Từ cây dại ven ruộng thành “rau thơm có giá”
Rau xá xị, còn được gọi là rau quế vị hay rau quế đất. Đây là loài thân thảo, có thể mọc bò hoặc mọc đứng, cao trung bình khoảng 30–50 cm. Thân cây phủ lớp lông mịn, lá to, đầu nhọn, mặt dưới có lông nhẹ và đặc biệt tỏa ra mùi thơm nồng đặc trưng.
Ở Việt Nam, rau xá xị mọc tự nhiên từ Bắc vào Nam, nhưng nổi tiếng hơn cả là ở Tây Ninh – nơi điều kiện đất ẩm, ven sông rạch rất phù hợp để cây phát triển.
Rau xá xị có vị ngọt, the nhẹ, rất dễ ăn - Ảnh minh họaĐiểm khiến rau xá xị trở nên đặc biệt chính là hương thơm. Khi vò nhẹ lá, tinh dầu tỏa ra mang mùi rất giống nước giải khát xá xị – thức uống quen thuộc với nhiều thế hệ.
Chính mùi hương này đã biến loại rau dân dã thành gia vị “đắt giá” trong ẩm thực. Chỉ cần vài lá nhỏ cũng đủ làm dậy mùi cả món ăn.
Tại Tây Ninh, rau xá xị thường được dùng ăn kèm bánh tráng cuốn, bánh xèo, các món nướng. Ngoài ra, nguyên liệu này còn xuất hiện trong nhiều món như lẩu gà lá xá xị, bò xào, cá nướng hay các món gỏi, tạo nên hương vị rất riêng.
Trong y học dân gian, rau xá xị được đánh giá cao nhờ chứa nhiều tinh dầu và hợp chất có lợi. Loại rau này thường được sử dụng để thanh nhiệt, giải độc, hỗ trợ tiêu hóa và tăng cường sức đề kháng.
Dù chưa phải là dược liệu phổ biến trong y học hiện đại, nhưng những giá trị truyền thống vẫn giúp rau xá xị giữ được sức hút riêng trên thị trường.
Trước đây, rau xá xị chủ yếu được hái tự nhiên để sử dụng trong gia đình. Tuy nhiên, vài năm trở lại đây, nhu cầu tăng mạnh khiến loại rau này trở thành hàng hóa có giá trị kinh tế.
Hiện rau xá xị tươi được bán ở chợ truyền thống, cửa hàng thực phẩm với giá khoảng 40.000–60.000 đồng/kg, nếu phơi khô giá có thể tới 100.000 đồng/kg. Thậm chí, nhiều nhà vườn còn bán cả cây giống hoặc trồng sẵn trong chậu để người tiêu dùng tự chăm sóc.
Chính mùi hương đặc biệt đã biến loại rau dân dã thành gia vị “đắt giá” trong ẩm thực - Ảnh minh họaNông dân “đổi đời” nhờ loại rau ít sâu bệnh
Nhận thấy tiềm năng, nhiều nông dân tại Tây Ninh đã chuyển sang trồng rau xá xị theo hướng hàng hóa. Ưu điểm của cây là dễ trồng, ít sâu rầy, chỉ cần trồng một lần nhưng có thể thu hoạch trong nhiều năm.
Sau khoảng 3 tháng, cây bắt đầu cho thu hoạch. Người trồng chủ yếu nhân giống bằng cách giâm gốc, duy trì mực nước lấp xấp để cây sinh trưởng tốt. Khi đã bén rễ, việc chăm sóc khá nhẹ nhàng, chỉ cần cắt bán định kỳ.
Đáng chú ý, rau xá xị thường “hút hàng” vào hai thời điểm chính trong năm là tháng 4–5 và dịp Tết Nguyên đán, giúp nông dân có nguồn thu ổn định.
Từ một loại cây mọc hoang ít ai để ý, rau xá xị nay đã có mặt trong siêu thị, nhà hàng và trở thành đặc sản được ưa chuộng.
