Những ngày gần đây, tại xã Khánh Bình và xã Đá Bạc (tỉnh Cà Mau), hàng trăm tấn bí đỏ rơi vào cảnh ùn ứ, giá giảm sâu nhưng vẫn vắng bóng thương lái. Nhiều ruộng bí đã quá thời điểm thu hoạch, trái nằm dày đặc ngoài đồng nhưng không thể tiêu thụ.
Bí quá lứa vẫn “nằm chờ” ngoài ruộng
Ông Vũ Đăng Khoa (75 tuổi, xã Khánh Bình) cho biết gia đình ông có hơn 15 năm trồng bí đỏ nhưng chưa từng gặp tình cảnh khó khăn như năm nay.
Gia đình ông trồng 10 bờ bí, mỗi bờ dài khoảng 400m. Trong đó, hai bờ giống Én Vàng đã bán gần hết, phần còn lại chủ yếu là bí đỏ Trang Nông loại quả lớn, trung bình khoảng 5 kg/trái.
“Hiện riêng nhà tôi còn tồn hơn 20 tấn bí đã quá ngày thu hoạch mà vẫn chưa bán được. Thương lái mua rất cầm chừng, mỗi lần chỉ lấy một ít, không đáng kể so với lượng tồn”, ông Khoa chia sẻ.
Hàng chục tấn bí đỏ quá lứa nằm la liệt ngoài ruộng ở Cà Mau, chờ thương lái đến thu mua.Không riêng gia đình ông, nhiều hộ dân xung quanh cũng rơi vào cảnh tương tự, mỗi nhà còn tồn từ 10-20 tấn bí đỏ, chất đống quanh nhà hoặc để ngoài ruộng chờ người mua.
Theo ông Khoa, những năm trước, thương lái từ Cần Thơ thường đến thu mua với số lượng lớn, mỗi lần vận chuyển hàng chục tấn nên đầu ra khá ổn định. Tuy nhiên năm nay, sức tiêu thụ yếu khiến thương lái không dám thu mua nhiều.
“Trồng bí hơn 15 năm, tôi chưa bao giờ thấy cảnh vừa rớt giá, vừa khó bán như vậy”, ông nói.
Giá giảm mạnh, nông dân thua lỗ
Không chỉ khó bán, giá bí đỏ cũng lao dốc so với trước Tết. Từ mức khoảng 13.000 đồng/kg, giá giảm dần xuống 10.000 đồng, rồi 7.000 đồng/kg và hiện chỉ còn khoảng 5.000-6.000 đồng/kg.
Theo ông Khoa, giá phải đạt 7.000-8.000 đồng/kg thì người trồng mới hòa vốn, còn mức hiện tại khiến nhiều hộ thua lỗ nặng.
Chi phí sản xuất tăng càng làm tình hình thêm khó khăn. Riêng gia đình ông Khoa đang nợ đại lý phân bón gần 100 triệu đồng, chưa kể tiền thuốc và các chi phí khác.
Cùng cảnh ngộ, ông Đinh Văn Phúc (65 tuổi, ấp Hạ, xã Khánh Bình) cho biết gia đình ông trồng 18 công bí đỏ, mỗi vụ thu khoảng 30 tấn. Tuy nhiên năm nay việc tiêu thụ gặp nhiều trở ngại.
Trong đợt thu hoạch đầu vụ, ông bán được một phần với giá giảm dần từ 7.700 xuống 6.000 đồng/kg. “Hiện giá còn khoảng 5.000 đồng/kg nhưng vấn đề không chỉ là giá thấp mà là không có người mua”, ông nói.
Phần lớn bí còn lại vẫn nằm ngoài ruộng vì thu hoạch cũng không biết bán cho ai. Hiện chỉ có một số người mua lẻ bằng xe máy, mỗi lần chở vài sọt đi bán tại các chợ nhỏ, không thấm vào đâu so với sản lượng lớn của cả khu vực.
Áp lực thời vụ và bài toán đầu ra
Ngoài yếu tố thị trường, thời gian cũng đang gây áp lực lớn. Thông thường, bí đỏ chỉ cần 70-80 ngày là có thể thu hoạch, nhưng do tiêu thụ chậm, nhiều ruộng đã kéo dài hơn 100 ngày.
Theo ông Phúc, bí để quá già sẽ giảm chất lượng, dễ bị thương lái chê. Dù có thể bảo quản 2-3 tháng nếu thu hoạch và đưa vào nhà, nhưng nếu không thu sớm, nông dân sẽ không kịp chuẩn bị đất cho vụ tiếp theo.
Tại địa phương, mô hình canh tác phổ biến là 2 vụ lúa, 1 vụ màu. Vì vậy, việc kéo dài vụ bí có thể ảnh hưởng đến toàn bộ kế hoạch sản xuất trong năm.
Bí đỏ rớt giá mạnh nhưng tiêu thụ chậm, nhiều hộ dân buộc phải chất đống quanh nhà hoặc để ngoài đồng.Hiện người dân chủ yếu trồng hai giống là Én Vàng và Trang Nông. Trong đó, giống Trang Nông cho trái to (5-7 kg), dẻo, thơm, từng được thị trường ưa chuộng nhưng nay lại gặp khó nhất về đầu ra.
Địa phương kêu gọi “giải cứu”
Ông Nguyễn Thanh Thủy, Chủ tịch Hội Nông dân xã Đá Bạc, cho biết toàn xã có khoảng 140 ha đất trồng màu, chủ yếu là bí đỏ. Hiện có 52 hộ gặp khó khăn trong tiêu thụ, với tổng lượng tồn ước khoảng 400 tấn.
“Hiện chỉ có một số thương lái thu mua nhỏ lẻ, chưa có đơn vị nào mua số lượng lớn”, ông Thủy cho biết.
Trước tình trạng này, Hội Nông dân tỉnh Cà Mau đã phát động chương trình “Chung tay giải cứu nông sản” nhằm hỗ trợ bà con. Theo ông Trần Văn Thuận, Phó Trưởng Ban Công tác nông dân tỉnh, tổng lượng bí đỏ tồn đọng tại hai xã Khánh Bình và Đá Bạc hiện khoảng 400-500 tấn.
Nguyên nhân chính được xác định là diện tích trồng năm nay tăng mạnh, dẫn đến cung vượt cầu.
Hiện Hội đã đăng tải thông tin kêu gọi hỗ trợ trên các kênh trực tuyến để kết nối với doanh nghiệp, tổ chức và cá nhân có nhu cầu. Một số đơn vị bước đầu đã liên hệ tìm hiểu.
Tuy vậy, việc “giải cứu” vẫn gặp nhiều khó khăn, đặc biệt ở khâu vận chuyển khi chi phí ngày càng tăng, trong khi địa phương chưa chủ động được đầu mối tiêu thụ tại các thị trường lớn.
Trong thời gian tới, Hội Nông dân tỉnh sẽ tiếp tục rà soát sản lượng tồn, mở rộng kết nối với doanh nghiệp, siêu thị và các tổ chức thiện nguyện.
Theo nhiều nông dân, giải pháp lâu dài không chỉ là hỗ trợ tiêu thụ trước mắt mà cần xây dựng đầu ra ổn định. Nếu tình trạng “được mùa mất giá” tiếp diễn, người trồng màu sẽ rất khó duy trì sản xuất.
Hiện tại, hàng trăm tấn bí đỏ ở các vùng trồng màu của Cà Mau vẫn nằm im ngoài ruộng, chờ những chuyến xe thu mua để phần nào giảm bớt áp lực cho người nông dân.
