Từng được kỳ vọng giải quyết tình trạng ùn tắc tại Brussels, dự án Metro 3 của Bỉ bị đình chỉ theo phương án ban đầu trong 10 năm, sau khi tổng mức đầu tư tăng lên gần 4,76 tỷ euro và tiến độ chậm hơn kế hoạch nhiều năm.
Theo cơ quan quản lý Brussels, thỏa thuận công bố tháng 2/2026 đình chỉ phương án mở rộng tuyến metro từ ga Albert đến Bordet theo thiết kế ban đầu. Trong đó, đoạn mở rộng về phía bắc từ ga Brussels-North đến Bordet bị tạm dừng, còn một số hạng mục đường hầm phía nam vẫn được hoàn thiện để phục vụ hoạt động của tàu điện tram.
Tổng vốn tăng gần 5 lần so với ban đầu
Metro 3 là một trong những dự án giao thông công cộng lớn nhất tại Vùng Thủ đô Brussels, được thiết kế để kết nối khu vực phía nam thành phố với phía đông bắc, qua trung tâm Brussels. Tuyến có chiều dài khoảng 10,3 km, gồm 18 nhà ga, trong đó có 8 ga mới.
Theo báo cáo của Tòa Kiểm toán Bỉ được thông qua ngày 8/10/2025, tổng mức đầu tư dự kiến của toàn tuyến đã tăng từ 824,2 triệu euro năm 2012 lên 4,76 tỷ euro vào cuối năm 2024. Như vậy, chi phí dự kiến tăng khoảng 477% so với ước tính ban đầu.
Mốc hoàn thành cũng liên tục lùi lại. Dự án ban đầu được kỳ vọng đưa vào khai thác năm 2020, nhưng theo kế hoạch cập nhật, toàn tuyến sớm nhất có thể vận hành vào năm 2035, chậm khoảng 15 năm so với mục tiêu ban đầu.
Báo cáo kiểm toán chỉ ra nhiều vấn đề trong quá trình triển khai, bao gồm công tác lập kế hoạch chiến lược thiếu nhất quán, hạn chế về tính minh bạch trong quản lý, những thiếu sót trong hồ sơ đấu thầu và khó khăn trong phối hợp giữa các bên tham gia.
Bên cạnh đó, dự án còn đối mặt với những trở ngại kỹ thuật khi thi công đường hầm, đặc biệt tại khu vực Palais du Midi. Điều kiện địa chất phức tạp khiến việc xây dựng đoạn hầm dưới công trình hiện hữu gặp nhiều khó khăn, làm tăng nguy cơ phát sinh chi phí và chậm tiến độ.
Chuyển một phần dự án sang tàu điện tram
Theo phương án điều chỉnh được công bố năm 2026, chính quyền Brussels sẽ ưu tiên hoàn thiện các hạng mục hạ tầng trên trục phía nam để có thể khai thác bằng tàu điện tram, thay vì tiếp tục triển khai toàn bộ phương án metro như kế hoạch ban đầu.
Đoạn mở rộng từ ga Brussels-North đến Bordet, đi qua các khu vực Schaerbeek và Evere, bị tạm dừng để đánh giá lại phương án kỹ thuật, ngân sách và chiến lược đầu tư. Cơ quan triển khai dự án Beliris xác nhận việc tạm dừng này bao gồm các công trình mở rộng về phía bắc.
Sự thay đổi đồng nghĩa Brussels phải điều chỉnh kế hoạch phát triển giao thông công cộng tại những khu vực từng được kỳ vọng sẽ hưởng lợi từ tuyến metro mới. Trong khi đó, các hạng mục đã thi công cần được xác định phương án sử dụng phù hợp với mô hình khai thác mới.
Quyết định đình chỉ cũng đặt ra bài toán về hiệu quả sử dụng vốn đã đầu tư. Theo báo cáo kiểm toán được truyền thông Bỉ dẫn lại, đến thời điểm đánh giá, số tiền đã chi cho dự án vượt 400 triệu euro, trong khi nguồn vốn cần bổ sung để hoàn thành toàn tuyến vẫn ở mức rất lớn.
Việc chuyển một phần dự án sang tram được xem là phương án điều chỉnh để duy trì năng lực vận tải công cộng trong điều kiện ngân sách hạn chế. Tuy nhiên, phương án thay thế vẫn cần được cụ thể hóa về lộ trình, chi phí và thời gian triển khai.
Trường hợp Metro 3 cho thấy một dự án giao thông công cộng có thể phải thay đổi đáng kể sau nhiều năm triển khai khi chi phí đầu tư vượt xa dự toán, tiến độ liên tục kéo dài và khả năng huy động vốn trở nên khó khăn. Với Brussels, bài toán hiện nay không chỉ là hoàn thiện những hạng mục đã xây dựng, mà còn là tìm phương án đáp ứng nhu cầu đi lại trong khi hạn chế phát sinh thêm chi phí.
