Ngân hàng Nhà nước (NHNN) đang lấy ý kiến đối với dự thảo Nghị định sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định 50/2014/NĐ-CP về quản lý dự trữ ngoại hối nhà nước.
Trong bối cảnh quy mô dự trữ ngoại hối hiện ở mức gần 87,6 tỷ USD, cơ quan quản lý tiền tệ đề xuất nhiều thay đổi đáng chú ý liên quan đến cơ chế đầu tư, can thiệp thị trường, quản lý vàng và phối hợp mua bán ngoại tệ với ngân sách nhà nước.
Theo NHNN, sau hơn 10 năm thực hiện, Nghị định 50 đã tạo khuôn khổ pháp lý quan trọng cho hoạt động quản lý dự trữ ngoại hối nhà nước, góp phần chuẩn hóa các nghiệp vụ theo thông lệ quốc tế. Tuy nhiên, quá trình triển khai cũng phát sinh nhiều vướng mắc, trong khi bối cảnh kinh tế, tài chính trong nước và quốc tế đã có nhiều thay đổi so với thời điểm văn bản được ban hành năm 2014.
Dữ liệu của NHNN cho thấy quy mô dự trữ ngoại hối nhà nước đã tăng mạnh từ 34,3 tỷ USD cuối năm 2014 lên mức kỷ lục hơn 111,8 tỷ USD vào tháng 1/2022. Tuy nhiên, sau giai đoạn này, dự trữ ngoại hối suy giảm do những biến động mạnh trên thị trường tài chính toàn cầu và áp lực lên tỷ giá. Đến cuối năm 2022, quy mô dự trữ ngoại hối còn 86,7 tỷ USD và đến ngày 18/6/2026 đạt gần 87,6 tỷ USD.
NHNN cho biết kể từ năm 2022, việc Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) duy trì mặt bằng lãi suất cao trong thời gian dài, cùng với các yếu tố như căng thẳng địa chính trị, gián đoạn chuỗi cung ứng, biến động giá năng lượng và các chính sách thương mại khó lường đã tạo áp lực đáng kể lên thị trường ngoại hối. Dù vậy, dự trữ ngoại hối vẫn đóng vai trò là bộ đệm quan trọng giúp NHNN ổn định tỷ giá, kiểm soát lạm phát và hỗ trợ ổn định kinh tế vĩ mô.
Một trong những nội dung đáng chú ý của dự thảo là sửa đổi nguyên tắc sinh lời đối với hoạt động đầu tư dự trữ ngoại hối nhà nước.
Theo quy định hiện hành, hoạt động quản lý dự trữ ngoại hối phải đảm bảo có chênh lệch dương giữa tổng thu nhập và tổng chi phí đầu tư.
Tuy nhiên, NHNN cho rằng nguyên tắc này không phù hợp đối với vàng. Cơ quan quản lý giải thích rằng khi nắm giữ vàng, các ngân hàng trung ương không nhận được khoản lãi định kỳ như đối với trái phiếu hay tiền gửi, mà giá trị chủ yếu đến từ việc đánh giá lại hoặc bán vàng.
Mục tiêu nắm giữ vàng của các ngân hàng trung ương chủ yếu nhằm đa dạng hóa danh mục dự trữ, phòng ngừa rủi ro, hỗ trợ ổn định tiền tệ và nâng cao vị thế tài chính quốc gia chứ không phải tối đa hóa lợi nhuận. Vì vậy, NHNN đề xuất loại trừ các khoản thu nhập và chi phí liên quan đến đầu tư vàng khi xác định nguyên tắc sinh lời của dự trữ ngoại hối nhà nước.
Dự thảo cũng bổ sung thêm công cụ "quyền chọn ngoại tệ và vàng" vào nhóm các biện pháp can thiệp thị trường trong nước của NHNN. Theo cơ quan soạn thảo, việc bổ sung công cụ này sẽ giúp đa dạng hóa phương thức can thiệp, nâng cao tính linh hoạt trong điều hành và tăng hiệu quả thực thi chính sách tiền tệ khi thị trường xuất hiện biến động mạnh.
Đáng chú ý, NHNN đề xuất bỏ quy định phải xây dựng cơ chế can thiệp thị trường trong từng thời kỳ. Thay vào đó, Thống đốc NHNN sẽ được quyết định phương án can thiệp khi cần thiết trên cơ sở mục tiêu chính sách tiền tệ, diễn biến thị trường ngoại tệ, thị trường vàng và thanh khoản tiền đồng. Điều này được kỳ vọng giúp cơ quan điều hành chủ động hơn trước các biến động của thị trường tài chính.
Liên quan đến nguồn hình thành dự trữ ngoại hối, NHNN đề xuất bổ sung Quyền rút vốn đặc biệt (SDR) của Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) vào nguồn hình thành dự trữ ngoại hối nhà nước. Đồng thời, dự thảo làm rõ cơ chế ghi nhận và quản lý SDR trong các quỹ thuộc dự trữ ngoại hối nhà nước, phù hợp với thông lệ quốc tế và thực tiễn quản lý của Việt Nam.
Bên cạnh đó, dự thảo sửa đổi nhiều quy định liên quan đến quan hệ giữa ngân sách nhà nước và dự trữ ngoại hối. Theo hướng đề xuất, Bộ Tài chính tiếp tục gửi toàn bộ ngoại tệ của Kho bạc Nhà nước tại NHNN (trừ một số trường hợp đặc thù).
Sau khi được Thủ tướng phê duyệt hạn mức ngoại tệ giữ lại để phục vụ các nhu cầu chi của ngân sách, phần còn lại sẽ được bán cho NHNN để bổ sung dự trữ ngoại hối chính thức. Dự thảo đồng thời bổ sung cơ chế xử lý trường hợp ngân sách nhà nước thiếu hụt ngoại tệ nhằm bảo đảm sự phối hợp chặt chẽ hơn giữa Bộ Tài chính và NHNN trong quản lý nguồn lực ngoại tệ quốc gia.
Theo NHNN, các sửa đổi lần này nhằm hoàn thiện khuôn khổ pháp lý cho hoạt động quản lý dự trữ ngoại hối nhà nước trong bối cảnh mới, đồng thời nâng cao tính chủ động của cơ quan điều hành trong việc bảo đảm ổn định thị trường tiền tệ, ngoại hối và an toàn tài chính quốc gia.
