Theo số liệu của Bộ Công Thương, năm 2025, kim ngạch xuất khẩu rau quả của Việt Nam đạt 8,5 tỷ USD, tăng 19,8% so với năm 2024 và lập kỷ lục mới. Trong cơ cấu này, sầu riêng tiếp tục đứng đầu với 3,8 tỷ USD, tăng 20,2%; dừa đạt 534 triệu USD, tăng 26,6%; thanh long đạt khoảng 403 triệu USD, giảm 1,5% so với năm trước.
Đáng chú ý, hạt dẻ cười ghi nhận kim ngạch xuất khẩu gần 466 triệu USD, tăng tới 72,3%, trở thành mặt hàng có tốc độ tăng trưởng mạnh nhất trong nhóm rau quả năm ngoái. Quy mô kim ngạch này thậm chí lớn hơn nhiều loại trái cây có thế mạnh truyền thống như chuối, chanh, mít, dứa hay ổi. Cùng với đó, hạt hạnh nhân cũng đạt kim ngạch hơn 215 triệu USD, tăng 62,6%, lần đầu tiên góp mặt trong top 10 mặt hàng rau quả xuất khẩu lớn nhất.
Con số này gây ngạc nhiên bởi hạt dẻ cười, hay hạnh nhân không phải là nông sản có thế mạnh sản xuất trong nước, thậm chí Việt Nam gần như không có vùng nguyên liệu quy mô lớn cho mặt hàng này.
Tuy nhiên, điều này phản ánh khá rõ sự dịch chuyển vai trò của Việt Nam trong chuỗi giá trị rau quả và thực phẩm toàn cầu từ xuất khẩu nông sản thô sang tham gia sâu hơn vào các khâu chế biến, trung chuyển và thương mại các sản phẩm giá trị cao.
Xuất khẩu hạt dẻ cười là mặt hàng tăng mạnh nhất trong nhóm sản phẩm rau quả của Việt Nam trong năm 2025.Hai loại hạt này được nhập khẩu từ các quốc gia sản xuất lớn như Mỹ, Iran và Thổ Nhĩ Kỳ, sau đó được rang, tách vỏ, đóng gói hoặc chế biến sâu trước khi xuất khẩu sang các thị trường châu Á và một số thị trường phát triển.
Một trong những yếu tố quan trọng lý giải đà tăng mạnh của hạt dẻ cười và hạnh nhân trong năm 2025 là chính sách giảm thuế nhập khẩu ưu đãi của Việt Nam. Từ ngày 31/3/2025, thuế nhập khẩu ưu đãi (MFN) đối với hạt dẻ cười được điều chỉnh từ 15% xuống 5%, còn hạnh nhân giảm từ 10% xuống 5%. Việc giảm thuế sâu giúp doanh nghiệp hạ đáng kể chi phí nguyên liệu đầu vào, đặc biệt đối với nguồn cung từ Mỹ quốc gia sản xuất hạt dẻ cười và hạnh nhân lớn nhất thế giới.
Ngoài ra, sự bứt phá của hạt dẻ cười và hạnh nhân cũng gắn liền với xu hướng tiêu dùng toàn cầu. Tại Mỹ, thị trường tiêu thụ hạt dẻ cười lớn nhất thế giới, trong 10 tháng năm 2025, kim ngạch nhập khẩu hạt dẻ cười đạt khoảng 2,46 tỷ USD, chiếm hơn 6% tổng giá trị nhập khẩu rau quả. Nhu cầu đối với các loại hạt dinh dưỡng, thực phẩm sức khoẻ tiếp tục tăng mạnh, mở ra dư địa lớn cho các khâu chế biến, phân phối và thương mại quốc tế.
Trong bối cảnh đó, Việt Nam đang tận dụng khá tốt lợi thế về vị trí địa lý, chi phí logistics, năng lực chế biến thực phẩm và hệ thống cảng biển để tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng. Thay vì chỉ xuất khẩu những sản phẩm “trồng được”, doanh nghiệp Việt Nam đang mở rộng sang các mặt hàng “xử lý được”, nơi giá trị gia tăng không nằm ở vùng nguyên liệu mà nằm ở khâu chế biến, tiêu chuẩn và thương mại.
Ông Phạm Thanh Bình - Chủ tịch Hiệp hội Rau quả Việt Nam - cũng lưu ý rằng, tăng trưởng của các mặt hàng như hạt dẻ cười và hạnh nhân hiện nay chủ yếu dựa trên hoạt động thương mại, chưa gắn với vùng nguyên liệu trong nước. Điều này đặt ra yêu cầu quản lý chặt chẽ hơn về nguồn gốc, xuất xứ, an toàn thực phẩm và truy xuất chuỗi cung ứng, đặc biệt khi xuất khẩu sang các thị trường có tiêu chuẩn cao.
