Động thái của các tập đoàn dầu khí lớn
Sau các cuộc tấn công của Mỹ và Israel nhằm vào Iran, cùng tuyên bố từ Tehran về việc đóng cửa eo biển Hormuz, nhiều chủ tàu chở dầu, tập đoàn năng lượng và công ty thương mại quốc tế lập tức điều chỉnh kế hoạch vận chuyển.
Theo các nguồn tin thương mại, một số tập đoàn dầu khí lớn và công ty giao dịch hàng hóa tạm ngừng vận chuyển dầu thô, nhiên liệu và khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) qua eo biển Hormuz. Một giám đốc điều hành cấp cao tại một sàn giao dịch lớn cho biết: “Tàu của chúng tôi sẽ ở yên tại chỗ trong vài ngày tới”.
Dữ liệu theo dõi vệ tinh cho thấy nhiều tàu chở dầu ùn lại gần các cảng lớn như Fujairah (Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất) và không tiếp tục hành trình qua Hormuz. Một quan chức thuộc phái bộ hải quân Aspides của Liên minh châu Âu (EU) cho biết nhiều tàu trong khu vực nhận được tín hiệu từ Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC), thông báo rằng “không tàu nào được phép đi qua eo biển Hormuz”.
Hải quân Anh nhận định các mệnh lệnh của Iran không có tính ràng buộc pháp lý, song khuyến cáo tàu thuyền cần di chuyển thận trọng. Công ty môi giới tàu biển Poten & Partners thông báo với khách hàng rằng lưu lượng qua eo biển chưa hoàn toàn dừng lại, nhưng mức độ gián đoạn đang gia tăng nhanh chóng.
Eo biển Hormuz xảy ra tình trạng ùn ứ sau vụ xung đột.Hiệp hội tàu chở dầu INTERTANKO cho biết Hải quân Mỹ đã cảnh báo về việc di chuyển trong toàn bộ khu vực Vịnh Ba Tư, Vịnh Oman, Bắc Biển Ả Rập và eo biển Hormuz, do “không thể đảm bảo an toàn cho hàng hải”. Theo một thông báo mà Reuters tiếp cận được, Bộ Hàng hải Hy Lạp cũng khuyến cáo các tàu nước này tránh Vịnh Ba Tư, Vịnh Oman và eo biển Hormuz.
Hormuz là tuyến vận tải chiến lược của năng lượng toàn cầu. Khoảng 20% lượng dầu mỏ thế giới - bao gồm dầu từ Saudi Arabia, UAE, Iraq, Kuwait và Iran - đi qua đây mỗi ngày, cùng với lượng lớn LNG (khí thiên nhiên hóa lỏng) từ Qatar. Theo dữ liệu của công ty nghiên cứu thị trường Kpler, khoảng 13 triệu thùng dầu thô/ngày đã đi qua eo biển này trong năm 2025, tương đương khoảng 31% tổng lượng dầu thô vận chuyển bằng đường biển toàn cầu.
Laura Page - chuyên gia của Kpler - cho biết đã có 14 tàu chở LNG giảm tốc, quay đầu hoặc dừng lại trong hoặc xung quanh eo biển, và con số này có thể tăng lên, đe dọa dòng xuất khẩu LNG của Qatar.
Các hãng vận tải biển lớn cũng điều chỉnh kế hoạch. Hapag-Lloyd (Đức) thông báo tạm ngừng tất cả các chuyến tàu đi qua eo biển Hormuz cho đến khi có thông báo mới, đồng thời cảnh báo các dịch vụ cập cảng ở vùng Vịnh có thể bị chậm trễ hoặc thay đổi lộ trình.
Maersk (Đan Mạch) cho biết vẫn duy trì tiếp nhận hàng hóa ở Trung Đông, song đang phối hợp chặt chẽ với các đối tác an ninh tại Biển Đỏ và Vịnh Aden. CMA CGM (Pháp) thông báo các tàu đang ở hoặc hướng tới vùng Vịnh được yêu cầu tìm nơi trú ẩn an toàn.
Rủi ro nguồn cung và cú sốc giá dầu
Các cuộc tấn công của Mỹ và Israel vào Iran đẩy Trung Đông vào vòng xoáy căng thẳng mới. Iran đáp trả bằng các đợt phóng tên lửa về phía Israel, làm dấy lên lo ngại xung đột có thể lan rộng. Trong bối cảnh đó, giới phân tích tập trung vào hai biến số chính: Mức độ leo thang quân sự và khả năng gián đoạn kéo dài tại eo biển Hormuz.
