Thay vì chỉ chạy theo số lượng ở những thị trường dễ tính, việc chinh phục những cửa ải khó khăn nhưng bền vững như Israel đang trở thành hướng đi chiến lược. Với sự tiếp sức từ Hiệp định VIFTA, hạt gạo Việt đang đứng trước cơ hội lịch sử để khẳng định vị thế tại Trung Đông.
Nghịch lý nơi sa mạc: Không trồng lúa nhưng khát gạo
Israel là một trường hợp đặc biệt trên bản đồ nông sản thế giới. Với điều kiện tự nhiên khắc nghiệt, đất đai khô cằn và nguồn nước khan hiếm, khả năng tự sản xuất lúa gạo của quốc gia này gần như bằng không. Điều này tạo ra một nghịch lý thú vị: một quốc gia không trồng lúa lại là một thị trường tiêu thụ đầy tiềm năng và ổn định.
Dù bánh mì là thực phẩm chủ đạo, nhưng gạo lại giữ vai trò không thể thay thế trong bữa ăn của cộng đồng người gốc Á-Phi, người Ả Rập và lực lượng lao động nhập cư đông đảo. Số liệu từ FAO và cơ quan thống kê Israel chỉ ra rằng, quốc gia hơn 10 triệu dân này tiêu thụ khoảng 250.000 tấn gạo mỗi năm. Mức tiêu thụ bình quân đạt 25kg/người/năm một con số ấn tượng và ít chịu tác động bởi chu kỳ kinh tế suy thoái.
Gạo Việt tại Israel: Thị phần khiêm tốn và dư địa tăng trưởng sau VIFTAĐiều này buộc Israel phải nhập khẩu gần như 100% nhu cầu, với giá trị kim ngạch dao động từ 120 đến 200 triệu USD mỗi năm. Đây chính là miếng bánh mà các cường quốc xuất khẩu gạo như Thái Lan, Ấn Độ, Úc và Mỹ đã khai thác từ lâu nhờ lợi thế về thương hiệu và logistics.
VIFTA: Cánh cửa thép đã mở
Việt Nam đã có mặt trong danh sách nhà cung cấp của Israel, nhưng con số 2,2% đến 3% thị phần thực sự là một nốt trầm. Chúng ta có gạo ngon, giá tốt, nhưng lại thua thiệt về khoảng cách địa lý và chưa thâm nhập sâu vào hệ thống phân phối. Tuy nhiên, cục diện này được dự báo sẽ thay đổi mạnh mẽ nhờ Hiệp định Thương mại Tự do Việt Nam - Israel (VIFTA).
Chính thức có hiệu lực từ ngày 17/11/2024, VIFTA không chỉ là một văn bản ký kết ngoại giao mà là đòn bẩy kinh tế thực thụ. Theo cam kết, Israel xóa bỏ thuế quan cho 66% dòng thuế ngay lập tức và lộ trình tăng lên 93% trong những năm tới.
Quan trọng hơn cả ưu đãi thuế, VIFTA thiết lập một hành lang pháp lý minh bạch về quy tắc xuất xứ và các biện pháp vệ sinh dịch tễ. Đây là yếu tố then chốt giúp doanh nghiệp Việt chuyển từ tư duy buôn bán nhỏ lẻ, thời vụ sang chiến lược thâm nhập bài bản và dài hạn.
Chiến lược cho gạo Việt: Chất lượng hơn số lượng
Israel không phải là thị trường để Việt Nam đua về sản lượng khổng lồ, mà là nơi để khẳng định đẳng cấp thương hiệu. Người tiêu dùng tại đây có thu nhập cao, yêu cầu khắt khe về an toàn thực phẩm, và đặc biệt quan tâm đến các xu hướng tiêu dùng xanh như gạo hữu cơ, gạo không gluten hay các loại gạo thực dưỡng.
Đây chính là sân khấu dành riêng cho các dòng gạo trứ danh của Việt Nam như ST24, ST25 hay gạo Jasmine. Đặc tính hạt dài, thơm nhẹ, dẻo cơm của các loại gạo này rất phù hợp với gu ẩm thực của người dân địa phương.
Dù vậy, con đường vào bếp ăn của người Israel không trải hoa hồng. Ngoài bài toán chi phí vận chuyển do khoảng cách địa lý, rào cản lớn nhất nằm ở các tiêu chuẩn kỹ thuật. Doanh nghiệp Việt phải đối mặt với các quy định kiểm dịch ngặt nghèo, tiêu chuẩn vệ sinh cao và trong nhiều trường hợp là chứng nhận Kosher một tiêu chuẩn tôn giáo bắt buộc đối với thực phẩm của người Do Thái.
Lời giải cho bài toán thị phần
VIFTA đã mở đường, nhưng để đi đến đích, doanh nghiệp cần sự chủ động. Israel tuy là thị trường quy mô vừa phải, nhưng sức mua ổn định và giá trị gia tăng cao. Chinh phục được thị trường này đồng nghĩa với việc gạo Việt sở hữu một tấm hộ chiếu uy tín để bước tiếp vào các thị trường khó tính khác ở Trung Đông và châu Âu.
Để tận dụng cơ hội này, bên cạnh sự hỗ trợ xúc tiến từ các Thương vụ, doanh nghiệp cần đầu tư nghiêm túc cho quy trình sản xuất đáp ứng chuẩn quốc tế. Thay vì cạnh tranh bằng giá rẻ, hãy cạnh tranh bằng sự an toàn và truy xuất nguồn gốc minh bạch. Bởi lẽ, ở những thị trường cao cấp như Israel, niềm tin của người tiêu dùng mới là tài sản lớn nhất.
