Giao thừa không pháo hoa, không mâm cỗ sum vầy. Thay vào đó là tiếng gầm gào của những tổ máy khổng lồ và màn hình thông số chớp nháy liên tục. Đó là hiện thực công việc của Nguyễn Thị Ngọc Mai tại Nhà máy Thủy điện Hòa Bình. Ở tuổi 29, cựu du học sinh Nga chuyên ngành Vật lý hạt nhân này vừa xác lập một cột mốc đặc biệt khi trở thành người phụ nữ hiếm hoi nắm giữ vị trí trưởng kíp vận hành tại công trình thủy điện mang tầm kỷ nguyên của đất nước. Giữa môi trường làm việc đặc quánh mùi dầu máy và áp lực trực gác ngày đêm, cô kỹ sư trẻ đang viết lại định nghĩa về giới hạn của phái đẹp trong một lĩnh vực vốn được mặc định chỉ dành cho nam giới.
Ngã rẽ từ giấc mơ điện hạt nhân dang dở
Nguyễn Thị Ngọc Mai vốn là cựu sinh viên ngành Vật lý kỹ thuật tại Đại học Bách khoa Hà Nội. Tình yêu với những con số và quy luật vật lý đã nhen nhóm trong cô gái quê Hà Nam từ những ngày còn ngồi trên ghế nhà trường. Khi ấy, theo định hướng của gia đình cùng bối cảnh quốc gia đang ấp ủ các dự án năng lượng mới, Mai quyết tâm theo đuổi lĩnh vực điện hạt nhân với hy vọng đón đầu xu hướng phát triển của nền kinh tế.
Cơ hội lớn mở ra khi Mai cùng nhóm bạn thân nộp hồ sơ xin học bổng hiệp định của Chính phủ sang Nga. Mai kể lại với nụ cười nhẹ nhõm: "Làm hồ sơ rất vất vả, vì phải đi lại giữa Hà Nội và quê để chuẩn bị giấy tờ. Nhưng cuối cùng, mọi thứ đều tốt đẹp". Điều khiến nữ sinh năm ấy vững tâm nhất chính là cam kết đầu ra rõ ràng, gia nhập Tập đoàn Điện lực Việt Nam ngay sau khi về nước. Với cô, đó là một tấm vé đảm bảo cho tương lai ổn định vững chắc.
Nguyễn Thị Ngọc Mai trở thành nữ trưởng kíp đầu tiên tại Nhà máy Thủy điện Hòa BìnhNhững năm tháng tại Moscow là chuỗi ngày rèn luyện ý chí. Vượt qua rào cản ngôn ngữ khắc nghiệt trong năm đầu tiên, Mai lao vào chương trình học chuyên ngành đầy cam go. Cô gái trẻ vẫn nhớ như in áp lực của nền giáo dục nước bạn: "Học ở Nga nặng lý thuyết lắm. Học thuộc đề cương rồi lên vấn đáp trực tiếp với giảng viên". Xa nhà, cuộc sống của nhóm du học sinh gần như chỉ xoay quanh giảng đường, ký túc xá và những sự quan tâm ấm áp từ cộng đồng người Việt. Mai không quên những bữa cơm nóng hổi mà các anh chị khóa trên đã chuẩn bị sẵn để đón nhóm tân sinh viên bỡ ngỡ mới sang.
Thế nhưng, biến số ập đến vào năm 2016 khi dự án điện hạt nhân tại Việt Nam chính thức tạm dừng. Giấc mơ ban đầu dang dở, đẩy thế hệ du học sinh như Mai vào tình thế phải tìm hướng đi mới. Chính khúc cua định mệnh này đã đưa cô đến với dòng sông Đà lịch sử, bắt đầu cơ duyên với lĩnh vực vận hành hệ thống điện tại Nhà máy Thủy điện Hòa Bình.
Đập tan định kiến tại phòng điều khiển trung tâm
Gia nhập Thủy điện Hòa Bình, Mai đối mặt với một thực tế hoàn toàn khác biệt so với những lý thuyết trên giảng đường. Trong tòa nhà điều hành trung tâm hiện tại, số lượng nữ giới chỉ đếm trên đầu ngón tay. Khối vận hành là nơi đòi hỏi sự tập trung cao độ, khả năng xử lý sự cố tức thời và một thể lực bền bỉ để đáp ứng guồng quay làm việc luân phiên ba ca năm kíp.
