Tại Hội nghị "Sản phẩm mới và định hướng phát triển thị trường: Tài sản mã hóa và tương lai thị trường tài chính số" do Ủy ban Chứng khoán Nhà nước tổ chức sáng 5/6, ông Phan Đức Trung, Chủ tịch Hiệp hội Blockchain - Tài sản số Việt Nam (VBA), đã chia sẻ những xu hướng nổi bật của thị trường tài sản mã hóa toàn cầu, đồng thời đưa ra các bài học kinh nghiệm cho Việt Nam trong quá trình xây dựng khung pháp lý và phát triển thị trường.
Theo ông Trung, sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo (AI) đang tạo ra những thay đổi sâu sắc đối với hệ sinh thái tài sản số, đặc biệt liên quan đến điện năng, chip bán dẫn và hạ tầng công nghệ. Sự dịch chuyển này khiến nhiều loại token, từ token AI đến Bitcoin, có những điểm tương đồng về nhu cầu tiêu thụ năng lượng.
Bên cạnh đó, thị trường tài sản mã hóa vẫn vận động theo những chu kỳ riêng, đặc biệt sau mỗi kỳ Bitcoin Halving. Sau giai đoạn tăng trưởng nóng, quy mô thị trường hiện đã ổn định hơn. Nếu từng đạt đỉnh khoảng 4.000 tỷ USD, vốn hóa toàn thị trường hiện duy trì quanh mức 1.000 tỷ USD và được dự báo sẽ có khoảng 900 triệu người dùng trên toàn cầu vào năm 2026.
Ông Trung cũng cho biết sự phát triển của Bitcoin ETF đã tạo điều kiện để các nhà đầu tư truyền thống tiếp cận tài sản mã hóa theo cách an toàn hơn. Hiện BlackRock đang dẫn đầu thị trường này với khoảng 67 tỷ USD tài sản quản lý.
Tại khu vực châu Á - Thái Bình Dương, giá trị giao dịch tài sản số tiếp tục tăng trưởng mạnh, đạt khoảng 2.400 tỷ USD tính đến tháng 6/2025. Đáng chú ý, Việt Nam hiện đứng thứ 5 thế giới về tốc độ tăng trưởng giao dịch tài sản số.
Đối với lĩnh vực tài sản thực được mã hóa (RWA - Real World Assets), các tổ chức như Boston Consulting Group và Citibank dự báo quy mô thị trường có thể đạt từ 6.000-19.000 tỷ USD trong tương lai. Theo ông Trung, đây cũng là một trong những cơ sở để Chính phủ xây dựng Nghị quyết 05 nhằm đón đầu làn sóng tokenization đang diễn ra trên toàn cầu.
Ông Phan Đức Trung - Chủ tịch Hiệp hội Blockchain - Tài sản số Việt Nam (VBA) chia sẻ tại hội thảoTừ kinh nghiệm quốc tế, ông Trung cho rằng Việt Nam có thể tham khảo bốn mô hình quản lý tiêu biểu gồm Mỹ, Liên minh châu Âu (EU), Nhật Bản và Singapore.
Mỹ xây dựng mô hình quản lý dựa trên sự phối hợp giữa Ủy ban Chứng khoán và Giao dịch Mỹ (SEC), Ủy ban Giao dịch Hàng hóa Tương lai (CFTC) và hệ thống tiêu chuẩn nghề nghiệp do FINRA quản lý.
Sau những biến cố lớn như sự sụp đổ của FTX, Mỹ đang chuyển từ cách tiếp cận "xử lý sau vi phạm" sang xây dựng khung pháp lý chủ động hơn. Các tổ chức cung cấp dịch vụ tài sản số phải đáp ứng các yêu cầu về cấp phép, đăng ký và tuân thủ, trong khi người hành nghề phải sở hữu các chứng chỉ chuyên môn phù hợp.
Bên cạnh đó, Mỹ cũng áp dụng các quy định chặt chẽ về công bố thông tin, truyền thông và đạo đức nghề nghiệp nhằm bảo vệ nhà đầu tư. Theo ông Trung, điểm nổi bật của mô hình này là sự kết hợp giữa khung pháp lý, tiêu chuẩn hành nghề và cơ chế giám sát để vừa thúc đẩy đổi mới vừa kiểm soát rủi ro.
Trong khi đó, EU lựa chọn hướng tiếp cận "luật đi trước thị trường" thông qua khung pháp lý MiCA (Markets in Crypto-Assets Regulation), được áp dụng thống nhất tại 27 quốc gia thành viên.
Ngoài việc quy định rõ điều kiện cấp phép và yêu cầu vốn tối thiểu đối với các nhà cung cấp dịch vụ tài sản mã hóa (CASP), EU còn đặt ra các tiêu chuẩn nghiêm ngặt về năng lực và đạo đức nghề nghiệp đối với đội ngũ quản lý và nhân sự thông qua hướng dẫn của Cơ quan Quản lý Chứng khoán và Thị trường châu Âu (ESMA).
