Trao đổi với Tiền Phong, PGS.TS Đỗ Văn Dũng, Chủ tịch Hội Ô tô và Thiết bị động lực TPHCM, nguyên Hiệu trưởng Trường đại học Sư phạm Kỹ thuật TPHCM cho biết, sau một thời gian ngắn bán thử nghiệm xăng sinh học đã xuất hiện nhiều phản ánh từ người sử dụng xe máy, ô tô, kể cả các dòng xe đời mới từ 2018 đến 2026, cũng như các loại máy móc như máy bơm nước, máy cắt cỏ, vỏ lãi, ca nô… về hiện tượng khó nổ máy, hao xăng, giật lag hoặc hỏng hệ thống nhiên liệu.
PGS.TS Đỗ Văn Dũng, Chủ tịch Hội Ô tô và thiết bị động lực TPHCM, nguyên Hiệu trưởng Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật TPHCMTheo ông Dũng, vấn đề nằm ở đặc tính của ethanol. Đây là chất có khả năng hút ẩm rất mạnh từ không khí. Trong điều kiện lý tưởng, xăng E10 chỉ chịu được khoảng 0,5% nước. Nếu vượt quá ngưỡng này, nhiên liệu sẽ bị phân tách thành hai lớp: lớp trên là xăng có chỉ số octan thấp, còn lớp dưới là hỗn hợp ethanol và nước, có thể tương đương E20 hoặc E30.
Do nước nặng hơn nên sẽ lắng xuống đáy bồn chứa, đúng vị trí hút nhiên liệu. Khi đó, người dân có thể vô tình đổ phải phần xăng chứa nhiều nước và ethanol, dẫn đến hàng loạt hệ quả như ăn mòn kim loại, cao su, nhựa trong hệ thống nhiên liệu; làm khó nổ máy do nước khiến xăng khó bay hơi; gây ướt bugi, tích tụ axit, hỏng cảm biến, hao xăng và giảm công suất động cơ.
Người dân vẫn còn nhiều băn khoăn trước thời điểm xăng E10 được áp dụng toàn quốcỞ Việt Nam, độ ẩm không khí thường dao động 70-90%, cao hơn nhiều quốc gia khác. Bên cạnh đó, nhiệt độ ngày và đêm chênh lệch lớn, đặc biệt trong mùa mưa. Nhiều bồn chứa tại cây xăng chưa kín khí hoàn toàn nên ethanol hút ẩm rất nhanh. Những loại máy móc nông nghiệp, ngư nghiệp để ngoài trời càng dễ bị ảnh hưởng hơn. Ngoài ra, chất lượng xăng E10 ở Việt Nam có thể khác so với các nước do bồn xăng ở các cây xăng chưa được cải tạo phù hợp để lưu trữ E10, chất lượng xăng và hàm lượng ethanol cũng chưa được kiểm soát chặt chẽ.
Trong khi đó, xe đời mới tại châu Âu hay Mỹ thường có hệ thống ECU thông minh, có khả năng tự điều chỉnh lượng nhiên liệu khi thay đổi loại xăng. Còn ở Việt Nam, phần lớn xe máy và nhiều dòng ô tô lắp ráp sử dụng ECU đơn giản hơn để tiết kiệm chi phí. Những hệ thống này không có khả năng tự học và điều chỉnh thông số tốt khi chuyển sang dùng E10. Các xe dùng chế hòa khí hoặc hệ thống phun cơ bản càng dễ gặp vấn đề hơn.
Từ ngày 1/6/2026, xăng E10 (gồm 90% xăng khoáng và 10% ethanol), sẽ được triển khai rộng rãi trên toàn quốc. Đây là bước đi nhằm giảm phát thải CO₂, hỗ trợ đầu ra cho nông sản như mía, sắn và hướng tới mục tiêu Net Zero.
*Nhiều người lo ngại các dòng xe đời cũ sẽ khó tương thích với xăng E10. Ông có thể chia sẻ rõ hơn về vấn đề này, đặc biệt là thông tin “lắc bình xăng” đang lan truyền trên mạng xã hội?
