để nông dân bám trụ với nghề.
Động lực từ ngành công nghiệp chế biến sâu
Nguyên nhân cốt lõi khiến giá thanh long ve chai tăng phi mã được xác định là do nhu cầu đột biến từ lĩnh vực chế biến thực phẩm phục vụ xuất khẩu.
Trong bối cảnh nguồn cung thanh long tươi đạt chuẩn xuất khẩu (hàng đẹp) có dấu hiệu sụt giảm tại một số thời điểm, các doanh nghiệp chế biến đã chuyển hướng thu gom mạnh nguồn hàng ve chai để đảm bảo công suất nhà máy. Đây là nguồn nguyên liệu đầu vào quan trọng để sản xuất các dòng sản phẩm giá trị gia tăng như thanh long sấy dẻo, sấy khô, sấy thăng hoa, nước ép cô đặc và bột thanh long.
Xu hướng tiêu dùng thế giới đang chuyển dịch mạnh sang các sản phẩm trái cây chế biến tiện lợi, đặc biệt là tại các thị trường như Trung Quốc, EU và Mỹ. Điều này mở ra dư địa lớn cho ngành chế biến thanh long Việt Nam, đồng thời giải quyết bài toán "được mùa mất giá" cho trái tươi. Việc tận dụng thanh long ve chai vào chế biến không chỉ giúp nâng cao chuỗi giá trị ngành hàng mà còn thúc đẩy mô hình kinh tế tuần hoàn trong nông nghiệp.
