Chạy đua với thời tiết để cải tạo đồng ruộng
Vụ sản xuất muối tại tỉnh Cà Mau thường niên bắt đầu từ tháng 11 năm trước và kéo dài đến tháng 3 âm lịch năm sau. Tại các vùng sản xuất trọng điểm như xã Gành Hào và xã Long Điền, không khí lao động đang trở nên khẩn trương. Năm nay, do ảnh hưởng của mưa trái mùa kéo dài, lịch thời vụ bắt đầu muộn hơn so với mọi năm, buộc diêm dân phải tranh thủ từng giờ nắng để cải tạo sân ruộng.
Cánh đồng muối tại Cà MauTheo ghi nhận thực tế trên cánh đồng muối xã Gành Hào, bà con nông dân đang tập trung cao độ cho khâu làm đất. Quy trình này đòi hỏi sự tỉ mỉ và sức bền cao độ dưới trời nắng gắt. Ông Trần Văn Nghĩa, cư trú tại ấp An Điền, một lão nông có thâm niên gần 80 năm gắn bó với nghề cho biết quy trình làm ra hạt muối phải trải qua nhiều công đoạn phức tạp.
Ông Nghĩa mô tả chi tiết rằng trước tiên người làm muối phải xử lý nền đất thật chặt để hạn chế nước biển thấm ngược. Sau đó, nước biển được đưa vào phơi khô để gia tăng độ rắn cho đất. Khi nền ruộng đạt chuẩn, nước biển mới được bơm vào ruộng phơi. Dưới tác dụng của nhiệt độ và ánh nắng, nước bốc hơi làm nồng độ mặn tăng cao. Phần nước này sau đó được chuyển xuống ruộng ăn để kết tinh. Quá trình này lặp lại liên tục cho đến khi hạt muối hình thành đủ độ lớn để thu hoạch.
Bài toán công nghệ và thách thức từ thiên nhiên
Tại cánh đồng muối xã Long Điền, không khí sản xuất cũng tất bật không kém. Anh Lâm Văn Lặc, thành viên Hợp tác xã Diêm nghiệp Huy Điền chia sẻ rằng anh phải tranh thủ thời tiết mát mẻ buổi sáng sớm để thực hiện khâu quan trọng nhất là cải tạo sân ruộng. Các công việc như sên vét kênh dẫn nước, đắp bờ bao và xử lý mặt sân phẳng, sạch được triển khai đồng bộ để bảo đảm chất lượng nước biển vào ô kết tinh.
Anh Lặc nhận định nghề làm muối phụ thuộc gần như hoàn toàn vào thời tiết. Nếu gặp mưa trái mùa, công sức và vốn liếng của diêm dân có nguy cơ mất trắng. Dù những năm gần đây, phương pháp trải bạt đã được áp dụng để gia tăng năng suất và chất lượng, nhưng hiệu quả ứng phó với diễn biến bất lợi của thời tiết vẫn còn hạn chế.
Thống kê cho thấy tại xã Long Điền, diện tích sản xuất muối theo công nghệ trải bạt mới chiếm chưa đến 10%. Ông Nguyễn Nam Quân, Bí thư Đảng ủy xã Long Điền cho biết phần lớn quy trình sản xuất vẫn theo phương pháp truyền thống, dựa nhiều vào kinh nghiệm và lao động thủ công. Rào cản lớn nhất hiện nay là chi phí đầu tư ban đầu cho công nghệ mới khá cao, vượt quá khả năng tài chính của nhiều hộ dân.
Tuy nhiên, bước vào vụ mùa 2025-2026, diêm dân xã Long Điền đã nhận được sự quan tâm từ chính quyền thông qua các gói hỗ trợ vốn và đầu tư hạ tầng cho các hợp tác xã điểm. Sự hỗ trợ này được kỳ vọng sẽ giúp nâng cao chất lượng muối thương phẩm và ổn định thu nhập cho người dân.
Định hướng phát triển bền vững và nâng tầm thương hiệu
Nghề làm muối tại Cà Mau đã tồn tại hơn 100 năm, được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia và được cấp bảo hộ chỉ dẫn địa lý. Hiện địa phương sở hữu 10 sản phẩm muối đạt chứng nhận OCOP, trong đó có 2 sản phẩm đạt tiêu chuẩn 5 sao. Mặc dù thương hiệu đã được khẳng định, giá trị hạt muối vẫn chưa tương xứng với tiềm năng, dẫn đến diện tích sản xuất bị thu hẹp từ 3.000 ha năm 2011 xuống còn gần 1.600 ha hiện nay.
Trước thực trạng này, tỉnh Cà Mau chủ trương bảo tồn và phát triển nghề muối theo hướng hiệu quả và bền vững. Đáng chú ý, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn đã hỗ trợ 130 tỷ đồng cho đề án nâng cấp hạ tầng cánh đồng muối trong khu vực. Dự án tập trung vào việc đầu tư điện, nâng cấp đường giao thông, nạo vét hệ thống thủy lợi và hỗ trợ diêm dân ứng dụng công nghệ.
Bên cạnh đó, tỉnh Cà Mau đang xúc tiến mời gọi các doanh nghiệp đầu tư vào lĩnh vực chế biến sâu để đa dạng hóa sản phẩm như muối thực phẩm, muối dược liệu và quà tặng du lịch. Chiến lược này không chỉ giúp nâng cao giá trị gia tăng cho hạt muối mà còn tạo tiền đề để kết hợp phát triển du lịch trải nghiệm. Việc xây dựng các khu trưng bày công cụ, lịch sử hình thành ngành muối được xem là hướng đi mới, vừa giúp bảo tồn nghề truyền thống, vừa tạo thêm sinh kế bền vững cho diêm dân vùng ven biển.
