Căng thẳng tại Trung Đông, đặc biệt liên quan đến Iran, đang tạo hiệu ứng dây chuyền lên thị trường hàng hóa toàn cầu. Không chỉ dầu mỏ, nhiều nguyên liệu ít được chú ý như vonfram, lưu huỳnh và heli đồng loạt tăng giá mạnh, làm dấy lên lo ngại về nguy cơ đứt gãy chuỗi cung ứng trong các ngành công nghiệp trọng yếu, nhất là sản xuất chất bán dẫn.
Ba loại vật liệu này giữ vai trò quan trọng trong công nghệ cao. Vonfram - kim loại có độ cứng gần tương đương kim cương được dùng trong các kết nối điện của chip. Axit sulfuric, sản phẩm từ lưu huỳnh, là hóa chất không thể thiếu trong quá trình làm sạch wafer. Trong khi đó, khí heli giúp duy trì môi trường sản xuất ổn định, hạn chế các phản ứng hóa học ngoài ý muốn.
Diễn biến giá gần đây cho thấy mức tăng đột biến. Giá vonfram đã vượt 3.000 USD/MTU vào cuối tháng 3, tăng hơn 50% chỉ trong một tháng và gấp hơn ba lần so với cuối năm trước. Nhu cầu, đặc biệt từ lĩnh vực quốc phòng, tăng cao trong khi nguồn cung ngày càng siết chặt. Theo USGS, Việt Nam hiện sở hữu trữ lượng vonfram lớn thứ ba thế giới, sau Trung Quốc và Nga.
Việt Nam hiện sở hữu trữ lượng vonfram lớn thứ ba thế giới, sau Trung Quốc và Nga.Với lưu huỳnh, giá axit sulfuric tại một số khu vực châu Phi đã tăng ít nhất 30% so với trước khi xung đột nổ ra và vẫn chưa có dấu hiệu hạ nhiệt. Tại Trung Quốc, giá lưu huỳnh nhập khẩu cũng tăng khoảng 13% từ đầu tháng 3, lên hơn 621 USD/tấn. Các chuyên gia cảnh báo, nếu hoạt động vận chuyển qua Trung Đông tiếp tục gián đoạn trong 2-3 tháng tới, thị trường có thể đối mặt cú sốc nguồn cung nghiêm trọng.
Dữ liệu từ S&P Global cho thấy khoảng 56% lượng lưu huỳnh nhập khẩu của Trung Quốc trong năm 2025 đến từ khu vực Trung Đông. Trong khi đó, các nhà phân tích của HSBC nhận định thị trường lưu huỳnh đã rơi vào tình trạng “siêu khan hiếm”, với giá chạm mức cao kỷ lục mới.
Ở chiều khác, giá khí heli vốn đã khan hiếm gần như tăng gấp đôi kể từ khi xung đột leo thang. Nguyên nhân là một trung tâm sản xuất lớn tại Qatar, chiếm khoảng 1/3 nguồn cung toàn cầu, bị ảnh hưởng bởi các cuộc tấn công, làm gián đoạn sản xuất.
Tình hình càng trở nên căng thẳng khi Eo biển Hormuz - tuyến vận chuyển huyết mạch của dầu mỏ và hóa chất bị siết chặt kiểm soát. Những hạn chế tại khu vực này khiến nhiều thị trường nhanh chóng chuyển từ trạng thái dư cung sang thiếu hụt.
Giá lưu huỳnh thế giới tăng dựng đứngBên cạnh yếu tố địa chính trị, chính sách của Trung Quốc cũng góp phần làm nguồn cung thêm áp lực. Bắc Kinh đã siết chặt xuất khẩu vonfram từ hơn một năm qua và tiếp tục hạn chế axit sulfuric. Đồng thời, nước này gia tăng nhập khẩu heli, tăng 15,7% trong năm 2025, sau mức tăng gần 65% của năm trước đó.
Theo đánh giá của Goldman Sachs, dù chuỗi cung ứng của Trung Quốc tương đối ổn định, rủi ro gián đoạn đối với các nguyên liệu đầu vào vẫn ở mức cao hơn dự kiến. Đây là vấn đề đáng lo trong bối cảnh các ngành công nghệ cao và quốc phòng phụ thuộc lớn vào những vật liệu này.
Giới phân tích cho rằng, cuộc khủng hoảng hiện tại là cú sốc mới đối với chuỗi cung ứng toàn cầu, sau những gián đoạn do đại dịch COVID-19 và xung đột Nga - Ukraine. Xu hướng tích trữ và đa dạng hóa nguồn cung đang gia tăng, khi quyền kiểm soát tài nguyên ngày càng trở thành yếu tố chiến lược.
Tuy nhiên, một thách thức lớn là thị trường của các nguyên liệu này thiếu minh bạch về giá, khiến quy mô thực sự của tình trạng thiếu hụt có thể nghiêm trọng hơn so với những gì đang được ghi nhận.
