Năng lượng là "mặt trận" mà các chuyên gia nhận định Việt Nam hoàn toàn có khả năng làm chủ, từ đó tham gia sâu hơn vào cuộc đua phát triển trí tuệ nhân tạo AI - Ảnh: QUANG ĐỊNH
AI không ở trên 'đám mây'
Trao đổi với Tuổi Trẻ về chủ đề trên, tiến sĩ James Kang (giảng viên cao cấp ngành khoa học máy tính tại Đại học RMIT Việt Nam) nhận định thực tế Việt Nam khó lòng cạnh tranh sòng phẳng với Mỹ hay Trung Quốc về nguồn lực xây dựng các siêu mô hình AI đa dụng hay kiểm soát chuỗi cung ứng chip tiên tiến.
Tuy nhiên có một "mặt trận" mà chúng ta hoàn toàn có thể chủ động, đó là năng lượng.
Ông cho hay nhiều người vẫn lầm tưởng AI tồn tại vô hình trên "đám mây". Thực tế AI vận hành trên những cỗ máy vật lý đồ sộ trong các trung tâm dữ liệu (data center), nơi tiêu tốn lượng điện khổng lồ để tính toán và làm mát 24/7.
"Nếu muốn thực sự đạt được chủ quyền AI, chúng ta phải thảo luận về chủ quyền năng lượng", ông nhấn mạnh.
Hiện nay hạ tầng AI của Việt Nam đang thành hình rõ nét với 41 trung tâm dữ liệu đang hoạt động, tổng công suất khoảng 221 MW. Những đại dự án như trung tâm dữ liệu siêu quy mô 140 MW của Viettel tại TP.HCM là minh chứng cho thấy cơn khát năng lượng của ngành công nghệ đang lớn hơn bao giờ hết.
Vấn đề không chỉ là sản xuất được bao nhiêu MW, mà là làm sao cung cấp nguồn điện ổn định, không thể gián đoạn cho những "bộ não nhân tạo" này.
Tận dụng lợi thế biển để "hạ nhiệt" cho AI
Một trong những thách thức lớn nhất của Việt Nam khi phát triển hạ tầng AI chính là khí hậu nhiệt đới. Theo các nghiên cứu, việc làm mát thường chiếm tới 30 - 40% tổng điện năng tiêu thụ của một trung tâm dữ liệu. Đây vừa là điểm yếu kỹ thuật, vừa là gánh nặng kinh tế.
Để hóa giải bài toán này, các chuyên gia gợi ý Việt Nam nên nhìn ra biển. Với đường bờ biển dài, chúng ta có cơ hội nghiên cứu các hệ thống làm mát bằng nước biển, hoặc thậm chí là đặt các trung tâm dữ liệu dưới lòng đại dương.
Đây không còn là viễn tưởng khi Trung Quốc đã triển khai thương mại các trung tâm dữ liệu dưới nước tại Hải Nam và Thượng Hải, kết nối trực tiếp với nguồn điện gió ngoài khơi.
Ông Trần Quý Hưng, chuyên gia AI và nghiên cứu sinh tiến sĩ tại RMIT, cho rằng Việt Nam nên theo đuổi một tổ hợp công nghệ thay vì phụ thuộc vào nguồn duy nhất. Trong đó điện gió ngoài khơi với tiềm năng lên tới hàng trăm GW được xem là "mỏ vàng" để nuôi dưỡng hạ tầng điện toán.
Chiến lược năng lượng dài hạn cho AI còn ghi nhận sự trở lại của điện hạt nhân. Tháng 3-2026, Việt Nam đã ký thỏa thuận với Nga về dự án Ninh Thuận 1 với công suất 2.400 MW.
Bên cạnh đó các lò phản ứng mô đun nhỏ (SMR) cũng đang được xem xét, như một lựa chọn linh hoạt cho các khu công nghiệp và trung tâm dữ liệu chuyên biệt trong tương lai.
Làm gì để Việt Nam không trở thành 'bãi đặt máy thuê' cho thế giới?
Theo tiến sĩ James Kang, mục tiêu cuối cùng không phải là trở thành "bãi đặt máy thuê" cho thế giới, mà phải biến những hạ tầng tiêu tốn năng lượng đó thành sức mạnh nội tại để thực thi quyền tự chủ công nghệ. Chủ quyền AI, suy cho cùng, bắt đầu từ sự vững vàng của lưới điện quốc gia.
Và để biến hạ tầng năng lượng thành năng lực quốc gia, ông Kang cho rằng Việt Nam cần thực hiện ba ưu tiên chiến lược.
1. Coi điện năng ổn định, giá hợp lý là một phần của chiến lược AI quốc gia, không chỉ là vấn đề tiện ích thông thường.
2. Quy hoạch các cụm hạ tầng đồng bộ: Kết nối năng lượng, trung tâm dữ liệu và cáp quang tại các vùng ven biển để tận dụng điện gió và làm mát bằng nước biển.
3. Thu hút đầu tư có chọn lọc: Các dự án trung tâm dữ liệu nước ngoài phải đi kèm cam kết phát triển kỹ năng, nghiên cứu và ứng dụng AI trong nước.
