Mới đây, trong phim tài liệu “Hạt giống hạnh phúc” của Đài Truyền hình Việt Nam, hình ảnh những chiếc máy bay chở đầy hạt giống cất cánh trên các cánh đồng rộng lớn tại Cuba, thả hạt từ trên cao, trong khi dưới mặt đất có người làm tín hiệu dẫn hướng, đã thu hút sự chú ý của nhiều khán giả. Điều này tạo nên sự khác biệt đáng kể so với xu hướng hiện nay, khi máy bay không người lái (drone) thường được nhắc đến trong nông nghiệp hiện đại.
Máy bay phun thuốc của Cuba trên cánh đồng "hạt vàng" - cánh đồng lúa. Ảnh: Tiến sĩ Phạm Ngọc TúTrên thực tế, Cuba vẫn duy trì sử dụng máy bay nông nghiệp cánh cứng hai chỗ ngồi trong sản xuất. Theo Tiến sĩ Phạm Ngọc Tú, chuyên gia của Viện Lúa Đồng bằng sông Cửu Long tham gia Dự án hợp tác trồng lúa Việt Nam - Cuba, mỗi chuyến bay có thể chở khoảng 1 tấn phân bón hoặc 1.000 lít thuốc bảo vệ thực vật. Hiện quốc gia này vận hành hai dòng máy bay chính, gồm loại chuyên phun thuốc và loại phục vụ bón phân, gieo sạ.
Tuy nhiên, phần lớn đội máy bay được đưa vào sử dụng từ những năm 1980 nên đã xuống cấp, thường xuyên hỏng hóc. Mỗi tỉnh hiện chỉ còn khoảng 2–3 chiếc hoạt động. Trong bối cảnh thiếu hụt nhiên liệu, việc vận hành gặp nhiều khó khăn, thậm chí phải sử dụng nguồn xăng dự trữ quốc gia để đảm bảo kịp thời vụ.
Dù có tỷ lệ cơ giới hóa cao, sản xuất lúa tại Cuba vẫn đối mặt với chi phí lớn do hệ thống máy móc cũ kỹ, hiệu suất thấp và thiếu phụ tùng thay thế. Các loại máy kéo phổ biến có công suất từ 120-180 mã lực, trong khi tại Việt Nam, máy công suất 50-90 mã lực vẫn đáp ứng tốt nhu cầu canh tác, đồng thời tiết kiệm nhiên liệu và hạn chế tác động tiêu cực đến đất.
Khác biệt lớn còn nằm ở quy trình kỹ thuật. Nông dân Cuba chủ yếu làm đất khô và gieo sạ hạt khô, với quy trình kéo dài 12–14 công đoạn, tiêu tốn từ 80–120 lít nhiên liệu/ha. Trong khi đó, tại Việt Nam, phương pháp gieo sạ hạt nảy mầm trên nền đất ướt chỉ tiêu tốn khoảng 30–40 lít/ha. Lượng giống gieo sạ tại Cuba cũng cao hơn đáng kể, phổ biến từ 200–250 kg/ha, thậm chí có nơi lên tới 300 kg/ha, gấp nhiều lần so với mức 60–80 kg/ha tại Đồng bằng sông Cửu Long.
Chuyển giao kỹ thuật Việt Nam giúp nâng cao năng suất
Trước thực tế này, các chuyên gia Việt Nam đã phối hợp với phía Cuba xây dựng quy trình canh tác phù hợp từng vùng, trên cơ sở kết hợp kinh nghiệm Việt Nam và điều kiện bản địa. Trọng tâm là chuyển đổi từ gieo sạ khô sang gieo sạ ướt, sử dụng hạt giống đã nảy mầm, kết hợp quản lý nước hiệu quả.
Chiếc máy bay phun thuốc xuất hiện trong chương trình "Hạt giống hạnh phúc". Ảnh: Chụp màn hìnhViệc thay đổi phương thức canh tác giúp rút ngắn nhiều công đoạn làm đất, giảm đáng kể chi phí nhiên liệu và vật tư. Đồng thời, lượng giống được khuyến nghị giảm xuống còn 80-90 kg/ha đối với giống lúa thuần, trong khi giống lai chỉ từ 30-40kg/ha. Thực nghiệm cho thấy mức gieo sạ 80kg/ha không chỉ hạn chế sâu bệnh mà còn cho năng suất cao hơn so với các mức cao hơn.
Nhờ áp dụng đồng bộ các giải pháp kỹ thuật, từ làm đất, gieo sạ đến quản lý cỏ dại và nước tưới, chi phí sản xuất được cắt giảm rõ rệt, trong khi năng suất lúa tăng từ 2-3 lần so với phương thức truyền thống.
Hài hòa kỹ thuật để thích ứng thực tiễn
Các kết quả thực địa đã nhận được đánh giá tích cực từ nhiều đoàn công tác của Cuba, Việt Nam và báo chí quốc tế trong năm 2025. Tuy nhiên, theo các chuyên gia, việc chuyển giao kỹ thuật cần linh hoạt, không áp dụng máy móc mà phải điều chỉnh phù hợp với điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng và tập quán canh tác tại Cuba.
Kinh nghiệm thực tiễn cho thấy, yếu tố then chốt là xây dựng niềm tin với nông dân thông qua việc trực tiếp tham gia sản xuất, cùng đánh giá hiệu quả trên đồng ruộng, thay vì chỉ dừng ở hướng dẫn lý thuyết. Đây được xem là nền tảng quan trọng để mô hình hợp tác nông nghiệp giữa hai quốc gia đạt hiệu quả bền vững.
