Ông Michael Kokalari, CFA – Giám đốc Phòng Phân tích kinh tế vĩ mô và Nghiên cứu thị trường VinaCapital cho rằng căng thẳng tại Trung Đông tạo cú sốc ngắn hạn với thị trường tài chính toàn cầu, khi nhu cầu trú ẩn đẩy giá dầu và vàng tăng.
Với Việt Nam, nhóm phân tích nêu hai cơ sở gồm xuất khẩu sang Trung Đông hiện dưới 3% tổng kim ngạch và khả năng xuất hiện chiến dịch tác chiến trên bộ quy mô lớn, kéo dài tại Iran được đánh giá thấp.
Ông Michael Kokalari, CFA – Giám đốc Phòng Phân tích kinh tế vĩ mô và Nghiên cứu thị trường VinaCapitalTrong kịch bản trung tâm, VinaCapital cho rằng căng thẳng có thể kéo dài hơn “xung đột 12 ngày” năm trước. Tổ chức này viện dẫn các thông tin tham chiếu từ quan chức Lầu Năm Góc về lo ngại năng lực duy trì một chiến dịch không kích dài ngày do hạn chế dự trữ đạn dược. Theo đó, diễn biến được mô tả có thể dồn vào vài ngày oanh kích cường độ cao rồi hạ nhiệt trong vài tuần.
Ngoài yếu tố thời gian, VinaCapital đưa Eo biển Hormuz vào nhóm biến số then chốt. Tổ chức này cho rằng Trung Quốc, với vai trò khách hàng mua dầu lớn của Iran, có động lực ngăn giá dầu tăng sốc hoặc gián đoạn kéo dài. Báo cáo cũng đề cập lợi thế đàm phán với Mỹ nhờ vị thế trong chuỗi cung ứng đất hiếm.
Ở góc độ chính trị, VinaCapital cho rằng kịch bản thay đổi chế độ tại Iran khó xảy ra trong ngắn hạn, khi cấu trúc quyền lực dựa trên Lực lượng Vệ binh Cách mạng và tầng lớp giáo sĩ. Báo cáo cũng đề cập mức độ ủng hộ chiến tranh tại Mỹ không rộng rãi, kể cả trong nhóm cử tri của Tổng thống Donald Trump. Trên nền bối cảnh đó, tổ chức này dẫn phát biểu ngày 2/3 của ông Donald Trump về kỳ vọng chiến sự kết thúc trong vòng 5 tuần.
CPI Việt Nam có thể tăng lên gần 4% trong các tháng tới
VinaCapital ước tính giá dầu toàn cầu tăng khoảng 30% từ đầu năm và có thể đẩy CPI Việt Nam từ 2,5% lên gần 4% trong các tháng tới. Báo cáo cho biết xăng dầu chiếm khoảng 4% rổ CPI, còn lương thực – thực phẩm chiếm gần 36% và phần lớn có nguồn cung trong nước.
Về tăng trưởng, báo cáo cho rằng giá dầu tăng có thể gây sức ép khi Việt Nam nhập khẩu ròng năng lượng khoảng 1% GDP, dù vẫn khai thác dầu thô và khí. Ở thị trường tiền tệ, USD mạnh lên cùng đà tăng của vàng theo nhu cầu trú ẩn có thể tạo áp lực lên tỷ giá VND. Với CPI cao hơn, báo cáo giữ kịch bản lãi suất huy động 12 tháng tăng thêm 50–100 điểm cơ bản trong năm nay, lên quanh 7%/năm.
Bên cạnh kịch bản trung tâm, VinaCapital nêu kịch bản rủi ro xác suất thấp, trong đó xung đột chuyển thành “cuộc chiến tiêu hao” kéo dài nhiều tuần và có thể dẫn tới tình huống Eo biển Hormuz “đóng cửa hoàn toàn”. Báo cáo dẫn Standard Chartered và Goldman Sachs như các tham chiếu về xác suất 10–20% cho kịch bản này.
VinaCapital cho rằng Hormuz có thể ở trạng thái “đóng cửa một phần”, chủ yếu do chi phí tăng từ phí bảo hiểm rủi ro và các khoản liên quan. Nếu căng thẳng leo thang, các đòn tấn công tàu qua eo biển có thể đẩy giá dầu vượt 100 USD/thùng trong thời gian tới. Báo cáo đồng thời lưu ý khoảng một nửa lượng dầu đi qua Hormuz hướng về Trung Quốc.
Trong kịch bản chiến sự kéo dài, ba biến số được đặt vào trọng tâm gồm lạm phát, tăng trưởng và xuất khẩu. Lạm phát được dự báo có thể vượt 5%, kéo lãi suất huy động 12 tháng lên trên 7–8%. GDP có thể giảm khoảng 1 điểm phần trăm do giá dầu duy trì cao, trong khi xuất khẩu suy giảm được ước tính kéo giảm thêm khoảng 1 điểm phần trăm tăng trưởng.
Ở kênh truyền dẫn trong nước, báo cáo đặt trọng tâm vào mặt bằng lãi suất. Khi lãi suất tiền gửi 12 tháng vượt 7–8%/năm, dòng tiền tiết kiệm thường có xu hướng rút khỏi thị trường chứng khoán, đồng thời mặt bằng này cũng thường đi kèm lãi suất vay mua nhà trên 12–13%/năm.
Trên thị trường chứng khoán, báo cáo phân loại tác động theo ngành trong bối cảnh giá dầu và vàng tăng, đồng thời xuất hiện khả năng cước vận tải biển đi lên. Ở chiều được hưởng lợi, báo cáo đề cập bán lẻ xăng dầu nhờ lợi nhuận từ hàng tồn kho, lọc hóa dầu khi biên lợi nhuận lọc dầu (crack spread) mở rộng, dịch vụ dầu khí phục vụ thăm dò – khai thác và cao su tự nhiên do mối tương quan giữa giá cao su tổng hợp với giá dầu.
Tuy nhiên, nếu Eo biển Hormuz bị đóng dài ngày, báo cáo lưu ý rủi ro nguồn cung, trong đó bán lẻ xăng dầu có thể khó tìm nguồn thay thế từ Trung Đông và doanh nghiệp đầu ngành khí tự nhiên có thể gặp khó khi tìm nguồn LPG nhập khẩu cho thị trường trong nước.
Ở chiều chịu áp lực, báo cáo cho rằng các ngành nhạy cảm với chi phí nhiên liệu như hàng không và du lịch có thể bất lợi khi giá dầu duy trì ở mức cao. Nếu cước vận tải biển tăng, nhóm vận tải biển trong nước và cổ phiếu cảng biển được nêu có thể hưởng lợi nhờ mặt bằng cước cao hơn và phí bốc dỡ, lưu bãi tăng. Tuy vậy, kịch bản chiến sự kéo dài và/hoặc phong tỏa Hormuz có thể gây tác động mạnh lên sản lượng vận tải toàn cầu.
Về dòng tiền toàn cầu, VinaCapital cho rằng chứng khoán Mỹ có thể nhạy cảm hơn thị trường mới nổi trước cú sốc này, khi nhà đầu tư Mỹ luân chuyển khỏi cổ phiếu phần mềm sang nhóm “tài sản nặng, ít lỗi thời (HALO)”. Báo cáo trích dữ liệu cho thấy MSCI EM vượt trội so với S&P 500 khoảng 9% từ đầu năm và gần 30% từ đầu năm 2025.
