Tại hội thảo “Lộ trình niêm yết cho doanh nghiệp FDI tại Việt Nam” do Chứng khoán SSI phối hợp cùng Daiwa Securities Group tổ chức ngày 28/7, ông Thomas Nguyen, Giám đốc Thị trường Toàn cầu của SSI đã nhìn lại chặng đường 26 năm phát triển của thị trường chứng khoán Việt Nam.
Ông nhắc lại ngày 28/7/2000, HoSE tổ chức phiên giao dịch đầu tiên với hai cổ phiếu REE và SAM. SSI khi đó là đơn vị tham gia tư vấn cho hai doanh nghiệp trong quá trình niêm yết.
Sau 26 năm, theo ông Thomas, câu chuyện phát triển của thị trường chứng khoán không chỉ được thể hiện qua quy mô giao dịch hay biến động của chỉ số, mà còn phản ánh quá trình chuyển đổi của nền kinh tế Việt Nam. Từ một nền kinh tế có xuất phát điểm thấp và chủ yếu thu hút đầu tư nhờ lợi thế chi phí, Việt Nam đã trở thành quốc gia có thu nhập trung bình, đồng thời hướng tới mục tiêu trở thành nước thu nhập cao.
Đề cập diễn biến giao dịch của khối ngoại, ông Thomas cho rằng hoạt động bán ròng không nhất thiết đồng nghĩa với việc nhà đầu tư nước ngoài rút khỏi Việt Nam.
Theo vị chuyên gia, dù khối ngoại bán ròng mạnh trên thị trường thứ cấp trong những năm gần đây, tổng giá trị cổ phiếu do nhà đầu tư nước ngoài nắm giữ vẫn tăng từ khoảng 1,08 triệu tỷ đồng vào năm 2024 lên gần 1,2 triệu tỷ đồng trong năm 2025 .
“Khối ngoại bán ròng không nhất thiết có nghĩa là họ không còn quan tâm đến thị trường”, ông Thomas nhấn mạnh. Việc giá trị nắm giữ tiếp tục gia tăng là tín hiệu cho thấy nhà đầu tư quốc tế vẫn duy trì sự hiện diện và có thể quay trở lại mạnh mẽ hơn khi điều kiện thị trường thuận lợi.
Thị trường đang dịch chuyển theo hướng tổ chức hóa
Một thay đổi khác được lãnh đạo SSI chỉ ra là thị trường chứng khoán Việt Nam đang dần dịch chuyển từ cơ cấu chủ yếu dựa vào nhà đầu tư cá nhân sang mô hình có sự tham gia lớn hơn của các tổ chức.
Tại SSI, nhà đầu tư tổ chức hiện đóng góp khoảng 30% tổng giá trị giao dịch, trong khi nhà đầu tư cá nhân chiếm 70%. Khoảng một nửa giao dịch của khối tổ chức được thực hiện theo các chiến lược định lượng.
Riêng từ đầu năm, SSI đã mở mới 185 tài khoản tổ chức, tăng 65% so với cùng kỳ. Theo ông Thomas, sự gia tăng của dòng vốn tổ chức không chỉ bổ sung thanh khoản mà còn làm thay đổi cách thức vận hành của thị trường, thúc đẩy hoạt động phân tích, định giá và giao dịch trở nên chuyên nghiệp, hiệu quả hơn.
Theo định hướng tái cơ cấu thị trường, Việt Nam đặt mục tiêu nâng tài sản ròng của các quỹ đầu tư lên 5% GDP, phát triển 500 quỹ đầu tư chứng khoán và thu hút 2,5 triệu nhà đầu tư tham gia thông qua chứng chỉ quỹ.
IPO phục hồi nhưng vẫn cần thêm nguồn hàng chất lượng
Dù quy mô và thanh khoản gia tăng, ông Thomas lưu ý thị trường chứng khoán Việt Nam đang có xu hướng tập trung ngày càng lớn vào một số cổ phiếu và nhóm ngành.
Từ năm 2024 đến nay, tỷ trọng vốn hóa của nhóm Vingroup trong VN-Index tăng từ 3% lên 19%. Tỷ trọng của 5 cổ phiếu vốn hóa lớn nhất tăng từ 26% lên 39%, trong khi nhóm VN30 chiếm tới 73% vốn hóa toàn thị trường, cao hơn mức 69% của năm 2024.
Xét theo ngành, ngân hàng và bất động sản lần lượt chiếm 37% và 31% cơ cấu vốn hóa VN-Index. Như vậy, riêng hai nhóm ngành đã chiếm khoảng 68% chỉ số, trong khi nền kinh tế Việt Nam còn có nhiều lĩnh vực sản xuất, tiêu dùng, công nghệ và dịch vụ chưa được phản ánh tương xứng trên thị trường chứng khoán.
Theo ông Thomas, mức độ tập trung này cho thấy mối liên hệ trực tiếp giữa chất lượng IPO và cấu trúc thị trường. Muốn mở rộng cơ hội đầu tư và giảm sự phụ thuộc vào một số cổ phiếu lớn, thị trường cần thêm doanh nghiệp có quy mô, hiệu quả kinh doanh và nền tảng quản trị tốt tham gia niêm yết.
Dữ liệu của SSI cho thấy thị trường IPO và niêm yết đã bắt đầu phục hồi. Trong năm 2025, có 13 doanh nghiệp mới niêm yết trên HoSE, với tổng vốn hóa khoảng 30 tỷ USD. Giai đoạn 2026-2027, hơn 15 doanh nghiệp được kỳ vọng sẽ niêm yết, có thể bổ sung khoảng 43 tỷ USD vốn hóa cho thị trường.
Tuy nhiên, thông điệp được ông Thomas nhấn mạnh là thị trường IPO không chỉ cần phục hồi về số lượng mà còn phải cải thiện về chất lượng.
Trong quá trình này, các doanh nghiệp FDI có thể trở thành một nguồn cung hàng hóa quan trọng. Việc IPO và niêm yết tại Việt Nam không chỉ giúp doanh nghiệp FDI huy động vốn, mà còn mở rộng cơ sở cổ đông trong nước, nâng cao quản trị và minh bạch, tạo cơ chế sở hữu cổ phần cho người lao động, sử dụng cổ phiếu làm công cụ trong các thương vụ mua bán – sáp nhập, đồng thời thể hiện cam kết gắn bó lâu dài với Việt Nam.
Nói cách khác, việc nâng cao khả năng tiếp cận thị trường cho nhà đầu tư nước ngoài cần được thực hiện song song với mở rộng nguồn cung cổ phiếu chất lượng. Thúc đẩy doanh nghiệp FDI niêm yết sẽ là một trong những giải pháp giúp thị trường đa dạng hơn, giảm mức độ tập trung và chuyển sự quan tâm của dòng vốn quốc tế thành nguồn vốn dài hạn cho nền kinh tế.
