Sản phẩm công nghiệp ngày càng chiếm tỷ trọng cao
Đà khởi động tích cực ngay từ đầu năm đang mở ra nhiều kỳ vọng cho hoạt động thương mại. Kim ngạch xuất khẩu trong tháng 1 tăng gần 30% so với cùng kỳ năm ngoái, trong khi cơ cấu tiếp tục dịch chuyển theo hướng công nghiệp chế biến - chế tạo dẫn dắt, chiếm gần 90% tổng giá trị.
Đại diện một doanh nghiệp điện tử tại Bắc Ninh cho biết, đơn hàng năm 2026 không thiếu, nhưng khách hàng quốc tế đòi hỏi hồ sơ xuất xứ ngày càng chặt chẽ, truy xuất linh kiện rõ ràng, tiêu chuẩn môi trường và trách nhiệm xã hội khắt khe hơn trước. Thực tế từ các nhà cung ứng cấp 1 của Samsung tại Việt Nam cho thấy, những doanh nghiệp đầu tư bài bản vào hệ thống quản trị chất lượng, dữ liệu chuỗi cung ứng và tuân thủ chuẩn quốc tế đang giữ được hợp đồng dài hạn, trong khi lợi thế chi phí lao động đơn thuần không còn là “vé thông hành” để bám trụ chuỗi giá trị toàn cầu.
Ở các ngành truyền thống như dệt may và da giày - hai nhóm đóng góp hàng chục tỷ USD kim ngạch, năm 2026 được xem là “năm thử lửa” về biên lợi nhuận. Đơn hàng từ Mỹ, Liên minh châu Âu (EU) và Nhật Bản đã quay lại đều hơn sau giai đoạn khó khăn, nhưng cạnh tranh về giá vẫn gay gắt, trong khi yêu cầu về sản phẩm xanh, giảm phát thải và minh bạch chuỗi cung ứng ngày một tăng.
Các sản phẩm linh kiện điện tử, máy vi tính ngày càng chiếm tỷ trọng lớn trong cơ cấu xuất khẩu của Việt Nam.Đại diện Tập đoàn Dệt may Việt Nam (Vinatex) chia sẻ, khách hàng châu Âu hiện không chỉ hỏi giá, mà yêu cầu rõ ràng về nguồn vải, quy trình xử lý nước thải và tỷ lệ sử dụng năng lượng tái tạo tại nhà máy. “Không chuyển mình theo hướng xanh hóa, doanh nghiệp vẫn có thể làm hàng ở phân khúc giá thấp, nhưng rủi ro lớn và lợi nhuận mỏng. Muốn đi đường dài phải đầu tư ngay từ bây giờ”, vị đại diện nói.
Ở nhóm nông sản, rau quả và cà phê được dự báo tiếp tục là điểm sáng của xuất khẩu 2026. Theo Hiệp hội Rau quả Việt Nam (VinaFruit), ngành hàng này đặt mục tiêu kim ngạch khoảng 9-10 tỷ USD trong năm 2026, trên nền tảng mức thực hiện năm 2025 đạt khoảng 8,5-8,6 tỷ USD, tăng gần 18% so với năm trước. Động lực tăng trưởng không chỉ đến từ thị trường Trung Quốc mà còn mở rộng rõ nét ở các thị trường yêu cầu tiêu chuẩn cao như Mỹ, Hàn Quốc và Nhật Bản, khi nhiều mặt hàng trái cây Việt đã từng bước vượt qua rào cản kỹ thuật và kiểm dịch.
Yêu cầu nghiêm ngặt
Chia sẻ với PV Tiền Phong, ông Nguyễn Văn Mười - Phó Tổng thư ký Hiệp hội Rau quả Việt Nam - cho rằng, 2026 là thời điểm ngành hàng buộc phải thoát khỏi tư duy làm ăn mùa vụ. Đối tác quốc tế ngày càng siết chặt yêu cầu về mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói và truy xuất lô hàng; chỉ một sai sót nhỏ cũng có thể khiến cả lô bị “ách” tại cửa khẩu. Vì vậy, nhiều doanh nghiệp đang chuyển sang mô hình liên kết chặt với hợp tác xã, kiểm soát đầu vào ngay từ khâu sản xuất, chấp nhận chi phí cao hơn để đổi lấy đầu ra ổn định và bền vững.
Ông Trần Quốc Toản - Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu, Bộ Công Thương - cho rằng, dựa vào bức tranh xuất khẩu năm 2025 có thể thấy rõ sự chuyển dịch tích cực khi tỷ trọng các mặt hàng có hàm lượng công nghệ và giá trị gia tăng cao ngày càng lớn. Các nhóm hàng như điện tử, dệt may, giày dép, đồ gỗ tiếp tục giữ vững vị thế trên thị trường quốc tế. Với nông sản, chất lượng sản phẩm được cải thiện rõ rệt, đáp ứng tốt hơn yêu cầu của các thị trường khó tính, qua đó từng bước củng cố thương hiệu hàng Việt.
Các thị trường ngày càng yêu cầu khắt khe các tiêu chuẩn xanh, bền vững.Về thị trường, Mỹ vẫn là điểm đến quan trọng đối với nhiều ngành công nghiệp chế biến, dệt may và đồ gỗ, song các biện pháp phòng vệ thương mại, yêu cầu kỹ thuật và trách nhiệm môi trường - lao động đang buộc doanh nghiệp phải chủ động hơn trong chiến lược tuân thủ. EU tiếp tục mang lại dư địa nhờ các FTA, nhưng đi kèm là yêu cầu nghiêm ngặt về truy xuất nguồn gốc và tiêu chuẩn xanh. Nhật Bản, Hàn Quốc và ASEAN giữ vai trò thị trường ổn định, giúp doanh nghiệp phân tán rủi ro trong bối cảnh rào cản kỹ thuật toàn cầu ngày càng dày.
Lãnh đạo Cục Xuất nhập khẩu đánh giá kỷ lục trong năm qua là bước đệm quan trọng để xuất khẩu bước vào chu kỳ tăng trưởng mới năm 2026. Tuy nhiên, theo ông Trần Quốc Toản, doanh nghiệp không thể chỉ trông chờ vào thuận lợi thị trường. Hoàn thiện hồ sơ xuất xứ, tuân thủ tiêu chuẩn chất lượng quốc tế và quản lý chuỗi cung ứng minh bạch mới là nền tảng cho tăng trưởng bền vững.
“Cục Xuất nhập khẩu đang đẩy nhanh hoàn thiện thể chế ngoại thương, đơn giản hóa thủ tục chứng nhận xuất xứ và tăng cường tập huấn doanh nghiệp về yêu cầu của các thị trường khó tính như EU, Nhật Bản và Mỹ, nhằm giảm chi phí tuân thủ, nâng năng lực cạnh tranh và chủ động hội nhập sâu hơn”, ông Toản cho hay.
