Xuất khẩu rau quả của Việt Nam tiếp tục duy trì đà tăng trưởng vũ bão trong tháng 8/2026, đánh dấu tháng thứ hai liên tiếp kim ngạch vượt mốc tỷ đô. Thế nhưng, ngôi sao sáng nhất trong bức tranh xuất khẩu lúc này không chỉ có sầu riêng hay thanh long. Sự trỗi dậy của một loại hạt ngoại lai đang mang đến một góc nhìn hoàn toàn mới về tư duy làm kinh tế nông nghiệp, phá vỡ định kiến cứ xuất khẩu là phải tự trồng.
Cây hồ trăn hay gọi là hạt dẻ cườiKim ngạch xuất khẩu hàng trăm triệu USD
Số liệu thống kê mới nhất từ Cục Hải quan cho thấy sự bứt phá ngỡ ngàng của một mặt hàng không hề có vùng trồng thương mại tại Việt Nam. Chỉ trong 7 tháng đầu năm 2026, kim ngạch xuất khẩu hạt dẻ cười đã chạm ngưỡng 322,8 triệu USD, ghi nhận mức tăng trưởng kỷ lục 111,6% so với cùng kỳ năm trước. Kết quả này chính thức đưa loại hạt này lọt vào top ba mặt hàng rau quả mang về nhiều ngoại tệ nhất, chỉ xếp sau sầu riêng và dừa.
Vai trò của loại hạt này trong cơ cấu xuất khẩu cũng thay đổi chóng mặt. Nếu như năm 2025, loại quả này chỉ chiếm 3,95% tổng kim ngạch xuất khẩu rau quả, thì sang 7 tháng đầu năm nay, tỷ trọng đã vọt lên 6,76%. Điều đáng nói là nông dân Việt Nam không hề canh tác giống cây này. Gần như toàn bộ nguyên liệu thô đều được các doanh nghiệp nhập khẩu từ Mỹ, Iran và Thổ Nhĩ Kỳ để phục vụ hoạt động chế biến sâu tại các nhà máy trong nước.
Cú hích từ đứt gãy chuỗi cung ứng Trung Đông
Đà tăng trưởng đột biến của các doanh nghiệp Việt Nam có sự trợ lực không nhỏ từ những biến động địa chính trị toàn cầu. Xung đột tại khu vực Trung Đông bùng phát từ cuối tháng 2/2026 đã làm tê liệt nhiều tuyến vận tải huyết mạch. Trong bối cảnh đó, Iran với tư cách là quốc gia sản xuất hạt dẻ cười lớn thứ hai thế giới đã không thể duy trì chuỗi cung ứng ổn định ra thị trường quốc tế.
Ngành nông nghiệp Iran vốn đã lao đao vì các lệnh trừng phạt nay lại càng thêm khó khăn khi hoạt động logistics tắc nghẽn, sản lượng sụt giảm. Sự khan hiếm nguồn cung lập tức đẩy giá loại hạt này trên thị trường quốc tế vọt lên mức 4,57 USD/pound vào tháng 3/2026, thiết lập đỉnh cao nhất kể từ năm 2018. Ngay cả Mỹ, quốc gia đang nắm giữ 40% thị phần toàn cầu, cũng không đủ năng lực để bù đắp nhanh chóng khoảng trống khổng lồ mà các nhà xuất khẩu Trung Đông để lại.
Định vị lại chuỗi giá trị nông sản toàn cầu
Giữa cơn khát nguồn cung, các doanh nghiệp Việt Nam đã chớp thời cơ bằng năng lực gia công và chế biến vượt trội. Lợi thế của chúng ta không nằm ở diện tích đất nông nghiệp, mà nằm ở hệ thống nhà máy sơ chế, rang sấy, tách vỏ và đóng gói đạt chuẩn khắt khe. Những lô hàng thành phẩm sau đó được tái xuất sang các thị trường châu Á và nhiều quốc gia phát triển với biên lợi nhuận cao hơn hẳn việc bán thô nguyên liệu.
Bên cạnh đó, chính sách vĩ mô cũng tạo lực đẩy quan trọng cho các doanh nghiệp thương mại. Việc mức thuế nhập khẩu ưu đãi MFN được điều chỉnh giảm mạnh từ 15% xuống còn 5% từ cuối tháng 3/2025 đã giúp hạ nhiệt chi phí đầu vào. Dư địa tài chính này cho phép các nhà máy gia tăng công suất, thu mua nguyên liệu dự trữ và tập trung vào khâu tinh chế để nâng cao giá trị hàng hóa.
Câu chuyện thành công này mang đến một bài học đắt giá cho ngành nông nghiệp hiện đại. Việc tham gia sâu vào chuỗi cung ứng xuất khẩu nông sản toàn cầu không nhất thiết phải bắt đầu từ việc gieo hạt trên đồng ruộng. Bằng tư duy thương mại sắc bén, hệ thống logistics tốt và công nghệ chế biến hiện đại, Việt Nam hoàn toàn có thể trở thành công xưởng nông sản của thế giới, thu về hàng trăm triệu USD từ những loại quả mà chúng ta không tự trồng.