PGS.TS Đỗ Văn Dũng: Ethanol trong xăng E10 có đặc tính hút ẩm mạnh. Khi xe để lâu, hơi nước trong không khí có thể đi vào bình nhiên liệu thông qua hệ thống thông hơi. Nếu lượng nước tích tụ đủ lớn, ethanol sẽ hòa với nước rồi lắng xuống đáy bình.
Với xe máy, đặc biệt là xe ít sử dụng hoặc để nhiều ngày không chạy, lớp nhiên liệu chứa nhiều ethanol và nước có thể nằm đúng vị trí hút xăng. Khi khởi động, động cơ sẽ hút phải phần nhiên liệu này đầu tiên nên dễ khó nổ hoặc làm ướt bugi.
Từ ngày 1/6/2026, xăng E10 sẽ được triển khai đồng loạt trên toàn quốc thay thế cho xăng khoáng A95Do xe máy có bình xăng nhỏ nên việc rung nhẹ hoặc dắt xe vài lần có thể giúp nhiên liệu hòa trộn đều hơn trước khi đề máy. Tuy nhiên, cần hiểu rằng đây chỉ là giải pháp tình huống chứ không phải biện pháp kỹ thuật triệt để.
Còn với ô tô thì hoàn toàn khác. Bình xăng của ô tô không thiết kế kín vì nếu kín thì xe không nổ máy được. Việc đứng rung lắc thân xe gần như không mang lại hiệu quả thực tế trong việc hòa trộn nhiên liệu. Những clip lắc ô tô, xe tải hay xe đầu kéo trên mạng xã hội hiện nay chủ yếu mang tính câu view, không có nhiều cơ sở kỹ thuật.
Với xe máy sử dụng thường xuyên hằng ngày, người dân gần như không cần quá lo ngại hiện tượng phân tách nhiên liệu vì xăng liên tục được lưu thông và thay mới.
Tuy nhiên, với những xe để lâu hoặc ít sử dụng, người dùng nên tránh để bình xăng gần cạn trong thời gian dài. Trước khi khởi động vào buổi sáng hoặc sau nhiều ngày không chạy xe, có thể dắt hoặc rung nhẹ xe vài lần để nhiên liệu hòa đều hơn.
*Ông có khuyến cáo gì với người tiêu dùng trước thời điểm xăng E10 được áp dụng đại trà?
-PGS.TS Đỗ Văn Dũng: Nếu xe xuất hiện hiện tượng khó nổ, hụt ga hoặc chết máy sau thời gian dài không sử dụng, người dùng nên kiểm tra bugi, lọc xăng, kim phun hoặc bộ chế hòa khí thay vì chỉ đổ thêm phụ gia.
Đối với ô tô, giải pháp quan trọng nhất là hạn chế để hơi ẩm xâm nhập vào bình nhiên liệu. Chủ xe nên duy trì mức xăng tối thiểu khoảng ba phần tư bình nếu xe ít sử dụng. Việc này giúp giảm khoảng không chứa không khí ẩm trong bình xăng, từ đó hạn chế ethanol hút nước và gây phân tách.
Trong trường hợp xe để qua đêm hoặc nhiều ngày không vận hành, người dùng có thể đổ thêm xăng mới trước khi sử dụng để pha loãng phần nhiên liệu cũ có thể đã hấp thụ hơi ẩm và lắng xuống đáy bình.
Ngoài ra, có thể sử dụng các loại phụ gia chống phân pha E10 chuyên dụng đối với xe ít vận hành. Một số sản phẩm có khả năng hỗ trợ phân tán nước trong nhiên liệu sẽ giúp giảm nguy cơ tách lớp. Tuy nhiên, người dân cần chọn sản phẩm có nguồn gốc rõ ràng và không nên lạm dụng các loại phụ gia trôi nổi trên thị trường.
Bên cạnh đó, chủ xe cũng cần thay lọc xăng đúng định kỳ, kiểm tra hệ thống nhiên liệu thường xuyên và tránh để xăng tồn quá lâu trong xe.
Tôi cho rằng Bộ Công Thương và Cục Quản lý thị trường cần kiểm soát chất lượng xăng E10; phối hợp với các trường đại học phân tích nghiên cứu khắc phục triệt để các nguyên nhân gây hư hỏng, cải tạo bồn chứa xăng đáp ứng yêu cầu lưu trữ E10…
*Xin cám ơn ông!
