Kỷ nguyên vận hành xuất chúng của Tim Cook sắp chính thức khép lại để nhường chỗ cho một chương mới. Khi John Ternus chuẩn bị tiếp quản chiếc ghế CEO Apple vào tháng 9 tới, thị trường không chỉ chờ đợi những con số tài chính biết nói. Dưới góc nhìn của giới quan sát, thử thách lớn nhất và cũng là dấu ấn đầu tiên mà vị tân lãnh đạo này phải tạo ra chính là khôi phục lại sức mạnh cho bộ phận thiết kế công nghiệp, nơi từng được ví như trái tim bơm máu cho toàn bộ hệ sinh thái của Táo khuyết.
John Ternus tại một sự kiện của AppleSự thoái trào của sự sáng tạo
Nhìn lại quá khứ, dưới thời đại của Steve Jobs và Giám đốc Thiết kế Jony Ive, studio thiết kế không đơn thuần là một phòng ban. Đó là thánh địa của sự sáng tạo, nơi thai nghén ra những sản phẩm thay đổi thế giới như iMac, iPod, iPhone hay iPad đời đầu. Cây bút kỳ cựu Mark Gurman từ tờ Bloomberg dẫn lời các nhân sự nội bộ cho biết, ngày trước, mọi lãnh đạo từ kỹ sư đến chuyên gia marketing đều phải ghé qua studio này để tìm kiếm cảm hứng và định hình sản phẩm tương lai.
Thế nhưng, bức tranh hiện tại đã nhuốm màu ảm đạm. Khối thiết kế công nghiệp không còn giữ được chiếc ghế quyền lực trong ban điều hành cấp cao, đồng thời đánh mất luôn vai trò nhạc trưởng kết nối các bộ phận. Thay vì định hình tương lai của nền công nghiệp, studio danh giá ngày nào giờ đây bị giáng cấp thành một trạm trung chuyển. Các phòng ban khác chỉ đến đây để nhận bản vẽ, chọn vật liệu, chốt màu sắc rồi rời đi một cách cơ học.
Chuỗi cung ứng quản lý
Vết nứt đầu tiên xuất hiện từ khoảng một thập kỷ trước khi Jony Ive dần rút lui khỏi công tác quản lý vi mô, ngay thời điểm chiếc Apple Watch đầu tiên trình làng. Đến năm 2019, nhà thiết kế huyền thoại này chính thức rời đi để lập đế chế LoveFrom, mang theo không ít tinh hoa của Táo khuyết. Dù ông vẫn duy trì vai trò cố vấn cho đến năm 2022, sự gắn kết lỏng lẻo này không đủ sức giữ nhịp sáng tạo cho một cỗ máy khổng lồ.
Sự thoái trào thể hiện rõ nhất qua cấu trúc quyền lực mới. Khi Evans Hankey lên nắm quyền lãnh đạo nhóm thiết kế, bà không hề có vị thế ngang hàng với các giám đốc phần cứng hay phần mềm. Đáng nói hơn, bà phải báo cáo công việc trực tiếp cho Giám đốc Vận hành Jeff Williams. Việc đặt một lãnh đạo xuất thân từ chuỗi cung ứng đứng trên những bộ óc nghệ thuật đã phát đi một thông điệp rõ ràng. Apple dưới thời Tim Cook đặt ưu tiên tuyệt đối vào tối ưu quy trình và lợi nhuận tài chính, thay vì đánh cược vào những rủi ro của sự sáng tạo.
Cuộc khủng hoảng nhân sự
Sai lầm trong việc bố trí cấu trúc đã dẫn đến một cuộc khủng hoảng chảy máu chất xám trầm trọng. Khi hợp đồng tư vấn của Ive kết thúc, Evans Hankey cũng dứt áo ra đi. Một làn sóng nhân sự kỳ cựu lập tức nối gót, chuyển sang đầu quân cho LoveFrom hoặc tự lập nghiệp. Điển hình là việc Hankey cùng Ive tạo ra một công ty khởi nghiệp về trí tuệ nhân tạo, sau đó nhanh chóng được khối liên minh của OpenAI thâu tóm với mức giá khổng lồ 6,5 tỷ USD.
Khi Jeff Williams rút lui khỏi chiến tuyến vào năm 2025, bài toán nhân sự thiết kế của Apple rơi vào thế bế tắc hoàn toàn. Để chữa cháy, công ty buộc phải chọn Molly Anderson lên nắm quyền điều hành. Giới phân tích đánh giá đây thuần túy là một nước cờ phòng thủ nhằm vớt vát sự ổn định, bởi nhân sự này chưa từng có kinh nghiệm quản trị quy mô lớn.
Hậu quả của chuỗi ngày xáo trộn hiển hiện rõ trên thị trường tiêu dùng. Tốc độ đổi mới về kiểu dáng đang chậm lại đến mức báo động. Người dùng dễ dàng nhận ra ngoại hình của những chiếc iPhone trong nửa thập kỷ qua gần như dậm chân tại chỗ. Ngoại trừ một vài điểm sáng hiếm hoi, hầu hết các dòng sản phẩm chủ lực như tai nghe hay máy tính đều bám víu vào những thiết kế đã tồn tại suốt 10 năm qua.
Vị tướng mới John Ternus
Sự trì trệ kéo dài buộc John Ternus phải hành động quyết liệt ngay khi nắm giữ quyền lực tối cao. Trái ngược với phong cách quản trị thận trọng của người tiền nhiệm, vị CEO mới được kỳ vọng sẽ trả lại tiếng nói cho khối kỹ thuật và thiết kế. Giới chuyên môn nhận định, nhiệm vụ sống còn của Ternus là tìm kiếm một nhà lãnh đạo đủ tầm vóc để vực dậy studio. Người đó phải được trao một chiếc ghế thực thụ trong ban giám đốc và có đặc quyền kiến tạo lại toàn bộ tổ chức.
Trong một cuộc họp nội bộ mang tính bản lề mới đây, vị tướng mới của Apple đã phát đi tín hiệu xoa dịu khi khẳng định thiết kế vẫn là giá trị cốt lõi không thể suy xuyển. Ông nhắc nhở đội ngũ rằng những thiết bị đẹp nhất mà thế giới từng sở hữu đều mang biểu tượng quả táo cắn dở. Giờ đây, hàng triệu người tiêu dùng đang chờ xem liệu John Ternus có dám đập đi xây lại cấu trúc cứng nhắc hiện tại, nhằm đánh thức linh hồn sáng tạo đã ngủ quên quá lâu trong đại bản doanh của mình hay không.
