Thanh tra tỉnh Cà Mau vừa công bố quyết định thanh tra việc quản lý, cho thuê đất tại Khu nhà Công tử Bạc Liêu, công trình gắn với gia đình ông Trần Trinh Trạch, một trong những đại phú hào nổi tiếng Nam Kỳ đầu thế kỷ XX.
Cuộc thanh tra được thực hiện theo Quyết định số 411/QĐ-TT ngày 20/8/2026 của Chánh Thanh tra tỉnh Cà Mau. Nội dung tập trung vào việc quản lý, cho thuê đất tại Khu nhà Công tử Bạc Liêu và việc sử dụng đất, đầu tư xây dựng, khai thác, sử dụng công trình thuộc Dự án Nhà ở sinh viên tỉnh Bạc Liêu.
Đối với Khu nhà Công tử Bạc Liêu, đoàn thanh tra làm việc với 6 cơ quan, đơn vị gồm Sở Nông nghiệp và Môi trường, Sở Tài chính, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch, UBND phường Bạc Liêu, Trung tâm Phát triển quỹ đất tỉnh Cà Mau và Công ty Cổ phần Dịch vụ Du lịch Công tử Bạc Liêu. Thời kỳ thanh tra tính từ ngày 13/4/2018 đến thời điểm tiến hành cuộc thanh tra.
Khu nhà Công tử Bạc Liêu từ lâu gắn với câu chuyện về ông Trần Trinh Huy, con trai của đại phú hào Trần Trinh Trạch. Tuy nhiên, phía sau danh xưng "Công tử Bạc Liêu" còn có một nhân vật từng ghi dấu trong lĩnh vực kinh doanh và tài chính, đó là ông Trần Trinh Trạch, người đồng sáng lập Ngân hàng Việt Nam, ngân hàng đầu tiên do người Việt sáng lập và điều hành.
Khu nhà Công tử Bạc Liêu (Ảnh: Internet)Từ thư ký điền địa đến đại phú hào Nam Kỳ
Trần Trinh Trạch (1872-1942) sinh ra trong một gia đình nghèo ở Biên Hòa, Đồng Nai. Sau khi theo gia đình đến Bạc Liêu khai khẩn đất hoang, ông từng làm thuê cho một gia đình người Pháp và có cơ hội học tiếng Pháp.
Nhờ vốn ngoại ngữ, ông trở thành viên chức tại Tòa hành chính tỉnh Bạc Liêu. Năm 1895, khi đang làm thư ký điền địa, ông kết hôn với bà Phan Thị Muồi, con gái của Bá hộ Bì, người được biết đến là "Vua lúa gạo Nam Kỳ".
Sau đó, ông rời công việc hành chính để bước vào kinh doanh. Từ việc tích lũy đất đai, ông mở rộng hoạt động sang lĩnh vực lúa gạo, muối và bất động sản.
Đến thập niên 1930, Trần Trinh Trạch được xem là một trong những đại điền chủ lớn tại Nam Kỳ. Theo các tư liệu được nhắc lại, ông từng sở hữu nhiều ruộng đất, trong đó có 74 sở điền cùng nhiều bất động sản tại Bạc Liêu và Sài Gòn.
Con trai thứ hai của ông là Trần Trinh Huy sau này trở thành nhân vật nổi tiếng với danh xưng "Công tử Bạc Liêu". Nếu Trần Trinh Huy được nhớ đến bởi những câu chuyện về lối sống xa hoa, ông Trần Trinh Trạch lại được nhắc đến như một người gây dựng khối tài sản lớn từ hoạt động kinh doanh.
Chân dung vợ chồng ông Trần Trinh Trạch (nguồn: Ảnh tư liệu, Internet)Người Việt sáng lập ngân hàng tư nhân đầu tiên
Bên cạnh lĩnh vực đất đai, Trần Trinh Trạch còn tham gia vào hoạt động tài chính trong giai đoạn nền kinh tế Việt Nam chịu ảnh hưởng mạnh từ hệ thống thuộc địa.
Năm 1927, ông cùng các cộng sự thành lập Ngân hàng Việt Nam, ngân hàng đầu tiên do người Việt sáng lập và điều hành. Ông Trạch giữ vị trí Chánh Hội trưởng, tương đương vai trò đứng đầu hội đồng quản trị của ngân hàng hiện nay.
Ban lãnh đạo ngân hàng khi đó còn có ông Huỳnh Đình Khiêm, Nguyễn Tân Văn và Nguyễn Văn Của. Sự ra đời của Ngân hàng Việt Nam đánh dấu sự tham gia của giới doanh nhân Việt vào lĩnh vực tài chính, trong bối cảnh hoạt động ngân hàng thời điểm đó chủ yếu do các tổ chức nước ngoài kiểm soát.
Sau khi ông Trần Trinh Trạch qua đời năm 1942, khối tài sản lớn của gia đình dần suy giảm qua nhiều biến động lịch sử. Các thế hệ sau không duy trì được hoạt động kinh doanh như trước, trong khi nguồn thu từ ruộng đất bị thu hẹp.
Ngày nay, khi nhắc đến Bạc Liêu, nhiều người vẫn nhớ đến hình ảnh Công tử Bạc Liêu và ngôi nhà gắn với câu chuyện về một gia đình từng sở hữu khối tài sản lớn tại Nam Kỳ.
Ít được biết đến hơn là câu chuyện về ông Trần Trinh Trạch, người không chỉ gây dựng sản nghiệp lớn mà còn để lại dấu ấn trong lịch sử tài chính Việt Nam với vai trò đồng sáng lập ngân hàng tư nhân đầu tiên do người Việt điều hành.