Bà Helima Croft - Trưởng bộ phận nghiên cứu hàng hóa của RBC Capital - nhận định: “Tác động cuối cùng của cuộc hành động quân sự hôm nay đối với giá dầu phụ thuộc vào việc IRGC có khuất phục trước cuộc tấn công trên không hay không, liệu họ có tiếp tục các hành động leo thang khác nhằm làm tăng đáng kể chi phí cho chiến dịch thay đổi chế độ thứ hai của Washington chỉ trong hơn hai tháng qua hay không”.
Bà Croft cảnh báo Washington nguy cơ lan rộng xung đột và nhấn mạnh rằng “giá dầu trên 100 USD/thùng là mối nguy hiểm hiện hữu”. Bà cũng lưu ý OPEC+ có rất ít dư địa tăng sản lượng bổ sung: “Hầu hết các nhà sản xuất OPEC+ đều đạt sản lượng tối đa, ngoại trừ Saudi Arabia. Do đó, tác động của bất kỳ sự tăng sản lượng nào sẽ bị hạn chế bởi thiếu hụt khả năng sản xuất thực tế”.
Ông Jorge Leon - Phó Chủ tịch cấp cao kiêm Trưởng bộ phận phân tích địa chính trị tại Rystad Energy - ước tính nếu phải sử dụng các tuyến hạ tầng thay thế để tránh Hormuz, thị trường vẫn có thể mất hiệu quả 8-10 triệu thùng dầu thô mỗi ngày, trong bối cảnh nhu cầu toàn cầu khoảng 100 triệu thùng/ngày.
Ông Jorge Leon cho rằng các quốc gia có dự trữ dầu chiến lược có thể phải giải phóng nguồn dự trữ nếu gián đoạn kéo dài, đồng thời dự báo giá dầu “sẽ tăng đáng kể vào đầu tuần” nếu không xuất hiện tín hiệu giảm leo thang.
Các nhà phân tích năng lượng của Eurasia nhận định giá dầu có thể tăng thêm 5-10 USD so với mức cơ sở 73 USD/thùng nếu xung đột tiếp diễn vào đầu tháng 3, trong bối cảnh Iran tuyên bố đóng cửa eo biển và vận tải dầu bị gián đoạn.
Trung Đông rơi vào bất ổn, giới đầu tư lo lắng thị trường nhiên liệu, vàng bạc hỗn loạn.Barclays đánh giá thị trường dầu mỏ có thể đối mặt “nỗi lo sợ tồi tệ nhất” vào đầu tuần (ngày 2/3) với khả năng giá Brent chạm mốc 100 USD/thùng khi nhà đầu tư tính đến nguy cơ gián đoạn nguồn cung.
Vishnu Varathan - Trưởng bộ phận nghiên cứu vĩ mô khu vực châu Á (trừ Nhật Bản) của Mizuho - cho rằng mức tăng 10-25% là “không bất thường” ngay cả khi chưa phong tỏa hoàn toàn Hormuz, trong kịch bản rủi ro cao, giá có thể tăng tới 50%.
Christopher Wong - chiến lược gia tại OCBC - nhận định các tài sản trú ẩn như vàng có thể tăng giá, trong khi tài sản rủi ro và các đồng tiền có hệ số beta cao sẽ biến động mạnh nếu xuất hiện thêm các tiêu đề về trả đũa.
So sánh với Venezuela - hiện sản xuất trung bình 800.000 thùng/ngày, thấp hơn nhiều so với mức đỉnh 3,5 triệu thùng/ngày trong thập niên 1990 - các chuyên gia cho rằng Iran và Hormuz là “câu chuyện về điểm nghẽn”. Như Kenneth Goh (UOB Kay Hian) nhận định: “Venezuela là câu chuyện về sản xuất. Iran là câu chuyện về điểm nghẽn”.
Chuẩn bị bước sang phiên giao dịch đầu tuần, trong ngắn hạn, kịch bản phổ biến được nhắc tới là chứng khoán toàn cầu có thể giảm 1-2% hoặc hơn, lợi suất trái phiếu kho bạc Mỹ giảm 5-10 điểm cơ bản, trong khi giá dầu tăng 5-10%. Dù vậy, một số chuyên gia khuyến nghị nhà đầu tư không nên “đặt cược liều lĩnh” trước khi có phản ứng rõ ràng hơn từ Tehran - yếu tố được xem là then chốt quyết định mức độ và thời gian kéo dài của cú sốc thị trường lần này.
