Diesel tăng mạnh hơn xăng
Đợt điều chỉnh giá xăng dầu đầu tháng 4 dồn mạnh vào diesel. Kỳ điều hành ngày 3/4 ghi nhận giá cơ sở E5RON92 tăng 6,56%, RON95-III tăng 7,22%, còn dầu diesel 0,05S tăng tới 21,95% so với kỳ trước. Tính theo mức tăng tuyệt đối, diesel tăng 8.961 đồng/lít, trong khi RON95 tăng 1.817 đồng/lít.
Giá cơ sở diesel lên 49.788 đồng/lít. Giá bán tối đa được giữ ở 44.788 đồng/lít nhờ được chi 5.000 đồng từ Quỹ Bình ổn. Trong cùng kỳ, xăng không còn được chi quỹ. Phần tăng mạnh nhất của kỳ điều hành đầu tháng 4 vì thế nằm ở dầu diesel.
Diesel là nhiên liệu của vận tải hàng hóa, logistics, xây dựng, khai thác, đánh bắt, máy móc công trình và một phần chuỗi cung ứng nông nghiệp. Giá diesel tăng kéo theo giá cước, giá giao hàng, chi phí thi công, vật liệu và nhiều loại đầu vào khác. Trong điều kiện sức cầu chưa mạnh và khả năng tăng giá bán còn hạn chế, phần chi phí tăng thêm đi vào biên lợi nhuận của doanh nghiệp.
Tháng 3, CPI tăng 1,23% so với tháng trước, tăng 2,44% so với cuối năm trước và tăng 4,65% so với cùng kỳ. Bình quân quý I tăng 3,51%. Lạm phát cơ bản tăng 3,63%. Riêng nhóm giao thông tăng 12,85%, kéo CPI chung tăng 1,28 điểm phần trăm. Giá xăng tăng 29,72%, còn giá dầu diesel tăng 57,03%.
Giao thông tăng 12,85%, là nhóm chịu tác động mạnh nhất từ đợt tăng nhiên liệuCPI bình quân quý I vẫn thấp hơn mục tiêu kiểm soát lạm phát cả năm. Tuy nhiên, mức tăng 4,65% của tháng 3 cho thấy giá nhiên liệu không còn chỉ tác động tới nhóm năng lượng, mà đã lan sang vận tải, thực phẩm, vật liệu và một số dịch vụ.
Trong tháng 3, nhiều doanh nghiệp vận tải đã điều chỉnh giá vé. Một số nơi tăng từ 5% đến 36%. Có địa phương ghi nhận mức tăng 30% đến 50%, chủ yếu do giá diesel và xăng tăng mạnh từ 20% đến 30%.
Trước đó, năm 2022, bình quân sáu tháng giá xăng dầu trong nước tăng 51,83%, làm CPI chung tăng 1,87 điểm phần trăm. Điều này cho thấy chỉ số giá tiêu dùng vẫn khá nhạy với nhiên liệu khi giá xăng dầu tăng mạnh trong thời gian ngắn.
Giá cơ sở trong nước chịu sức ép từ Brent, Singapore và tỷ giá
Trên thị trường quốc tế, sức ép hiện dồn vào kỳ hạn gần. Đầu tháng 4, Brent kỳ hạn gần lên quanh 109,05 USD/thùng ngày 4/4. Các hợp đồng của năm sau ở quanh vùng hơn 80 USD/thùng. Riêng kỳ hạn tháng 4 năm sau ở khoảng 80,73 USD/thùng. Chênh lệch giữa giá giao gần và giá giao xa nới rộng trong bối cảnh thị trường tập trung vào nguồn cung ngắn hạn.
Diễn biến hợp đồng tương lai dầu Brent kỳ hạn gần trước nhịp tăng mạnh đầu tháng 4Cùng thời điểm, bảng giá dùng để tính giá cơ sở trong nước ghi nhận RON92 ở mức 144,500 USD/thùng, RON95 ở mức 151,740 USD/thùng, còn dầu diesel 0,05S lên tới 291,820 USD/thùng. Diesel tăng mạnh hơn đáng kể so với xăng. Phần tăng mạnh ở nhóm sản phẩm tinh chế vì thế phản ánh rõ vào giá cơ sở trong nước.
Đầu tháng 4, tỷ giá trung tâm ở mức 25.107 đồng/USD. Chỉ số giá USD trong tháng 3 tăng 0,72% so với tháng trước và tăng 2,25% so với cùng kỳ. Giá nhập khẩu xăng dầu vì thế chịu tác động đồng thời từ giá thành phẩm và tỷ giá.
Giá xăng dầu trong nước không hình thành từ WTI đơn lẻ. Việt Nam nhập khẩu xăng dầu bằng đường biển. Giá cơ sở được tính theo giá thành phẩm bình quân giữa hai kỳ điều hành và diễn biến của thị trường khu vực. Brent là giá dầu thô tham chiếu trên thị trường đường biển quốc tế. Dated Brent bám sát hơn với giá hàng giao ngay. Giá thành phẩm tại Singapore là mức giá gần nhất với chi phí mà doanh nghiệp đầu mối phải thanh toán.
Trước đó, ngày 9/3, Brent chốt ở mức 94 USD/thùng, tăng khoảng 50% từ đầu năm. Cùng thời gian, lưu lượng qua eo Hormuz giảm và một phần sản lượng Trung Đông bị gián đoạn. Hormuz là tuyến vận chuyển quan trọng của thương mại năng lượng toàn cầu, nơi đi qua khoảng 20% lượng dầu tiêu thụ thế giới.
