Từ thu nhập hàng chục triệu, nhiều thợ gõ code trắng tay, đối mặt cuộc đào thải và buộc phải chuyển mình thành kiến trúc sư.
Chén cơm code dạo vỡ vụn trước cỗ máy miễn phí
Từng bỏ túi đều đặn 20 đến 35 triệu đồng mỗi tháng nhờ nghề code dạo, Minh Tuấn hiện gần như rơi vào trạng thái thất nghiệp bán thời gian. Chàng trai 28 tuổi tại TP HCM chuyên nhận thiết kế website và ứng dụng quản lý cho các doanh nghiệp nhỏ. Trước năm 2025, công việc của anh luôn ngập đầu.
Nhưng bước sang nửa cuối năm ngoái, lượng hợp đồng bắt đầu thưa thớt và đến nay đã đóng băng hoàn toàn. Nhóm khách hàng nhỏ lẻ vốn ít kinh phí giờ không cần tìm đến lập trình viên qua các mối quan hệ giới thiệu nữa.
Thay vào đó, họ tự gõ vài dòng mô tả yêu cầu lên các nền tảng AI miễn phí. Các website và ứng dụng nhanh chóng thành hình mà không đòi hỏi bất kỳ kiến thức chuyên môn nào. Chén cơm của những thợ code như Tuấn chính thức bị các AI Agent đánh bay.
Nghề gõ code lùi vào dĩ vãng trước bão AINghịch lý năng suất và những người đồng nghiệp nhanh nhảu đoảng
Các công cụ như Cognition Devin, Anysphere Cursor hay Microsoft GitHub Copilot không còn là những tay mơ chỉ biết gợi ý dòng lệnh. Chúng đang tiến tới việc tự nhận nhiệm vụ, lên kế hoạch và hoàn thiện toàn bộ quy trình phát triển phần mềm.
Dù vậy, cỗ máy siêu tốc này lại mang đến một nghịch lý trớ trêu tại các công ty công nghệ. Đức Hòa, một kỹ sư phần mềm 32 tuổi tại Hà Nội, từng rất hào hứng khi được sếp cấp tài khoản AI bản quyền cao nhất để hỗ trợ viết code.
Nhưng tuần trăng mật đó kết thúc chóng vánh.
"Nó giống như làm việc với một đồng nghiệp rất nhanh nhưng hay mắc lỗi", anh Hòa ngậm ngùi chia sẻ.
Đoạn code do AI tạo ra nhìn qua rất mượt mà, nhưng khi đưa vào hệ thống lại xung đột và phát sinh vô số lỗi ẩn. Kỹ sư này phải căng mắt đọc hiểu tư duy của máy móc để sửa từng dòng lệnh, tốn nhiều thời gian hơn cả việc tự viết từ đầu.
Nghiên cứu mới nhất của Đại học Cornell cũng chỉ ra sự thật cay đắng này. Lập trình viên kỳ cựu dùng OpenAI Codex hay Copilot phải tốn thêm 6,5% thời gian xem lại code. Năng suất tổng thể của họ thậm chí giảm mạnh 19% do gánh nặng sửa lỗi và bảo trì.
Cánh cửa đóng sập với người trẻ và cuộc đua tốn kém
Nếu những kỹ sư kỳ cựu đang chật vật sửa lỗi cho máy móc thì các sinh viên mới ra trường lại đối diện một bi kịch khác. AI đang tước đi cơ hội bắt đầu của họ.
Thanh Hoài vừa cầm tấm bằng loại khá chuyên ngành lập trình ứng dụng vào năm 2025. Chàng trai 23 tuổi rải hàng chục hồ sơ nhưng hầu hết chỉ nhận lại sự im lặng.
"Tôi được đào tạo trong giai đoạn AI chưa bùng nổ, nên việc chuẩn bị kỹ năng kém hơn", Hoài bộc bạch.
Các công ty hiện chỉ tuyển người có kinh nghiệm thực chiến hoặc khả năng quản lý dự án. Những phần việc cơ bản để sinh viên junior cọ xát như sửa lỗi nhỏ, viết kịch bản phần mềm giờ đây đều do AI bao trọn gói.
Để không bị đào thải, những người làm nghề đang phải tự nâng cấp bản thân với cái giá rất đắt. Thế Hoàng, nhân viên một tập đoàn phần mềm tại Huế, đã phải chi hơn 100 triệu đồng sắm dàn máy tính cấu hình mạnh.
Anh chạy các mô hình ngôn ngữ lớn ngay tại nhà để bảo mật mã nguồn doanh nghiệp, đồng thời chấp nhận học lại từ đầu các kỹ năng làm chủ công nghệ mới.
Từ thợ gõ code đến kiến trúc sư hệ thống
Thị trường việc làm công nghệ đang chứng kiến một cuộc thanh lọc khốc liệt. Ông Phạm Quang Khang, Giám đốc tư vấn AI của Rikkei Japan, nhận định kỷ nguyên của những người thợ gõ code đang khép lại.
Ngành công nghiệp phần mềm giờ đây cần những người thiết kế và đảm bảo hệ thống.
"Nhiều kỹ sư phần mềm đang dành thời gian học về AI nhiều hơn, thứ mà chúng tôi gọi là AI engineering. Không chỉ ra lệnh, họ phải chia việc đúng, luồng tác vụ rõ, kiểm soát vòng lặp, chi phí và đo chất lượng đầu ra", ông Khang phân tích.
Đồng quan điểm, Tiến sĩ Lê Duy Tân từ Đại học Quốc tế thuộc Đại học Quốc gia TP HCM xem đây là sự chuyển dịch tất yếu. AI không chỉ là công cụ mà đã trực tiếp tham gia tạo ra sản phẩm trí tuệ.
Lập trình viên sẽ phải nhường ghế thợ xây để ngồi vào vị trí kiến trúc sư hoặc người chỉ huy. Họ sẽ tập trung giải quyết các bài toán hóc búa nhất mà AI chưa thể chạm tới một cách ổn định như thiết kế kiến trúc, ra quyết định kỹ thuật và kiểm chứng tính an toàn của hệ thống.
"Chân dung của một lập trình viên xuất sắc giai đoạn tới là người sở hữu song kiếm hợp bích. Vững trong tư duy lập trình thuần túy và tinh thông các kỹ năng điều phối, đánh giá, quản trị. Đó là chìa khóa để làm chủ kỷ nguyên AI", Tiến sĩ Tân đúc kết.
