Ngân hàng Nhà nước (NHNN) đang lấy ý kiến đối với dự thảo Thông tư hướng dẫn hoạt động thanh toán và chuyển tiền liên quan đến kinh doanh chuyển khẩu hàng hóa, thay thế Thông tư số 02/2020/TT-NHNN. Điểm đáng chú ý của dự thảo là cập nhật quy định theo Nghị định số 292/2026/NĐ-CP, đồng thời bổ sung đối tượng áp dụng để tháo gỡ vướng mắc cho doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (FDI).
Theo NHNN, việc ban hành Thông tư mới là cần thiết sau khi Chính phủ ban hành Nghị định số 292/2026/NĐ-CP quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật Quản lý ngoại thương. Nghị định này tiếp tục giao NHNN hướng dẫn hoạt động thanh toán đối với kinh doanh chuyển khẩu hàng hóa, đồng thời cho phép các văn bản hướng dẫn Nghị định số 69/2018/NĐ-CP tiếp tục được áp dụng đến hết ngày 31/12/2026.
Tháo gỡ vướng mắc cho doanh nghiệp FDI
Trong bản thuyết minh, NHNN cho biết sau hơn 6 năm thực hiện Thông tư số 02/2020/TT-NHNN, cơ quan này đã nhận được nhiều kiến nghị từ doanh nghiệp liên quan đến hoạt động thanh toán kinh doanh chuyển khẩu.
Nguyên nhân là quy định trước đây không bao gồm doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài trong đối tượng được kinh doanh chuyển khẩu hàng hóa, khiến nhiều doanh nghiệp FDI không thể thực hiện thanh toán và chuyển tiền cho hoạt động này.
Trong khi đó, Nghị định số 292/2026/NĐ-CP đã bổ sung doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài vào nhóm được phép kinh doanh chuyển khẩu hàng hóa. Vì vậy, NHNN xây dựng Thông tư mới nhằm đồng bộ quy định pháp luật và tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp.
Giao dịch phải thực hiện tại cùng một ngân hàng
Về cơ bản, dự thảo Thông tư giữ nguyên các nguyên tắc quản lý hiện hành, nhưng nhấn mạnh việc kiểm soát dòng tiền trong hoạt động chuyển khẩu.
Theo dự thảo, hoạt động thanh toán liên quan đến kinh doanh chuyển khẩu được thực hiện trên cơ sở hai giao dịch riêng biệt gồm giao dịch chuyển tiền thanh toán hợp đồng mua hàng và giao dịch nhận tiền từ hợp đồng bán hàng. Hai giao dịch này có thể thực hiện trước hoặc sau nhau tùy thỏa thuận giữa các bên.
Toàn bộ hoạt động thanh toán và chuyển tiền phải thực hiện thông qua ngân hàng được phép. Đáng chú ý, thương nhân chỉ được thực hiện chuyển tiền và nhận tiền của cùng một giao dịch chuyển khẩu tại cùng một ngân hàng được phép.
Theo NHNN, quy định này nhằm giúp tổ chức tín dụng theo dõi đầy đủ dòng ngoại tệ chuyển ra và nhận về trong cùng một giao dịch, từ đó tăng cường kiểm soát và hạn chế rủi ro.
Ngoài ra, thương nhân được sử dụng ngoại tệ trên tài khoản thanh toán bằng ngoại tệ hoặc ngoại tệ mua từ ngân hàng được phép để thanh toán cho hợp đồng mua hàng hóa.
Tăng cường giám sát để phòng ngừa rủi ro
Theo NHNN, hoạt động chuyển khẩu hàng hóa tiềm ẩn nguy cơ chuyển tiền bất hợp pháp ra nước ngoài do hàng hóa được mua bán giữa các quốc gia khác, không đi qua Việt Nam và không phát sinh tờ khai hải quan xuất nhập khẩu tại Việt Nam.
Do đó, dự thảo quy định việc chuyển tiền thanh toán và nhận tiền từ cùng một giao dịch phải được thực hiện tại một tổ chức tín dụng được phép. Quy định này sẽ giúp ngân hàng kiểm soát nguồn ngoại tệ chuyển ra và nguồn thu ngoại tệ chuyển về, đồng thời hỗ trợ công tác phòng, chống rửa tiền.
Dự thảo cũng bổ sung trách nhiệm của các ngân hàng được phép trong việc xây dựng quy trình nội bộ, kiểm tra đồng thời hợp đồng mua và hợp đồng bán, thống kê và theo dõi luồng ngoại tệ của từng giao dịch chuyển khẩu, đồng thời lưu giữ hồ sơ, chứng từ theo quy định.
Đối với thương nhân, dự thảo yêu cầu xuất trình đầy đủ hồ sơ khi mua ngoại tệ và chuyển tiền, cung cấp thông tin về nguồn tiền thu được từ hợp đồng bán hàng để ngân hàng theo dõi giao dịch, đồng thời không được sử dụng cùng một bộ hồ sơ chứng từ để mua ngoại tệ hoặc chuyển tiền tại nhiều ngân hàng khác nhau.
Theo dự thảo, sau khi có hiệu lực, Thông tư mới sẽ thay thế Thông tư số 02/2020/TT-NHNN về hướng dẫn hoạt động thanh toán và chuyển tiền liên quan đến kinh doanh chuyển khẩu hàng hóa.