Biến động tại khu vực này không chỉ xuất hiện ở dầu thô mà còn đi cùng cước tàu, bảo hiểm, hàng giao gần và giá thành phẩm tại châu Á. Giá thành phẩm tại Singapore tăng cùng chiều với dầu thô. Brent, Dated Brent, giá thành phẩm Singapore và tỷ giá cùng đi vào giá cơ sở qua từng kỳ điều hành.
Quỹ 8.000 tỷ đồng là khoản tạm ứng ngân sách
Mốc mới nhất của đợt điều hành là quyết định tạm ứng thêm 8.000 tỷ đồng cho Quỹ Bình ổn ngày 27/3. Đây không phải số dư sẵn có trong quỹ, mà là khoản tạm ứng từ nguồn tăng thu ngân sách trung ương năm trước để bổ sung khi số dư quỹ giảm mạnh.
Ngay trước thời điểm đó, ngày 26/3, số dư quỹ còn khoảng 320 tỷ đồng. Ngày 25/3, quỹ còn khoảng 613 tỷ đồng. Trước đó, ngày 19/3, số dư còn khoảng 2.600 tỷ đồng. Cuối quý IV/2025, số dư quỹ còn khoảng 5.611,7 tỷ đồng. Mức giảm diễn ra rất nhanh chỉ trong chưa đầy một tháng.
Nếu so với phần quỹ còn lại ngày 25/3, khoản bổ sung mới lớn hơn khoảng 13 lần. Nếu so với số dư cuối năm 2025, mức bổ sung này lớn hơn khoảng 43%.
Trong kỳ điều hành ngày 3/4, diesel được chi 5.000 đồng/lít từ quỹ, nhưng giá bán lẻ vẫn tăng. Khoản hỗ trợ từ quỹ chỉ bù một phần mức tăng giá trong kỳ điều hành, không làm thay đổi giá cơ sở.
Theo quyết định ngày 3/4, nguồn tạm ứng ngân sách chỉ dùng để hỗ trợ diesel ở mức 5.000 đồng/lít. Tính theo mức hỗ trợ này, 8.000 tỷ đồng tương đương khoảng 1,6 tỷ lít diesel. Nếu lấy tốc độ chi thực tế khoảng 5.300 tỷ đồng trong một tháng làm tham chiếu, khoản bổ sung 8.000 tỷ đồng tương đương khoảng một tháng rưỡi sử dụng quỹ ở nhịp như vừa qua.
Nghị quyết 69 cho phép sử dụng quỹ để hạn chế biến động tăng giá bất thường, đồng thời yêu cầu hoàn trả về ngân sách nhà nước khi thị trường ổn định, với thời gian tối đa 12 tháng kể từ khi bắt đầu tái trích lập.
Phần chi được giữ lại ở khâu bán lẻ không dừng ở doanh nghiệp đầu mối. Doanh nghiệp nhập khẩu, đầu mối phân phối, logistics và vận tải phải xử lý phần giá vốn tăng thêm và nhu cầu vốn lưu động lớn hơn. Sau đó, chi phí tiếp tục đi vào cước vận tải, giá giao hàng, chi phí xây dựng, đánh bắt và nhiều dịch vụ thiết yếu khác. Ngân sách nhà nước đồng thời chịu tác động từ miễn, giảm thuế và khoản tạm ứng cho quỹ.
Thuế, nhập khẩu và thu ngân sách cùng chịu tác động
Từ 24 giờ ngày 26/3 đến hết ngày 15/4, thuế bảo vệ môi trường đối với xăng, diesel và nhiên liệu bay được đưa về 0 đồng/lít. Xăng, diesel và nhiên liệu bay không phải kê khai, tính nộp thuế giá trị gia tăng. Thuế tiêu thụ đặc biệt với xăng được đưa về 0%. Theo Bộ Công Thương, các biện pháp này làm giảm thu ngân sách nhà nước bình quân khoảng 7.200 tỷ đồng mỗi tháng.
Quý I ghi nhận tổng kim ngạch xuất nhập khẩu hàng hóa đạt 249,5 tỷ USD, tăng 23%, nhưng cán cân thương mại hàng hóa chuyển sang nhập siêu 3,64 tỷ USD, trong khi cùng kỳ năm trước còn xuất siêu 3,57 tỷ USD.
Trong hai tháng đầu năm, Việt Nam nhập khẩu 2,18 triệu tấn xăng dầu, trị giá 1,44 tỷ USD, tăng 43% về lượng. Nhập khẩu dầu thô đạt 2,16 triệu tấn, trị giá 1,08 tỷ USD. Áp lực từ giá dầu vì thế không chỉ nằm ở thị trường bán lẻ mà còn xuất hiện trong hóa đơn nhập khẩu năng lượng.
Ở chiều ngân sách, dự toán năm nay đặt thu từ dầu thô ở mức 43.000 tỷ đồng. Thu từ dầu thô quý I đạt 11.200 tỷ đồng, giảm 15,8% so với cùng kỳ. Giá dầu tăng đi cùng áp lực nhập khẩu, áp lực bán lẻ, chi phí bình ổn và phần giảm thu của một số sắc thuế trong thời gian áp dụng chính sách hỗ trợ.
