Từ vị thế một biểu tượng khởi nghiệp vươn lên thành người đứng đầu ngành giáo dục Indonesia, con đường danh vọng của Nadiem Makarim đang đối mặt với ngã rẽ tăm tối. Hình ảnh vị cựu bộ trưởng đầy nhiệt huyết giờ đây bị che bóng bởi những cáo buộc nghiêm trọng liên quan đến dự án số hóa học đường quy mô lớn. Sự kiện này không chỉ gây chấn động giới công nghệ châu Á mà còn đặt ra những dấu hỏi lớn về tính minh bạch trong các chính sách công tại quốc gia vạn đảo.
Dự án số hóa giáo dục và nghi án đánh đổi lợi ích
Cơ quan công tố Indonesia vừa chính thức đề nghị mức án 18 năm tù dành cho cựu Bộ trưởng Giáo dục Nadiem Makarim. Ông bị cáo buộc lạm dụng quyền lực và trục lợi cá nhân trong dự án mua sắm 1,16 triệu máy tính xách tay Chromebook cho các trường học từ năm 2020 đến 2022. Đây là một phần trong nỗ lực số hóa giáo dục trị giá 9,3 nghìn tỷ rupiah nhằm duy trì hoạt động giảng dạy trong thời kỳ đại dịch bùng phát. Tuy nhiên chương trình này cuối cùng bị đánh giá là một thất bại nặng nề do sự thiếu hụt trầm trọng hạ tầng internet tại các vùng sâu vùng xa.
Điểm mấu chốt của bản cáo trạng nằm ở những nghi ngờ về xung đột lợi ích giữa vị cựu bộ trưởng và tập đoàn công nghệ đa quốc gia. Các công tố viên lập luận rằng Nadiem Makarim đã ráo riết thúc đẩy việc sử dụng Chromebook ngay sau khi Google rót vốn vào Aplikasi Karya Anak Bangsa. Đây chính là công ty do ông sáng lập để vận hành ứng dụng gọi xe Gojek trước khi sáp nhập với Tokopedia tạo thành siêu ứng dụng GoTo vào năm 2021.
Đề nghị 18 năm tù cho cựu Bộ trưởng Giáo dục Indonesia trong đại án 531 triệu USDKhối tài sản tăng vọt và bản án khắc nghiệt
Hệ quả từ dòng vốn đầu tư của Google được cho là đã mang lại lợi ích tài chính khổng lồ cho cá nhân cựu bộ trưởng. Theo hồ sơ từ cơ quan công tố, tài sản cá nhân của Nadiem Makarim đã tăng vọt 809 tỷ rupiah trong năm 2021 và tiếp tục tăng thêm 4 nghìn tỷ rupiah vào năm tiếp theo. Chánh công tố Roy Riady đã đọc bản cáo trạng tại tòa và nhấn mạnh: "Trong quá trình mua sắm, bị cáo với mục đích thu lợi cá nhân đã phớt lờ chất lượng giáo dục mầm non, tiểu học và trung học. Hậu quả là tài sản cá nhân của ông ta tăng lên một cách bất thường ở mức 4,8 nghìn tỷ rupiah."
Để bù đắp những thiệt hại này, cơ quan công tố yêu cầu Nadiem Makarim phải hoàn trả toàn bộ 4,8 nghìn tỷ rupiah cho nhà nước. Trong trường hợp không thể thực hiện nghĩa vụ tài chính này, cựu bộ trưởng sẽ phải ngồi tù thêm 9 năm cộng dồn vào mức án ban đầu. Con số này vượt xa ước tính ban đầu của các nhà điều tra về mức độ thiệt hại 2,18 nghìn tỷ rupiah gây ra cho ngân sách quốc gia. Thậm chí một thẩm phán trong phiên điều trần trước đó còn ám chỉ con số thiệt hại thực tế có thể lên tới 5,2 nghìn tỷ rupiah thông qua các chiêu trò thổi giá thiết bị và giấy phép quản lý.
Lời biện minh từ người trong cuộc và góc nhìn dư luận
Trước những cáo buộc bủa vây, Nadiem Makarim liên tục phủ nhận mọi hành vi sai trái và gọi đây là những lời vu khống vô căn cứ. Ông giải thích rằng sự gia tăng tài sản cá nhân hoàn toàn xuất phát từ việc giá trị cổ phiếu GoTo tăng mạnh sau khi công ty chính thức lên sàn chứng khoán vào năm 2022. Cựu bộ trưởng cũng khẳng định dự án mua sắm Chromebook là nỗ lực hiện thực hóa tầm nhìn số hóa giáo dục của cựu Tổng thống Joko Widodo. Ông đã lập luận trước tòa: "Nhân viên bộ thời điểm đó thiếu năng lực xây dựng các ứng dụng quy mô lớn, đòi hỏi chuyên môn đặc thù mà chỉ những chuyên gia giàu kinh nghiệm trong ngành công nghệ toàn cầu mới có."
Cựu chủ tịch Google khu vực Châu Á Thái Bình Dương Scott Beaumont cũng lên tiếng phủ nhận sự liên quan của tập đoàn trong vụ án này thông qua phiên điều trần trực tuyến. Ông khẳng định hoàn toàn không có mối liên hệ nào giữa khoản đầu tư của Google vào GoTo và các cuộc thảo luận với bộ giáo dục Indonesia.
Bê bối Chromebook hiện đang được nhiều nhà quan sát đặt trong bối cảnh rộng lớn hơn về xu hướng hình sự hóa các chính sách công tại quốc gia này. Vụ việc gợi nhớ đến bản án 4,5 năm tù dành cho nhân vật đối lập Thomas Lembong hồi tháng 7 năm ngoái cũng với những cáo buộc tham nhũng khi đương nhiệm chức bộ trưởng thương mại. Tổng thống Prabowo Subianto sau đó đã phải ban lệnh ân xá cho ông Lembong trước những làn sóng chỉ trích từ dư luận về tính chất động cơ chính trị của vụ án.
