Thị trường gọi xe tại Đông Nam Á vừa chứng kiến một cơn địa chấn thực sự mang tính bước ngoặt. Những phàn nàn dai dẳng của hàng vạn người lao động trên đường phố cuối cùng cũng được lắng nghe bằng một quyết sách chưa từng có tiền lệ trong khu vực. Quyết định này không chỉ thay đổi bát cơm của những người trực tiếp cầm lái mà còn đe dọa phá vỡ mô hình cấu trúc lợi nhuận của các siêu ứng dụng đang hoạt động tại đây.
Đòi lại công bằng cho những giọt mồ hôi trên phố
Ngày đầu tiên của tháng năm đã mang đến một thông điệp mạnh mẽ cho cộng đồng đối tác công nghệ tại quốc gia vạn đảo. Tổng thống Indonesia Prabowo Subianto chính thức tuyên bố hạ mức trần phí hoa hồng mà các nền tảng được phép thu từ tài xế. Con số này bị ép giảm từ mức 20% quen thuộc xuống chỉ còn 8% trên mỗi chuyến đi. Vị nguyên thủ quốc gia xác nhận đã đặt bút ký một sắc lệnh để làm căn cứ pháp lý vững chắc cho việc áp dụng mức trần chiết khấu mới này. Tỉ lệ phân chia doanh thu cho người cầm lái giờ đây đã được nâng lên mức tối thiểu là 92%, một tỷ lệ mơ ước đối với bất kỳ tài xế nào trong khu vực.
Tài xế công nghệ trong giờ cao điểmPhát biểu trước công chúng, Tổng thống Prabowo đã đưa ra một góc nhìn đầy thực tế về mối quan hệ bất đối xứng giữa nền tảng và người lao động. Ông thẳng thắn cho rằng "Thật không công bằng khi các bạn là người đổ mồ hôi, trong khi họ lại là bên thu lợi nhuận". Mặc dù thời điểm sắc lệnh chính thức có hiệu lực vẫn chưa được công bố, quyết tâm bảo vệ người lao động yếu thế đã được định hình rõ nét. Không chỉ dừng lại ở việc kiểm soát dòng tiền, quy định mới còn yêu cầu các hãng gọi xe phải gánh thêm trách nhiệm cung cấp bảo hiểm tai nạn và bảo hiểm y tế cho lực lượng đối tác của mình.
Bài toán sinh tồn của các siêu ứng dụng gọi xe
Bước đi cứng rắn của chính phủ Indonesia đã biến quốc gia này trở thành cái tên duy nhất trong khu vực áp dụng mức can thiệp trần hoa hồng đối với dịch vụ gọi xe hai bánh. Sự can thiệp sâu của cơ quan quản lý nhà nước đang trực tiếp đụng chạm đến cơ cấu chi phí của các doanh nghiệp đầu ngành. Thực tế, yêu cầu về phúc lợi đã vấp phải sự phản đối suốt nhiều năm nay từ phía các nền tảng đa quốc gia. Lập luận cốt lõi của các hãng luôn xoay quanh việc tài xế chỉ là những người lao động tự do, do đó nền tảng không có nghĩa vụ tài chính để cung cấp các chế độ tương đương với nhân viên toàn thời gian.
Chính sách mới được giới quan sát đánh giá là một cú đánh trực diện vào khả năng sinh lời của các nền tảng tại thị trường tiêu dùng lớn nhất Đông Nam Á. Khi biên lợi nhuận bị thu hẹp đáng kể, các công ty có thể buộc phải kích hoạt các biện pháp phòng vệ như hạn chế số lượng đối tác tài xế mới hoặc cắt giảm bớt các chương trình khuyến mãi chèo kéo khách hàng. Những tác động dây chuyền này sẽ phả hơi nóng trực tiếp vào báo cáo tài chính của các ông lớn trong ngành như Tập đoàn công nghệ GoTo hay đối thủ sừng sỏ Grab đang có trụ sở tại Singapore. Việc cân bằng giữa chi phí vận hành nền tảng và nghĩa vụ xã hội giờ đây trở thành một phương trình vô cùng nan giải đối với ban lãnh đạo doanh nghiệp.
Nỗi lo ẩn giấu phía sau sự kỳ vọng của tài xế
Trước động thái quyết liệt từ giới chức, Liên đoàn Lao động vận tải Indonesia lập tức bày tỏ sự hoan nghênh đối với bản dự thảo. Tuy nhiên, niềm vui của tổ chức đại diện cho khoảng hai nghìn tài xế và nhân viên giao hàng vẫn đi kèm với sự thận trọng nhất định. Cơ quan này đã gửi đề nghị lên chính phủ nhằm bảo đảm các chính sách bảo vệ quyền lợi được triển khai minh bạch trong thực tế. Họ lo ngại các nền tảng có thể sẽ áp dụng những điều kiện hay ràng buộc ẩn giấu để lách luật và duy trì mức thu nhập cũ.
Mối lo ngại lớn nhất của liên đoàn nằm ở cách thức các hãng công nghệ định nghĩa và tính toán doanh thu thực tế của một cuốc xe. Lãnh đạo công đoàn Lily Pujiati đã lên tiếng nhấn mạnh yêu cầu "Cần bảo đảm rằng tỉ lệ thu nhập của người lao động được tính dựa trên tổng số tiền mà khách hàng trả cho nền tảng". Yêu cầu này xuất phát từ thực tiễn các ứng dụng thường đẻ thêm nhiều loại phí phụ hoặc phí nền tảng khiến phần chia thực tế của tài xế bị bóp méo. Cuộc chiến giành lại quyền lợi chính đáng của tài xế công nghệ tại Indonesia có thể mới chỉ bắt đầu, nhưng nó chắc chắn sẽ tạo ra những sức ép dây chuyền đến thị trường lao động tại các quốc gia láng giềng.