Đặc biệt, các quy định liên quan đến quảng bá sản phẩm và truyền thông cũng được luật hóa, yêu cầu mọi thông tin cung cấp cho khách hàng phải công bằng, rõ ràng và không gây hiểu nhầm. Theo ông Trung, mô hình của EU cho thấy xu hướng quản lý thị trường bằng một khung pháp lý thống nhất, kết hợp giữa yêu cầu tuân thủ, năng lực chuyên môn và bảo vệ nhà đầu tư ngay từ giai đoạn đầu.
Nhật Bản là một trong những quốc gia sở hữu khung quản lý tài sản mã hóa hoàn thiện nhất thế giới, được xây dựng sau các cú sốc lớn như vụ Mt. Gox và Coincheck.
Nước này quản lý thị trường thông qua Đạo luật Dịch vụ Thanh toán (PSA) và Đạo luật Công cụ Tài chính và Sàn giao dịch (FIEA). Các sàn giao dịch tài sản mã hóa bắt buộc phải đăng ký với Cơ quan Dịch vụ Tài chính Nhật Bản (FSA) và đáp ứng những tiêu chuẩn nghiêm ngặt về vốn cũng như bảo vệ tài sản khách hàng.
Điểm đáng chú ý là Hiệp hội Sàn giao dịch Tài sản ảo và Mã hóa Nhật Bản (JVCEA) được Chính phủ công nhận là tổ chức tự quản (SRO), có quyền thẩm định token trước khi niêm yết và xử lý các thành viên vi phạm. Theo ông Trung, đây là mô hình đáng tham khảo khi kết hợp hiệu quả giữa quản lý nhà nước và cơ chế tự quản của thị trường.
Đối với Singapore, điều đáng học hỏi nhất là việc đầu tư cho nguồn nhân lực và chuẩn hóa hoạt động hành nghề song song với hoàn thiện khung pháp lý, thay vì chỉ tập trung vào cấp phép doanh nghiệp.
Singapore xây dựng hành lang pháp lý thông qua các đạo luật như PSA, FSMA và cơ chế cấp phép cho các nhà cung cấp dịch vụ token kỹ thuật số (DTSP). Đồng thời, quốc gia này yêu cầu người hành nghề trong lĩnh vực tài sản số phải có chứng chỉ và giấy phép chuyên môn tương đương lĩnh vực chứng khoán. Các hiệp hội nghề nghiệp như Hiệp hội Fintech Singapore cũng tham gia xây dựng các tiêu chuẩn tự quản cho thị trường.
Từ việc nghiên cứu các mô hình quốc tế, ông Trung cho rằng Việt Nam có thể học hỏi nhiều nhất từ Mỹ và Nhật Bản, đặc biệt trong việc xây dựng hệ thống tổ chức tự quản (SRO) để hỗ trợ cơ quan quản lý và nâng cao tính minh bạch của thị trường.
Ông cũng lưu ý rằng hầu hết các quốc gia đều phải trải qua những vụ đổ vỡ lớn trước khi hoàn thiện được khung pháp lý. Từ vụ Mt. Gox tại Nhật Bản đến nhiều sự kiện khác trên thế giới, các thị trường đều phải trả giá trước khi hình thành hệ thống quản lý đầy đủ.
"Việt Nam cũng không phải ngoại lệ", ông Trung nhận định. Theo thống kê, đã có khoảng 1.500 vụ việc liên quan đến tài sản số được ghi nhận, chưa kể nhiều vụ việc lớn vẫn đang trong quá trình xử lý.
Theo ông, Việt Nam hiện đã có những bước tiến đáng kể trong xây dựng khung pháp lý liên quan đến thuế, phát hành tài sản số, vận hành thị trường và tuân thủ. Tuy nhiên, khoảng trống lớn nhất vẫn nằm ở nguồn nhân lực và tiêu chuẩn hành nghề.
"Điều này tương tự giai đoạn đầu của thị trường chứng khoán. Chúng ta cần có chương trình đào tạo nghề nghiệp, chứng chỉ hành nghề và các chuẩn mực cộng đồng. Đây là mắt xích còn thiếu của thị trường hiện nay", ông nói.
Đánh giá về tiềm năng phát triển, Chủ tịch VBA cho rằng Việt Nam vẫn là một thị trường rất lớn với hàng chục triệu người dùng. Dù các thống kê khác nhau đưa ra con số từ 17-21 triệu người tham gia, quy mô này vẫn cho thấy dư địa phát triển rất đáng kể của thị trường tài sản số trong thời gian tới.
