Loài cá “chạy trên bùn”, sống cả dưới nước lẫn trên cạn
Cá nác ở Kim Sơn được người dân nhận xét có hình dáng khá giống cá kèo miền Nam, song hương vị đậm đà hơn nhờ sinh trưởng hoàn toàn trong môi trường tự nhiên vùng bãi triều cửa sông. Loài cá này có tên khoa học là Boleophthalmus pectinirostris, thuộc họ Oxudercidae – nhóm cá thích nghi tốt với môi trường bùn lầy ven biển.
Cá nác được người dân nhận xét có hình dáng khá giống cá kèo - Ảnh minh họa
Cá có thân thuôn dài, da trơn không vảy, đầu hơi to và đôi mắt lồi lên như mắt ếch giúp quan sát khi trồi khỏi mặt bùn. Thân và vây màu nâu đất, điểm các chấm xanh nhạt nên còn được gọi là cá nác hoa. Vây lưng chia hai phần, phần trước lớn hơn có thể dựng lên như một cánh buồm nhỏ.
Đặc biệt, nhờ cơ chế hô hấp thích nghi, cá nác có thể tồn tại cả dưới nước lẫn trên cạn trong một khoảng thời gian. Khi thủy triều rút, nhất là những ngày nắng ráo, cá bò ra khỏi hang để kiếm ăn. Nhiều người lần đầu chứng kiến còn ví cảnh cá di chuyển trên bùn giống như đang “chạy nhảy”.
Mùa cá thường rộ trong hơn một tháng, vào khoảng tháng 4 khi thời tiết và thủy triều thuận lợi. Cá sinh sống trong các hang hốc ở bãi lầy, quanh rễ cây và các lùm thực vật rậm rạp.
Từ món ăn dân dã thành đặc sản 200.000 đồng/kg
Việc bắt cá nác đòi hỏi kinh nghiệm và sự khéo léo. Người dân Kim Sơn thường tự chế bẫy bằng thân tre vót nhỏ, uốn cong cao khoảng 40cm, phía dưới buộc dây cước trắng có thắt nút. Khi cá chạm vào dây, bẫy sẽ kẹp ngang phần đầu. Cá bắt lên vẫn còn sống nên giữ được độ tươi và bán được giá cao.
Từ nguyên liệu dân dã, người dân địa phương chế biến thành nhiều món ăn, trong đó nổi tiếng nhất là cá nác kho lá găng. Theo chia sẻ của chị Hoa (Ninh Bình), khi sơ chế chỉ cần khía nhẹ gần đầu để bỏ túi mật đắng nhưng vẫn giữ nguyên bộ lòng, sau đó ướp muối rồi kho cùng lá găng, thêm rau răm và mỡ nước.
Từ nguyên liệu dân dã, người dân địa phương chế biến thành nhiều món ăn - Ảnh minh họa
Cá được đun sôi bằng bếp củi, sau đó hạ nhỏ lửa liu riu. Khi nước gần cạn, nồi cá được vùi trong than, rắc thêm ít trấu xung quanh. Khi than tàn cũng là lúc cá chín khô, thân cong lại, tỏa mùi thơm đặc trưng.
Điểm tạo nên sức hút của món ăn nằm ở sự hòa quyện giữa vị ngọt tự nhiên của cá nác và vị chua thanh của lá găng. Cá kho có thể ăn cả xương, thịt mềm nhưng không bở, béo mà không ngấy. Nhiều người từng thử kho các loại cá khác với lá găng nhưng khó tái hiện được hương vị riêng của cá nác.
Hiện nay, cá nác được bán trên thị trường với giá khoảng 200.000 đồng/kg. Từ món ăn quen thuộc trong bữa cơm ven biển, cá nác Kim Sơn đã trở thành đặc sản được nhiều nhà hàng và thương lái tìm mua trực tiếp tại bãi hoặc các chợ dân sinh trong vùng.