Đỉnh điểm của áp lực là khi Mai quyết định tham gia kỳ thi chứng chỉ Trưởng ca nhà máy cấp điện áp 500kV. Đây là cột mốc mang tính sàng lọc khốc liệt bậc nhất đối với bất kỳ kỹ sư điện nào. Thời gian ôn luyện chỉ vỏn vẹn một tháng, cô phải tranh thủ từng phút nghỉ ngơi giữa các ca trực để nghiền ngẫm hàng tá thông tư và quy trình thao tác phức tạp.
Ngày bước vào hội trường thi cấp Tập đoàn, sự xuất hiện của Mai trở thành tâm điểm chú ý. Cô là nữ thí sinh duy nhất giữa hàng trăm đồng nghiệp nam đến từ các nhà máy trên toàn quốc. Mai bật cười khi nhớ lại kỷ niệm hôm ấy: "Có chú còn tưởng mình đi nhầm vào khu vực thi, hỏi mình vào đây có việc gì". Sự ngỡ ngàng của mọi người xung quanh không làm Mai chùn bước, ngược lại càng thổi bùng lên khao khát chứng minh năng lực của nữ kỹ sư trẻ. Cuối cùng, cô đã vượt qua kỳ thi sát hạch gắt gao để đường hoàng bước lên vị trí trưởng kíp, tự tay điều khiển những tổ máy khổng lồ.
Bản lĩnh sau những ca trực trắng đêm Giao thừa
Công việc của một người đứng đầu kíp trực không chỉ dừng lại ở việc quan sát màn hình thông số vô tri. Đó là chuỗi những quyết định khắt khe, đánh đổi sự tĩnh lặng của cá nhân lấy dòng điện ổn định cho hàng triệu gia đình trên cả nước. Mai thẳng thắn nhìn nhận những rào cản về mặt sinh học trong công việc đặc thù này: "Con gái thể lực yếu hơn con trai nhưng không phải vì thế mà từ bỏ".
Có những nhiệm vụ đòi hỏi sức vóc như vặn van tay hay đóng cắt thiết bị cơ khí lớn, cô luôn nhận được sự tiếp sức vô điều kiện từ đồng nghiệp. "Có những việc, mình không đủ sức, các anh và các chú trong nhà máy sẽ hỗ trợ", Mai chia sẻ về tình đồng chí gắn bó giữa những người thợ điện. Sự phối hợp nhịp nhàng này bù đắp lại điểm yếu thể lực, đồng thời tôn lên thế mạnh của phái nữ là sự cẩn trọng, tỉ mỉ và nhạy bén trong phán đoán tình huống.
Cái giá của nghề vận hành là sự vắng mặt trong những thời khắc quan trọng nhất của gia đình. Khi người dân cả nước quây quần đón năm mới, những kỹ sư như Mai vẫn phải bám trụ tại phòng điều khiển. Đêm Giao thừa gần nhất, kíp của Mai gác đền từ 23h đêm hôm trước đến tận 7h sáng mùng một Tết. "Mọi người trong ca còn đọc khấn cầu mong một năm vận hành sản xuất an toàn", Mai tâm sự về phút giây thiêng liêng hiếm hoi nơi công xưởng khô khan.
Hỏi về bí quyết trụ vững với nghề, cô gái nhỏ nhắn chỉ mỉm cười kiên định: "Bạn có sẵn lòng trực đêm Giao thừa để giữ điện cho mọi người không? Nếu bạn nghĩ mình làm được thì đã đi qua được 50% quãng đường của người vận hành rồi". Với Nguyễn Thị Ngọc Mai, hành trình từ nước Nga xa xôi trở về làm chủ hệ thống điện không chỉ là câu chuyện cá nhân, mà là minh chứng rõ nét cho việc phụ nữ hoàn toàn có thể chinh phục những đỉnh cao kỹ thuật khắc nghiệt nhất.
