Ngân hàng đang bước ra khỏi vai trò truyền thống là cấp vốn, để tham gia sâu hơn vào hoạt động của doanh nghiệp thông qua dữ liệu và hệ sinh thái số. Mô hình “ngân hàng kiến tạo số” được các chuyên gia đánh giá là bước phát triển cao hơn của ngân hàng số, khi không chỉ cung cấp dịch vụ tài chính mà còn góp phần tạo ra giá trị và thúc đẩy tăng trưởng cho doanh nghiệp.
Thông tin này được đưa ra tại tọa đàm “Ngân hàng đồng hành cùng doanh nghiệp: Từ cấp vốn đến kiến tạo tăng trưởng” do Tạp chí Kinh tế Việt Nam/VnEconomy tổ chức. Theo các chuyên gia, nếu ngân hàng số tập trung vào số hóa sản phẩm và tối ưu trải nghiệm khách hàng, thì ngân hàng kiến tạo số mở rộng vai trò sang hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận thị trường, khách hàng, đối tác và cơ hội đầu tư thông qua nền tảng công nghệ và dữ liệu lớn.
PGS. TS Đặng Ngọc Đức, Viện trưởng Viện Công nghệ Tài chính, Trường Đại học Đại Nam cho biết trong mô hình này, ngân hàng không chỉ cung cấp các dịch vụ tài chính truyền thống mà còn hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao hiệu quả hoạt động và giảm thiểu rủi ro thông qua khai thác dữ liệu.
Ở góc độ doanh nghiệp công nghệ, ông Trần Quốc Chính, Phó Chủ tịch HĐQT Tập đoàn CMC, Tổng Giám đốc CMC Cyber Security cho rằng điểm khác biệt cốt lõi nằm ở mức độ tham gia của ngân hàng. Ngân hàng kiến tạo số không dừng ở cung cấp dịch vụ, mà tham gia trực tiếp vào quá trình tạo ra giá trị cho doanh nghiệp thông qua nền tảng mở và dữ liệu.
Các chuyên gia thảo luận tại tọa đàm (Ảnh: VnEconomy)Về cấu trúc, mô hình này được xây dựng trên ba nền tảng chính.
Thứ nhất là nền tảng ngân hàng, đóng vai trò trung tâm kết nối dịch vụ và dữ liệu. Nền tảng này không chỉ phục vụ tín dụng và thanh toán, mà còn cung cấp thông tin về khách hàng, sản phẩm và thị trường, hỗ trợ doanh nghiệp định hướng chiến lược.
Thứ hai là mô hình ngân hàng mở kết hợp với API, cho phép chia sẻ dữ liệu giữa ngân hàng và các đối tác như công ty công nghệ tài chính và doanh nghiệp. Cách tiếp cận này giúp ngân hàng chuyển từ hệ thống khép kín sang cung cấp dịch vụ nền tảng theo mô hình “Banking as a Service”, hình thành hệ sinh thái liên kết.
Thứ ba là các ứng dụng tích hợp như siêu ứng dụng và tài chính nhúng. Các dịch vụ tài chính được tích hợp trực tiếp vào nền tảng kinh doanh hoặc tiêu dùng, giúp người dùng thực hiện giao dịch liền mạch và giảm chi phí vận hành.
Mô hình ngân hàng kiến tạo số mang lại nhiều lợi ích cho doanh nghiệp. Việc tiếp cận vốn trở nên thuận lợi hơn khi phương thức thẩm định dựa trên dữ liệu thực tế, thay vì phụ thuộc chủ yếu vào tài sản đảm bảo. Điều này đặc biệt có ý nghĩa với doanh nghiệp vừa và nhỏ.
Bên cạnh đó, doanh nghiệp có thể tận dụng hệ sinh thái dữ liệu và mạng lưới kết nối để tìm kiếm đối tác, mở rộng cơ hội hợp tác và nâng cao hiệu quả hoạt động. Ngân hàng cũng có thể hỗ trợ quản trị dòng tiền, tối ưu danh mục đầu tư và xây dựng chiến lược phát triển dài hạn.
Tuy nhiên, để tham gia mô hình này, doanh nghiệp cần đáp ứng yêu cầu về hạ tầng công nghệ, dữ liệu và khả năng chia sẻ thông tin. Thực tế cho thấy nhiều doanh nghiệp vừa và nhỏ còn hạn chế về nguồn lực và mức độ sẵn sàng công nghệ, khiến việc tham gia sâu vào hệ sinh thái gặp khó khăn.
Ở góc độ triển khai, các chuyên gia cho rằng ngân hàng kiến tạo số tại Việt Nam đang đối mặt với nhiều thách thức.
Thách thức đầu tiên là công nghệ và dữ liệu. Việc xây dựng và quản trị dữ liệu đòi hỏi hệ thống kỹ thuật hiện đại cùng tiêu chuẩn bảo mật nghiêm ngặt, trong khi khả năng đáp ứng hiện nay chưa đồng đều.
Yếu tố con người cũng là một rào cản. Mô hình này yêu cầu đội ngũ vừa am hiểu công nghệ, vừa có nền tảng tài chính và khả năng tư vấn doanh nghiệp. Điều này đặt ra yêu cầu đào tạo và thay đổi tư duy vận hành theo hướng lấy khách hàng làm trung tâm.
Một vấn đề khác là hành lang pháp lý. Các quy định liên quan đến chia sẻ dữ liệu, quyền riêng tư và trách nhiệm giữa các bên vẫn chưa hoàn thiện, tiềm ẩn rủi ro trong quá trình triển khai.
Theo ông Trần Quốc Chính, khi triển khai ngân hàng kiến tạo số, cần đảm bảo quyền kiểm soát dữ liệu thuộc về doanh nghiệp, đồng thời duy trì tính minh bạch trong sử dụng dữ liệu và xác định rõ trách nhiệm giữa các bên. Bảo mật phải được đặt ở vị trí trung tâm khi dữ liệu được chia sẻ trong toàn hệ sinh thái.
Ngoài ra, niềm tin dữ liệu vẫn là điểm nghẽn lớn. Cả ngân hàng và doanh nghiệp đều thận trọng trong việc chia sẻ thông tin do lo ngại về an toàn và trách nhiệm pháp lý. Việc thiếu tiêu chuẩn chung cho API và năng lực bảo mật chưa đồng đều cũng làm chậm quá trình triển khai.
Các chuyên gia đề xuất cần sớm hoàn thiện khung pháp lý về chia sẻ dữ liệu, quyền sở hữu và trách nhiệm của các bên. Đồng thời, cần xây dựng tiêu chuẩn chung cho Open API và tăng cường quản lý rủi ro từ bên thứ ba.
Bên cạnh đó, an ninh mạng và an ninh dữ liệu cần được đặt ở vị trí trung tâm, với các hệ thống giám sát theo thời gian thực và nguyên tắc “bảo mật ngay từ thiết kế” trong quá trình phát triển hệ thống.
