Thu nhập xác định người phụ thuộc: Mức 3 triệu đồng có theo kịp thực tế?

Cân nhắc cơ chế linh hoạt hơn

Bộ Tài chính đang lấy ý kiến đối với dự thảo Thông tư hướng dẫn một số điều của Luật Thuế thu nhập cá nhân, trong đó đề xuất nâng mức thu nhập làm căn cứ xác định người phụ thuộc từ 1 triệu đồng lên 3 triệu đồng/tháng.

Trong thuyết minh bản dự thảo này, cơ quan soạn thảo cho biết, việc điều chỉnh này được tham chiếu từ tiêu chí “chi tiêu bình quân đầu người” và “thu nhập bình quân đầu người” giai đoạn 2014-2024. Theo số liệu của Cục Thống kê, chi tiêu bình quân đầu người đã tăng từ 1,8 triệu đồng/tháng năm 2014 lên 2,9 triệu đồng/tháng năm 2024, trong khi thu nhập bình quân đầu người đạt khoảng 5,4 triệu đồng/tháng vào năm 2024.

Trên cơ sở đó, Bộ Tài chính đề xuất ngưỡng 3 triệu đồng/tháng để xác định người phụ thuộc kể từ năm 2026.

Với đề xuất này, ông Lê Văn Tuấn - Giám đốc Công ty TNHH Kế toán Thuế Keytas - cho rằng, việc chuyển từ tiêu chí hộ nghèo sang tiêu chí chi tiêu bình quân đầu người là hợp lý, phản ánh sát hơn thực tế đời sống của người dân.

Theo chỉ số giá sinh hoạt theo không gian (SCOLI) năm 2025, Hà Nội dẫn đầu cả nước về mức giá sinh hoạt, tiếp theo là Quảng Ninh, TPHCM... có cách biệt với các địa phương khác.

Tuy nhiên, ông Tuấn bày tỏ băn khoăn, mức 3 triệu đồng/tháng vẫn chưa theo kịp biến động chi tiêu thực tế. Lý do là dữ liệu mà Bộ Tài chính sử dụng mới dừng ở năm 2024, trong khi đến năm 2026, mức chi tiêu bình quân đầu người đã tăng đáng kể. Nếu loại trừ giai đoạn 2020-2024 do ảnh hưởng bất thường của dịch COVID-19 và tính theo xu hướng tăng trưởng ổn định giai đoạn 2014-2020, chi tiêu bình quân có thể tăng khoảng 15% sau 2 năm.

Với cách tính này, chi tiêu bình quân đầu người năm 2026 có thể lên đến khoảng 3,4 triệu đồng/tháng. Do đó, ngưỡng thu nhập để xác định người phụ thuộc nên được điều chỉnh lên mức tương ứng, thay vì dừng ở 3 triệu đồng như trong dự thảo.

Ngoài ra, ông cũng lưu ý rằng, chỉ tiêu “chi tiêu bình quân đầu người” là số liệu trung bình cả nước, bao gồm cả khu vực nông thôn, vùng sâu vùng xa và đô thị. Trong khi đó, nhóm người nộp thuế và đăng ký người phụ thuộc chủ yếu tập trung ở các đô thị lớn, nơi có mức sống và chi phí sinh hoạt cao hơn đáng kể. Vì vậy, nếu chỉ dựa vào mức bình quân chung, ngưỡng xác định người phụ thuộc có thể chưa phản ánh đúng chi phí thực tế mà người lao động phải chi trả.

Ông Tuấn cho rằng có thể cân nhắc sử dụng mức lương tối thiểu vùng làm tham chiếu. Với mặt bằng hiện nay, mức bình quân khoảng 4,5 triệu đồng/người/tháng có thể là cơ sở phù hợp hơn để xác định ngưỡng thu nhập của người phụ thuộc trong giai đoạn tới. Việc gắn ngưỡng này với lương tối thiểu vùng cũng giúp chính sách linh hoạt hơn, khi có thể tự động điều chỉnh theo biến động kinh tế hằng năm, thay vì phải sửa đổi định kỳ.

Luật sư Nguyễn Văn Được - Tổng Giám đốc Công ty TNHH Kế toán và Tư vấn thuế Trọng Tín - cũng cho rằng, ngưỡng thu nhập làm căn cứ xác định người phụ thuộc phải được "thả nổi", có thể điều chỉnh theo sự thay đổi của chuẩn nghèo khu vực đô thị. Điều này tránh lặp lại tình huống hiện nay, ngưỡng 1 triệu đồng/tháng đang xem xét điều chỉnh đã rất lạc hậu.

Bổ sung chi phí y tế, giáo dục: Tính giảm trừ phải có hoá đơn

Ngoài đề xuất nâng mức thu nhập làm căn cứ xác định người phụ thuộc, dự kiến, thời gian tới, người lao động còn có thể giảm trừ đối với chi phí y tế và giáo dục. Dự thảo Nghị định quy định chi tiết Luật Thuế thu nhập cá nhân với đề xuất bổ sung giảm trừ chi phí y tế và giáo dục đang được lấy ý kiến rộng rãi.

Dự kiến, sau khi được Quốc hội thông qua, chính sách mới có hiệu lực từ ngày 1/7/2026. Bộ Tài chính đưa ra hai phương án. Phương án 1 đề xuất mức giảm trừ chi phí y tế khoảng 20 triệu đồng/năm và chi phí giáo dục khoảng 21 triệu đồng/năm, tổng cộng 41 triệu đồng/năm. Phương án 2 nâng mức giảm trừ lên 23 triệu đồng đối với y tế và 24 triệu đồng đối với giáo dục.

Khoản chi cho giáo dục có thể được trừ với mức tối đa 24 triệu đồng/năm khi tính thuế thu nhập cá nhân. Ảnh: Đức Nguyễn

Theo phân tích của Bộ Tài chính, mức giảm trừ trong phương án 1 tương đương khoảng gấp 2 lần chi tiêu y tế nội trú và khoảng 2,2 lần chi tiêu giáo dục bình quân năm 2024, đã tính đến yếu tố dự phòng chi phí.

Như vậy, cá nhân có thu nhập khoảng 28 triệu đồng/tháng và có người phụ thuộc có thể chưa phải nộp thuế thu nhập cá nhân. Chỉ khi người có thu nhập vượt khoảng 28,6 triệu đồng/tháng mới phát sinh nghĩa vụ thuế và phần thu nhập tăng thêm chỉ chịu thuế suất 5% ở bậc thấp nhất.

Đại diện Bộ Tài chính cũng nhấn mạnh, các khoản chi muốn được giảm trừ phải có đầy đủ hóa đơn, chứng từ.