Trí tuệ nhân tạo (AI) đang tạo ra làn sóng chuyển đổi sâu rộng trong ngành ngân hàng, từ chăm sóc khách hàng, tự động hóa vận hành đến quản trị rủi ro và phòng chống gian lận. Tuy nhiên, cùng với cơ hội tăng tốc chuyển đổi số, AI cũng đặt ra thách thức lớn về bảo mật, quyền riêng tư dữ liệu và niềm tin thị trường.
Đây là những nội dung được ông Hoàng Minh Tiến - Phó Cục trưởng Cục Công nghệ thông tin, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam chia sẻ tại Diễn đàn “Digital Trust in Finance” với chủ đề “Chuyển đổi số ngành ngân hàng trong kỷ nguyên AI: Nâng cấp quản trị rủi ro để bảo vệ niềm tin khách hàng” .
Theo ông Tiến, trong kỷ nguyên AI, năng lực quản trị rủi ro số chính là nền móng của niềm tin, còn niềm tin khách hàng là tài sản chiến lược cốt lõi để ngành ngân hàng phát triển an toàn và bền vững.
Ông Hoàng Minh Tiến - Phó Cục trưởng Cục Công nghệ thông tin, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam phát biểu tại diễn đànAI đang tái định hình hoạt động ngân hàng
Đại diện Ngân hàng Nhà nước cho biết, AI đang tác động mạnh đến toàn bộ chuỗi vận hành của các tổ chức tín dụng.
Cụ thể, AI giúp ngân hàng hiểu khách hàng tốt hơn thông qua phân tích hành vi giao dịch, đánh giá khả năng trả nợ; đồng thời tăng tốc quá trình phục vụ nhờ tự động hóa chăm sóc khách hàng, trợ lý ảo và tổng đài thông minh. Công nghệ này cũng cho phép cá nhân hóa sản phẩm, dịch vụ theo nhu cầu từng khách hàng, cũng như nâng cao hiệu quả phòng chống rửa tiền và phát hiện gian lận.
Theo số liệu được trình bày tại hội thảo, hơn 70% tổ chức tín dụng tại Việt Nam đã ứng dụng AI ở nhiều cấp độ khác nhau. Công nghệ này hiện được triển khai trong các hoạt động như eKYC, xác thực sinh trắc học, xử lý OCR giấy tờ, tự động hóa hồ sơ tín dụng, phân tích rủi ro, cảnh báo lừa đảo và cá nhân hóa dịch vụ khách hàng.
AI trong ngân hàng hiện được triển khai theo 3 tầng chính.
Tầng thứ nhất là phục vụ khách hàng, với các ứng dụng như chatbot, trợ lý ảo và cá nhân hóa trải nghiệm. Tầng thứ hai là phục vụ vận hành, tập trung vào tự động hóa quy trình, xử lý hồ sơ và tối ưu chi phí. Tầng thứ ba là quản trị rủi ro, bao gồm phát hiện gian lận, phòng chống rửa tiền, chấm điểm tín dụng và cảnh báo sớm.
Đáng chú ý, nhiều ngân hàng hiện ghi nhận tới 95% giao dịch được thực hiện qua kênh số, trong khi mô hình “super app” ngày càng phổ biến với khả năng tích hợp hàng trăm sản phẩm tài chính và phi tài chính trên cùng một nền tảng.
Mặt trái của AI và bài toán bảo vệ người dùng
Dù mang lại nhiều lợi ích, AI cũng kéo theo không ít rủi ro mới.
Theo ông Hoàng Minh Tiến, nguy cơ lớn nhất hiện nay là AI phát triển nóng nhưng thiếu kiểm soát, ảnh hưởng trực tiếp tới an toàn hệ thống, quyền lợi khách hàng, bảo vệ dữ liệu cá nhân, công bằng tài chính và niềm tin thị trường.
Các rủi ro trong kỷ nguyên AI được đại diện Ngân hàng Nhà nước chỉ ra gồm: Lộ lọt dữ liệu và quyền riêng tư; Gian lận công nghệ cao với deepfake, phishing cá nhân hóa; Thuật toán “hộp đen” thiếu minh bạch; Tấn công vào mô hình AI như prompt injection hay data poisoning; Phụ thuộc vào nhà cung cấp công nghệ; Rủi ro hệ thống khi nhiều tổ chức cùng sử dụng thuật toán và nguồn dữ liệu tương tự nhau.
Trong bối cảnh đó, ông Tiến nhấn mạnh: “Bảo vệ khách hàng không chỉ là bảo vệ tiền, mà là bảo vệ một hệ sinh thái an toàn toàn diện”.
Theo đó, khách hàng cần được đảm bảo nhiều quyền quan trọng như bảo vệ danh tính số, bảo vệ dữ liệu cá nhân, quyền được giải thích khi AI đưa ra quyết định, quyền được đối xử công bằng, quyền khiếu nại và quyền được hỗ trợ bởi con người khi cần thiết.
Đại diện Ngân hàng Nhà nước cũng cho rằng, AI cần được quản trị xuyên suốt vòng đời, từ lựa chọn bài toán, thu thập dữ liệu, huấn luyện mô hình, kiểm thử, triển khai cho tới giám sát, đánh giá và dừng sử dụng khi cần thiết.
Xây dựng nền tảng “niềm tin số”
Trước các thách thức mới, ngành ngân hàng đang tập trung củng cố nền tảng “Digital Trust” - niềm tin số như một trụ cột của chuyển đổi số trong giai đoạn tiếp theo.
Theo ông Hoàng Minh Tiến, một số định hướng trọng tâm hiện nay gồm hoàn thiện hành lang pháp lý cho đổi mới sáng tạo và ứng dụng AI có kiểm soát; nâng cao chuẩn an toàn, bảo mật trong cung cấp dịch vụ ngân hàng trực tuyến; làm sạch dữ liệu thông qua liên kết với cơ sở dữ liệu dân cư nhằm giảm tài khoản rác và tài khoản không chính chủ.
Bên cạnh đó, ngành ngân hàng cũng sẽ tập trung nâng cấp hạ tầng công nghệ, phát triển năng lực quản trị rủi ro tương xứng với tốc độ ứng dụng AI, đồng thời thúc đẩy liên thông dữ liệu liên ngành và chia sẻ trách nhiệm bảo vệ hệ sinh thái khách hàng.
Trong kỷ nguyên AI, cuộc cạnh tranh giữa các ngân hàng không còn đơn thuần nằm ở tốc độ số hóa hay quy mô công nghệ, mà còn ở khả năng duy trì niềm tin của khách hàng trong môi trường số ngày càng phức tạp. Theo giới chuyên gia, đây sẽ là yếu tố quyết định sự phát triển bền vững của ngành tài chính - ngân hàng trong những năm tới.
