Trong báo cáo Ngành Ngân hàng mới đây, Chứng khoán Vietcombank (VCBS) nhận định việc Ngân hàng Nhà nước ban hành Thông tư 14 sẽ tạo ra những thay đổi quan trọng liên quan đến yêu cầu an toàn vốn và quản trị rủi ro, qua đó vừa mở ra cơ hội nâng cao năng lực tài chính, vừa đặt ra không ít thách thức đối với các tổ chức tín dụng.
Thông tư 14 quy định các yêu cầu mới về an toàn vốn đối với ngân hàng, bao gồm tỷ lệ tối thiểu đối với vốn lõi cấp 1, vốn cấp 1 và tỷ lệ an toàn vốn (CAR), đồng thời bổ sung các bộ đệm an toàn vốn như bộ đệm bảo toàn vốn, bộ đệm vốn phản chu kỳ và bộ đệm cho ngân hàng có tầm quan trọng hệ thống (D-SIBs). Theo Thông tư này, các ngân hàng phải điều chỉnh quy trình đánh giá mức đủ vốn nội bộ (ICAAP), phương pháp xác định tài sản có rủi ro (RWA) cũng như kế hoạch vốn và chính sách cổ tức, nhằm nâng cao khả năng chống chịu rủi ro và tiệm cận chuẩn mực Basel III.
Cơ hội củng cố năng lực tài chính và tiếp cận Basel III
Theo VCBS, Thông tư 14 giúp củng cố nền tảng tài chính của hệ thống ngân hàng, thông qua việc nâng cao khả năng kiểm soát chất lượng tài sản và tăng cường sức chống chịu rủi ro. Các quy định mới được xem là bước chuẩn bị cần thiết, tạo tiền đề để hệ thống ngân hàng Việt Nam tiệm cận các chuẩn mực Basel III trong giai đoạn tới.
Bên cạnh đó, Thông tư 14 được kỳ vọng sẽ thúc đẩy tăng trưởng tín dụng có chọn lọc, tập trung vào một số lĩnh vực ưu tiên như nông nghiệp, bán lẻ, doanh nghiệp nhỏ và vừa (SME), nhà ở xã hội (NOXH)… qua đó hỗ trợ mục tiêu tăng trưởng kinh tế bền vững.
Đáng chú ý, VCBS nhấn mạnh Thông tư 14 đánh dấu sự chuyển dịch từ cơ chế giao hạn mức tín dụng hằng năm sang phương pháp điều hành dựa trên hệ số an toàn vốn (CAR targeting). Cách tiếp cận này giúp các ngân hàng linh hoạt và chủ động hơn trong kế hoạch tăng trưởng, đồng thời hỗ trợ Ngân hàng Nhà nước nâng cao hiệu quả điều tiết chính sách tiền tệ.
Thách thức từ áp lực gia tăng bộ đệm vốn
Ở chiều ngược lại, VCBS cho rằng Thông tư 14 sẽ tạo ra áp lực gia tăng bộ đệm vốn đối với các ngân hàng có hệ số CAR thấp hoặc có tỷ trọng khoản phải thu quá hạn ở mức cao. Việc phải đáp ứng các yêu cầu vốn cao hơn có thể khiến một số ngân hàng gặp khó khăn trong việc mở rộng tín dụng trong ngắn hạn.
Ngoài ra, quy định mới cũng đặt ra giới hạn trong việc chi trả cổ tức bằng tiền mặt nếu ngân hàng không duy trì được các bộ đệm vốn theo yêu cầu. Điều này có thể ảnh hưởng trực tiếp đến chính sách cổ tức cũng như kỳ vọng của cổ đông, đặc biệt với những ngân hàng đang trong giai đoạn cần tích lũy vốn.
VCBS cũng lưu ý rằng việc triển khai mô hình xếp hạng nội bộ (IRB) theo Thông tư 14 đòi hỏi ngân hàng phải đầu tư đáng kể vào hạ tầng công nghệ, dữ liệu và năng lực quản trị rủi ro. Đây là thách thức không nhỏ, nhất là đối với các ngân hàng quy mô nhỏ, khi nguồn lực tài chính và nhân sự còn hạn chế.
Tác động chưa quá lớn trong ngắn hạn, nhưng phân hóa rõ nét
Theo đánh giá của VCBS, Thông tư 14 sẽ chưa tạo ra tác động quá lớn lên toàn hệ thống ngân hàng trong ngắn hạn, do phần lớn các ngân hàng hiện đang duy trì tỷ lệ CAR trên 10%, cao hơn mức tối thiểu theo quy định, ngoại trừ nhóm ngân hàng quốc doanh.
Tuy nhiên, với nhóm ngân hàng quy mô nhỏ có tỷ lệ CAR thấp như NVB, VAB…, các thách thức trong ngắn hạn là điều khó tránh khỏi. Những ngân hàng này có thể gặp hạn chế trong việc mở rộng danh mục tín dụng cũng như sử dụng lợi nhuận để chi trả cổ tức tiền mặt, nhằm đảm bảo duy trì tỷ lệ an toàn vốn lõi cấp 1 theo quy định trước khi được phép gia tăng bộ đệm vốn.
Bước đệm cho tái cấu trúc và phát triển bền vững
Về dài hạn, VCBS cho rằng Thông tư 14 đóng vai trò như bước đệm quan trọng thúc đẩy quá trình tái cấu trúc hệ thống ngân hàng, hướng tới một nền tảng vốn vững chắc hơn và năng lực quản trị rủi ro ngày càng tiệm cận chuẩn mực quốc tế. Những ngân hàng chủ động nâng cao chất lượng tài sản, tăng vốn và đầu tư bài bản vào công nghệ sẽ có nhiều lợi thế trong giai đoạn tới.
Ngược lại, các ngân hàng chậm thích ứng có thể đối mặt với áp lực cạnh tranh ngày càng gia tăng. Tuy nhiên, xét trên bình diện toàn ngành, Thông tư 14 được kỳ vọng sẽ góp phần nâng cao tính an toàn, minh bạch và bền vững của hệ thống ngân hàng Việt Nam trong trung và dài hạn.
