Ban Pháp chế (Cục Thuế) vừa biên soạn Sổ tay hướng dẫn phòng, chống hành vi sử dụng hai hệ thống sổ kế toán nhằm nâng cao ý thức tuân thủ pháp luật về kế toán, thuế, đồng thời hỗ trợ người nộp thuế chủ động phòng ngừa rủi ro pháp lý.
Theo Sổ tay, doanh nghiệp và hộ kinh doanh cần chủ động rà soát hoạt động của mình nếu xuất hiện một hoặc nhiều dấu hiệu sau:
- Doanh thu thực tế không tương xứng với số hóa đơn đã xuất; bán hàng nhưng không xuất hóa đơn hoặc xuất hóa đơn thấp hơn giá trị thực.
- Tỷ lệ giao dịch bằng tiền mặt cao bất thường so với đặc thù ngành nghề và quy mô hoạt động.
- Dữ liệu giữa hệ thống kế toán, hóa đơn điện tử và dòng tiền qua ngân hàng không đồng nhất.
- Sử dụng nhiều phần mềm kế toán không đồng bộ, có dấu hiệu tách biệt hoặc "chia tách" dữ liệu giữa các hệ thống.
- Lợi nhuận kê khai liên tục ở mức thấp bất thường hoặc báo lỗ kéo dài trong khi doanh thu, quy mô hoạt động vẫn tăng.
- Có chênh lệch lớn giữa số liệu báo cáo thuế với số liệu cung cấp cho ngân hàng hoặc nhà đầu tư.
- Hộ kinh doanh kê khai doanh thu dưới ngưỡng chịu thuế nhưng doanh thu thực tế vượt ngưỡng.
- Hạch toán chi phí không có đầy đủ hóa đơn, chứng từ hợp pháp hoặc không đáp ứng điều kiện được tính vào chi phí được trừ.
- Chi phí phát sinh tăng bất thường hoặc có chênh lệch đáng kể giữa số liệu kế toán và hồ sơ khai thuế, không phù hợp với quy mô và thực tế hoạt động.
Ban Pháp chế khuyến nghị, khi xuất hiện một hoặc nhiều dấu hiệu trên, doanh nghiệp và hộ kinh doanh cần chủ động kiểm tra lại hệ thống sổ sách, chứng từ, hóa đơn cũng như việc kê khai, nộp thuế để kịp thời phát hiện, khắc phục sai sót, hạn chế nguy cơ vi phạm pháp luật.
Theo Cục Thuế, nếu việc sử dụng hai hệ thống sổ kế toán nhằm che giấu doanh thu, làm sai lệch số liệu kế toán hoặc kê khai không đúng nghĩa vụ thuế thì tùy tính chất, mức độ vi phạm, người vi phạm có thể bị xử phạt hành chính hoặc bị truy cứu trách nhiệm hình sự.
Về xử phạt hành chính, Điều 17 Nghị định 125/2020/NĐ-CP quy định hành vi trốn thuế bị phạt từ 1 đến 3 lần số tiền thuế trốn.
Cụ thể, mức phạt bằng một lần số thuế trốn áp dụng khi có từ một tình tiết giảm nhẹ trở lên; phạt 1,5 lần số thuế trốn nếu không có tình tiết tăng nặng hoặc giảm nhẹ; phạt 2 lần nếu có một tình tiết tăng nặng; 2,5 lần nếu có hai tình tiết tăng nặng; và tối đa 3 lần số thuế trốn khi có từ ba tình tiết tăng nặng trở lên.
Ngoài tiền phạt, người nộp thuế còn phải nộp đủ số tiền thuế trốn, tiền chậm nộp và thực hiện khai bổ sung, điều chỉnh hồ sơ khai thuế của các kỳ có liên quan.
Nội dung khai bổ sung có thể bao gồm doanh thu, chi phí, thu nhập chịu thuế, số lỗ được chuyển kỳ sau, số thuế giá trị gia tăng đầu vào được khấu trừ cùng các chỉ tiêu khác theo quy định của pháp luật về quản lý thuế.
Theo Sổ tay của Ban Pháp chế, khi số tiền trốn thuế đạt ngưỡng luật định, hành vi có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự về tội trốn thuế theo Điều 200 Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017).
Ngưỡng khởi tố là từ 100 triệu đồng đối với cá nhân và từ 200 triệu đồng đối với pháp nhân thương mại. Trường hợp số tiền trốn thuế thấp hơn nhưng người vi phạm đã từng bị xử phạt hành chính hoặc bị kết án về hành vi này mà chưa được xóa án tích thì vẫn có thể bị xử lý hình sự.
Đối với cá nhân, hành vi trốn thuế từ 100 triệu đồng đến dưới 300 triệu đồng có thể bị phạt tiền từ 100-500 triệu đồng hoặc phạt tù từ 3 tháng đến 1 năm.
Nếu số tiền trốn thuế từ 300 triệu đồng đến dưới 1 tỷ đồng hoặc thuộc trường hợp có tình tiết tăng nặng, mức phạt là từ 500 triệu đồng đến 1,5 tỷ đồng hoặc phạt tù từ 1-3 năm.
Trường hợp trốn thuế từ 1 tỷ đồng trở lên, người vi phạm có thể bị phạt tiền từ 1,5-4,5 tỷ đồng hoặc phạt tù từ 2-7 năm.
Ngoài hình phạt chính, cá nhân còn có thể bị phạt bổ sung từ 20-100 triệu đồng, cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định từ 1-5 năm, thậm chí bị tịch thu một phần hoặc toàn bộ tài sản.
Đối với pháp nhân thương mại, khung hình phạt cơ bản là phạt tiền từ 300 triệu đồng đến 1 tỷ đồng; trường hợp có tình tiết tăng nặng, mức phạt từ 1-3 tỷ đồng.
Nếu thuộc trường hợp đặc biệt nghiêm trọng, doanh nghiệp có thể bị phạt từ 3-10 tỷ đồng hoặc bị đình chỉ hoạt động từ 6 tháng đến 3 năm. Trong trường hợp đặc biệt, doanh nghiệp có thể bị đình chỉ hoạt động vĩnh viễn.
Bên cạnh đó, doanh nghiệp còn có thể bị áp dụng các hình phạt bổ sung như phạt tiền từ 50-200 triệu đồng, cấm kinh doanh, cấm hoạt động trong một số lĩnh vực hoặc cấm huy động vốn từ 1-3 năm.
Ban Pháp chế cũng lưu ý, ngoài tội trốn thuế, hành vi lập hai hệ thống sổ kế toán còn có thể bị xem xét xử lý về tội vi phạm quy định về kế toán gây hậu quả nghiêm trọng theo Điều 221 Bộ luật Hình sự.
