Theo cập nhật từ Ngân hàng Thế giới, thu nhập bình quân đầu người của Việt Nam hiện khoảng 4.490 USD/năm, thuộc nhóm trung bình trong ASEAN. Mức này cao hơn Campuchia (khoảng 2.550 USD/năm) và Lào (khoảng 2.000 USD/năm), nhưng vẫn thấp hơn đáng kể so với Thái Lan, Malaysia và Singapore.
Chênh lệch thu nhập trong khu vực kéo theo khác biệt lớn về khả năng chi trả cho các mặt hàng thiết yếu, đặc biệt là xăng dầu. Với mức thu nhập trung bình, mỗi biến động giá xăng đều tác động trực tiếp đến chi tiêu và đời sống của người dân Việt Nam. Trong khi đó, các nền kinh tế thu nhập cao ít chịu áp lực hơn từ chi phí nhiên liệu, còn những quốc gia thu nhập thấp như Lào và Campuchia lại nhạy cảm hơn với biến động giá.
Hiện giá xăng tại Việt Nam dao động quanh 23.320 đồng/lít với E5 RON92 và 24.330 đồng/lít với RON95, tương đương khoảng 0,92 USD/lít. So với khu vực, Indonesia có mức giá thấp hơn, trong khi Singapore, Lào, Thái Lan, Philippines, Campuchia và Malaysia đều cao hơn ở các mức độ khác nhau.
Singapore dẫn đầu về giá xăng, tiếp đến là Lào, Thái Lan và Philippines; Campuchia cũng cao hơn Việt Nam, còn Malaysia ở mức trung gian. Sự khác biệt phản ánh cách điều hành thị trường năng lượng, chính sách thuế và cấu trúc nhập khẩu của từng quốc gia.
Khi đặt trong tương quan với thu nhập, chi phí nhiên liệu tại Lào có thể chiếm tới khoảng 1/3 thu nhập một ngày, Campuchia hơn 1/5, trong khi Việt Nam khoảng 7,6%. Dù thấp hơn đáng kể, đây vẫn là khoản chi đáng kể trong cơ cấu chi tiêu của hộ gia đình Việt Nam.
Trong bối cảnh đó, giá xăng không chỉ là biến số kinh tế mà còn phản ánh sức chịu đựng chi phí của người dân. Khi giá nhiên liệu tăng, áp lực lên thu nhập thực tế cũng gia tăng, đặc biệt tại các nền kinh tế đang phát triển như Việt Nam, Lào và Campuchia.
Một yếu tố then chốt chi phối giá xăng là chính sách thuế. Tại Việt Nam, thuế bảo vệ môi trường đối với xăng (trừ etanol), dầu diesel và nhiên liệu bay đã có thời điểm được điều chỉnh về 0 đồng/lít nhằm hỗ trợ ổn định kinh tế. Các sắc thuế khác cũng được điều hành linh hoạt để giảm áp lực chi phí cho người dân và doanh nghiệp.
Bộ Tài chính đã đề xuất kéo dài chính sách miễn, giảm thuế xăng dầu, trong đó có thuế bảo vệ môi trường, nhằm bình ổn giá trong bối cảnh thị trường năng lượng thế giới biến động. Những điều chỉnh này tác động trực tiếp đến giá bán lẻ, qua đó ảnh hưởng đến thu nhập thực tế của người dân.
Về thuế giá trị gia tăng, xăng dầu trong một số giai đoạn được áp dụng cơ chế không phải kê khai tính thuế nhưng vẫn được khấu trừ đầu vào, góp phần giảm chi phí trong cấu thành giá. Theo cơ quan quản lý, thuế vẫn chiếm tỷ trọng đáng kể trong giá xăng, nên mọi điều chỉnh đều có tác động tức thì đến thị trường.
Trong bức tranh ASEAN, điều hành thuế xăng dầu không chỉ nhằm ổn định giá mà còn góp phần cân đối sức mua giữa các nhóm dân cư, nhất là khi chênh lệch mức sống giữa Việt Nam, Lào và Campuchia vẫn còn lớn.
Tổng thể, mối quan hệ giữa giá xăng, thu nhập bình quân và chính sách thuế đang trở thành bài toán kinh tế quan trọng đối với Việt Nam trong quá trình hội nhập khu vực, khi sự khác biệt về mức sống giữa các quốc gia ASEAN vẫn hiện hữu.
