Trong kỷ nguyên smartphone, việc sử dụng điện thoại ở nơi công cộng đã trở nên quen thuộc: trên xe buýt, tàu điện, quán cà phê hay phòng chờ sân bay. Tuy nhiên, cùng với đó là một hiện tượng phổ biến nhưng ít được chú ý: nhiều người vô tình hoặc cố ý liếc nhìn màn hình điện thoại của người khác. Các nghiên cứu gần đây cho thấy hành vi này phổ biến hơn nhiều so với tưởng tượng, phản ánh cả yếu tố tâm lý con người lẫn những rủi ro mới về quyền riêng tư trong đời sống số.
Hành vi phổ biến trong không gian công cộng
Theo một khảo sát quy mô lớn do công ty nghiên cứu thị trường Censuswide thực hiện với hơn 11.000 người dùng smartphone tại nhiều quốc gia châu Âu, 56% người tham gia thừa nhận từng vô tình nhìn vào màn hình điện thoại của người lạ, trong khi 24% cho biết họ làm vậy vì tò mò.
Kết quả khảo sát cũng cho thấy 57% người dùng cho rằng phương tiện giao thông công cộng là nơi dễ nhìn thấy màn hình của người khác nhất, do không gian chật hẹp và khoảng cách giữa mọi người rất gần.
56% người được khảo sát thừa nhận từng vô tình nhìn vào màn hình điện thoại của người lạ. Ảnh minh họaĐáng chú ý, khoảng 33% người tham gia cho biết từng nhìn thấy các nội dung cá nhân trên điện thoại của người lạ, từ ảnh cá nhân, tin nhắn cho đến thông tin tài chính.
Những con số này cho thấy hiện tượng “nhìn trộm màn hình” đã trở thành một phần khá phổ biến của đời sống số trong các không gian công cộng.
Tò mò – động lực tâm lý phổ biến
Một trong những nguyên nhân lớn nhất của hành vi này là sự tò mò tự nhiên của con người. Khi một màn hình sáng hiển thị ngay trong tầm mắt, việc liếc nhìn nhanh nội dung thường diễn ra gần như vô thức.
Tò mò là động lực tâm lý chính khiến người ta nhìn trộm điện thoại. Ảnh minh họaCác nghiên cứu về hành vi cho thấy phần lớn trường hợp “nhìn trộm màn hình” không xuất phát từ mục đích xấu. Trong nhiều tình huống, người quan sát chỉ đơn giản bị thu hút bởi nội dung đang hiển thị, hoặc nhìn thoáng qua vì màn hình nằm ngay trong tầm nhìn.
Một yếu tố khác là sự nhàm chán trong không gian công cộng. Khi chờ đợi trên tàu xe hoặc trong phòng chờ, việc quan sát xung quanh – bao gồm cả màn hình điện thoại của người khác – trở thành một phản xạ tự nhiên.
Smartphone khiến quyền riêng tư dễ bị “lộ”
Bên cạnh yếu tố tâm lý, chính cách chúng ta sử dụng smartphone cũng khiến hành vi này dễ xảy ra. Theo các nghiên cứu về an ninh số, điện thoại ngày nay chứa lượng lớn thông tin cá nhân như tin nhắn, email, tài khoản ngân hàng hay hình ảnh riêng tư.
Trong khi đó, người dùng lại thường xuyên sử dụng thiết bị ở nơi đông người. Một khảo sát tại Mỹ cho thấy 75% người trưởng thành sử dụng smartphone khi di chuyển, chẳng hạn trên phương tiện công cộng hoặc khi chờ đợi.
Việc màn hình điện thoại ngày càng lớn, sáng và sắc nét cũng khiến nội dung hiển thị dễ bị nhìn thấy từ nhiều góc độ khác nhau. Trong môi trường đông người, chỉ cần một cái liếc mắt cũng có thể bắt gặp nội dung trên màn hình của người ngồi cạnh.
Hành vi “nhìn trộm” mang tính vô tình song vẫn tiềm ẩn rủi ro. Ảnh minh họaDù phần lớn hành vi “nhìn trộm” mang tính vô tình, các chuyên gia an ninh mạng cảnh báo nó vẫn tiềm ẩn rủi ro. Trong lĩnh vực bảo mật, nhìn trộm màn hình được xem là một dạng kỹ thuật khai thác thông tin bằng cách quan sát trực tiếp người dùng.
Kẻ xấu có thể theo dõi thao tác nhập mật khẩu, mã PIN hoặc thông tin tài chính để đánh cắp dữ liệu. Trong nhiều trường hợp, chỉ cần quan sát chuyển động ngón tay trên màn hình cũng có thể suy ra thông tin đăng nhập.
Chính vì vậy, các chuyên gia khuyến cáo người dùng nên hạn chế thực hiện các thao tác nhạy cảm ở nơi đông người, đồng thời chú ý đến môi trường xung quanh khi sử dụng điện thoại.
