Khi ghi nhận mức lãi trong 8 tháng đầu năm là hơn 12.200 tỉ đồng, EVN sẽ có trách nhiệm thế nào để chủ động giảm giá theo đúng quy định? - Ảnh: N.LINH
TS Nguyễn Tú Anh, Trường đại học VinUniversity, đã có những chia sẻ với Tuổi Trẻ liên quan vấn đề giá điện:
CPI bình quân 8 tháng năm 2026 đã tăng 4,45%, chỉ cách mục tiêu 4,5% có 0,05 điểm phần trăm. Kiểm soát lạm phát là vấn đề lớn đặt ra lúc này để dồn lực hỗ trợ người dân, doanh nghiệp trong bối cảnh tiêu dùng, sản xuất cuối năm có nhiều sức ép.
Vì thế những mặt hàng quan trọng có tác động lớn như giá điện cần được tính toán để điều chỉnh phù hợp, nếu trong trường hợp có dư địa giảm thì cần giảm sớm để "trợ lực" cho CPI, tức là hỗ trợ cho người dân, doanh nghiệp.
Tuy nhiên khi rà soát trong Nghị định 72 và Nghị định 278 về cơ chế điều chỉnh giá bán lẻ điện bình quân, các điều kiện điều chỉnh giá chưa thực sự đánh giá hết tác động của giá điện đến chỉ số giá tiêu dùng CPI.
Đặc biệt là việc cơ chế đang trao thẩm quyền cho Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) được điều chỉnh theo thẩm quyền trong biên độ tăng từ 2 đến dưới 5% và giảm từ 1% trở lên nếu giá bán lẻ điện bình quân tăng/giảm tương ứng so với giá hiện hành.
Khi EVN ghi nhận lỗ trong giai đoạn 2022-2023, tập đoàn này đã đề xuất việc tăng giá để bù lỗ và phân bổ các khoản chi phí chưa tính hết vào giá điện. Còn khi ghi nhận mức lãi trong 8 tháng đầu năm là hơn 12.200 tỉ đồng, thì EVN sẽ có trách nhiệm thế nào để chủ động giảm giá theo đúng quy định?
Nghị định 278 và Nghị định 72 quy định về điều chỉnh giá bán lẻ điện áp dụng hằng năm và trong năm, với cơ chế điều chỉnh có thể áp dụng tối thiểu 3 tháng/lần. Vậy việc phương án điều chỉnh giá, trong đó khả năng giảm giá điện có đang được ngành điện tính đến để báo cáo các cấp?
TS Nguyễn Tú Anh, Trường đại học VinUniversity - Ảnh: HÀ QUÂN
Trong rổ tính CPI, quyền số của giá điện chiếm khoảng 3%-3,5%. Nếu một lần tăng giá điện khoảng 4,9% sẽ đóng góp trực tiếp khoảng 0,15-0,17 điểm phần trăm vào CPI, lập tức đẩy lạm phát vượt qua mục tiêu 4,5%. Con số này chưa tính tác động lan tỏa qua chi phí sản xuất và dịch vụ.
Nhưng nếu giá điện giảm, lập tức cũng giúp CPI giảm áp lực vốn đang gia tăng bởi nhiều yếu tố, đặc biệt là sức ép tăng giá xăng dầu đang hiện hữu rất rõ. Thực tế CPI bình quân 8 tháng tăng 4,45%, lạm phát cơ bản khoảng 4,6% suốt 5 tháng. Nếu quy đổi theo năm, đà tăng giá so với tháng 12-2025 tương đương khoảng 5,4%, tức là vượt mục tiêu.
Phải thấy rằng nền kinh tế đang chịu những áp lực lớn khi chi phí đầu vào liên tục gia tăng, đặc biệt do tác động của giá xăng dầu. Thời điểm cuối năm là giai đoạn gấp rút cho những đơn hàng, nhằm đạt chỉ tiêu cho cả năm.
Vì thế gánh nặng chi tiêu của người dân cũng đang ngày càng lớn khi nhiều mặt hàng cùng tăng giá, yêu cầu giảm chi phí để tăng sức cạnh tranh. Vì vậy khi giá điện giảm không chỉ giúp giảm giá đầu vào, mà còn góp phần kiểm soát được lạm phát kỳ vọng tác động lên các mặt hàng khác.
Đặt trong bối cảnh việc kiểm soát giá xăng dầu đang là thách thức lớn khi dư địa chính sách thuế và quỹ bình ổn không còn nhiều, thì việc chủ động điều hành giảm giá điện như một công cụ để giảm áp lực lạm phát cần được phát huy hơn.
Tức là khi đã có đủ điều kiện giảm giá, EVN cần có nghĩa vụ thực hiện đúng thẩm quyền theo quy định là với mức biến động giảm từ 1% trở lên.
Cũng cần nhấn mạnh thêm xu thế giá tăng đang là sức ép lớn hơn đối với mặt hàng này. Vì vậy việc điều chỉnh cần thận trọng với phương án tăng, cân nhắc việc lùi hoặc giãn các đợt tăng giá để không tạo thành sức ép cộng dồn cùng giá xăng dầu, nhằm giúp giảm áp lực cho CPI và gánh nặng chi tiêu của người dân.
