472 nghìn tỷ đồng trái phiếu và bước ngoặt xếp hạng tín nhiệm bắt buộc
Thị trường trái phiếu doanh nghiệp, sau giai đoạn xử lý các vướng mắc 2022–2023, ghi nhận sự gia tăng về quy mô phát hành và giao dịch. Theo nghiên cứu của VIS Rating, tổng giá trị phát hành năm 2024 đạt khoảng 472 nghìn tỷ đồng, tăng khoảng 37% so với năm 2023, trong khi giá trị giao dịch thứ cấp bình quân ở mức vài nghìn tỷ đồng mỗi phiên.
Trong bối cảnh đó, doanh nghiệp tiếp tục sử dụng trái phiếu như một kênh huy động vốn. Nhà đầu tư được ghi nhận chú ý nhiều hơn tới rủi ro tín dụng, tài sản bảo đảm và tình hình tài chính của tổ chức phát hành, thay vì chỉ dựa trên yếu tố lãi suất.
Trên nền diễn biến thị trường, khuôn khổ pháp lý được điều chỉnh theo hướng tăng yêu cầu về minh bạch và đánh giá rủi ro. Nghị định 245/2025/NĐ-CP quy định việc bắt buộc xếp hạng tín nhiệm đối với một số trường hợp phát hành trái phiếu ra công chúng, đặc biệt khi dư nợ trái phiếu vượt ngưỡng nhất định so với vốn chủ sở hữu hoặc khi doanh nghiệp có dấu hiệu thua lỗ.
Trong các trường hợp thuộc phạm vi điều chỉnh, tổ chức phát hành phải được một công ty xếp hạng tín nhiệm độc lập đánh giá trước khi chào bán trái phiếu. Theo đó, xếp hạng tín nhiệm trở thành một trong những điều kiện tiếp cận thị trường vốn nợ, còn kết quả xếp hạng được sử dụng làm nguồn thông tin chung cho nhà đầu tư, đơn vị phân phối và cơ quan quản lý.
Trong bối cảnh yêu cầu pháp lý tăng lên, số doanh nghiệp được cấp phép cung cấp dịch vụ xếp hạng tín nhiệm vẫn ở mức giới hạn. Tính đến cuối năm 2024, Bộ Tài chính cho biết mới có 5 doanh nghiệp được cấp giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh dịch vụ này.
Ngoài yêu cầu vốn điều lệ tối thiểu 15 tỷ đồng theo Nghị định 88/2014/NĐ-CP, các doanh nghiệp phải đáp ứng tiêu chuẩn về nhân sự phân tích, hệ thống dữ liệu và hạ tầng công nghệ. Đồng thời, quy định về kiểm soát xung đột lợi ích, công bố thông tin và cơ chế giám sát thường xuyên được áp dụng đối với hoạt động xếp hạng tín nhiệm.
Từ liên doanh với Moody’s đến mức vốn 194,64 tỷ đồng
Trong nhóm doanh nghiệp được cấp phép, VIS Rating được xây dựng theo mô hình liên doanh với cổ đông chiến lược Moody’s Singapore. Khi thành lập cuối năm 2021, cơ cấu cổ đông ban đầu gồm Moody’s nắm 49% vốn, còn năm cổ đông nội địa là các công ty chứng khoán và đơn vị xử lý nợ, mỗi bên sở hữu khoảng 10,2% vốn điều lệ.
Trong mô hình này, nền tảng chuyên môn và khung phương pháp gắn với cổ đông quốc tế, còn các định chế trong nước đảm nhiệm vai trò kết nối với thị trường và phân phối dịch vụ. Sự phân tách này tạo khung hợp tác giữa đơn vị cung cấp chuẩn mực nghề nghiệp và nhóm tổ chức đang hoạt động trên thị trường vốn trong nước.
Ngày 18/9/2023, VIS Rating được Bộ Tài chính cấp Giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh dịch vụ xếp hạng tín nhiệm số 03/GCN-DVXHTN và bắt đầu cung cấp dịch vụ cho thị trường trái phiếu doanh nghiệp. Từ mốc này, doanh nghiệp chuyển từ giai đoạn chuẩn bị hồ sơ và xây dựng nền tảng sang giai đoạn vận hành trong lĩnh vực xếp hạng tín nhiệm với các chuẩn mực chuyên môn cụ thể.
Trong quá trình đó, nhu cầu mở rộng năng lực phân tích, hệ thống dữ liệu, danh mục sản phẩm và đầu tư cho đội ngũ, hạ tầng phục vụ hoạt động xếp hạng tạo nền cho các quyết định điều chỉnh về vốn và cơ cấu cổ đông. Các bước tăng vốn sau này được triển khai trong bối cảnh quy mô thị trường trái phiếu và yêu cầu về xếp hạng tín nhiệm đều tăng lên.
Theo thông tin công bố ngày 27/12/2025, VIS Rating tăng vốn điều lệ thực góp từ khoảng 103,14 tỷ đồng lên khoảng 194,64 tỷ đồng. Phần vốn tăng thêm vào khoảng 91,5 tỷ đồng, tương ứng với lượng cổ phần phát hành mới tính theo mệnh giá 10.000 đồng một cổ phần.
Sau tăng vốn, trục sở hữu nội địa nghiêng về cụm VPS – Saigon Capital
Cùng với việc nâng vốn, tỷ lệ sở hữu của một số cổ đông nội địa tại VIS Rating có sự thay đổi. CTCP Chứng khoán VPS nâng tỷ lệ góp vốn từ 13,2% lên 15%, trong khi CTCP Quản lý Quỹ Sài Gòn (Saigon Capital) tăng từ 6,8% lên 10,6%.
Biến động vốn góp của các cổ đông VIS Rating trước và sau đợt tăng vốn ngày 27/12/2025. Nguồn: Tác giả tổng hợp từ thông tin doanh nghiệp công bố.Ở chiều ngược lại, Ngân hàng TMCP Nam Á giảm sở hữu từ 6,8% xuống 3,6% và Ngân hàng TMCP Bắc Á giảm từ 5,1% xuống 2,7% do không tham gia góp thêm vốn trong đợt phát hành mới, dẫn tới tỷ lệ nắm giữ bị pha loãng.
Sau đợt tăng vốn, danh sách cổ đông lớn gồm Moody’s Singapore nắm 49% vốn điều lệ, CTCP Chứng khoán VPS 15%, Công ty TNHH Chứng khoán ACB (ACBS) 11%, CTCP Quản lý Quỹ Sài Gòn 10,6%, CTCP Chứng khoán VPBank (VPBankS) 8,1%, Ngân hàng TMCP Nam Á 3,6% và Ngân hàng TMCP Bắc Á 2,7%.
Phần vốn ngoài tỷ lệ 49% của Moody’s thuộc về các định chế tài chính trong nước, trong đó nhóm công ty chứng khoán và công ty quản lý quỹ chiếm tỷ trọng cao hơn so với nhóm ngân hàng.
Cơ cấu cổ đông lớn của VIS Rating sau đợt tăng vốn ngày 27/12/2025. Nguồn: Tác giả tổng hợp từ thông tin doanh nghiệp công bố.Dữ liệu công bố cũng cho thấy mối liên hệ sở hữu giữa Saigon Capital và VPS trong cơ cấu cổ đông VIS Rating. Saigon Capital sở hữu hơn 2 triệu cổ phần VIS Rating với tổng giá trị vốn góp hơn 7 tỷ đồng và đồng thời là cổ đông lớn nắm gần 40% vốn tại VPS, pháp nhân liên quan tới thương hiệu chứng khoán VPS.
Ông Nguyễn Lâm Dũng đồng thời nắm cổ phần tại VPS và giữ cương vị Chủ tịch Hội đồng quản trị VIS Rating nhiệm kỳ 2021–2026. Trên nền các dữ kiện này, cụm cổ đông VPS – Saigon Capital hiện diện với tỷ lệ sở hữu tổng hợp tại VIS Rating, trong khi mỗi pháp nhân riêng lẻ vẫn nắm dưới 20% vốn điều lệ và không nắm quyền chi phối trực tiếp theo nghĩa pháp lý.
