Mỹ chi phối hơn 80% kim ngạch ghẹ của Việt Nam
Theo Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP), năm 2025, xuất khẩu ghẹ của Việt Nam đạt gần 86 triệu USD, tăng gần 6% so với năm 2024.
Điểm đáng chú ý là cơ cấu thị trường xuất khẩu tiếp tục lệch mạnh về Mỹ, khi thị trường này chiếm hơn 81% tổng kim ngạch, tăng khoảng 10% so với năm trước. Ngược lại, xuất khẩu sang nhiều thị trường châu Á sụt giảm sâu, khiến mức tăng trưởng chung của toàn ngành ghẹ chỉ ở mức khiêm tốn.
Trong bức tranh thương mại toàn cầu, Mỹ hiện là quốc gia nhập khẩu ghẹ lớn nhất thế giới, đặc biệt với các sản phẩm ghẹ đông lạnh. Tổng giá trị nhập khẩu ghẹ của Mỹ ước đạt gần 1,1 tỷ USD, vượt xa các thị trường lớn khác như Nhật Bản, Trung Quốc hay Hàn Quốc.
Riêng đối với ghẹ xanh, Mỹ giữ vai trò thị trường đầu tàu, có ảnh hưởng lớn đến nhu cầu và giá cả toàn cầu. Nguồn cung chủ yếu đến từ các nước châu Á, trong đó có Việt Nam.
Năm 2025, xuất khẩu ghẹ của Việt Nam đạt gần 86 triệu USD - Ảnh minh họa
Tuy nhiên, theo VASEP, xuất khẩu ghẹ sang Mỹ trong năm 2025 đang đối mặt với nhiều thách thức. Tháng 8/2025, Cục quản lý đại dương và khí quyển quốc gia Mỹ (NOAA) đã công bố kết quả so sánh theo Đạo luật Bảo vệ Động vật biển có vú (MMPA) năm 2025 trên Công báo Liên bang. Theo đó, NOAA cho biết các quyết định “so sánh tương đương” có thể dẫn tới hạn chế nhập khẩu đối với sản phẩm từ các nghề cá/ngư cụ không đáp ứng yêu cầu bảo vệ động vật có vú biển. Đây là biến số lớn cho giai đoạn 2026.
Mặc dù, hiện tại lệnh cấm nhập khẩu ghẹ từ Việt Nam, Philippines, Indonesia và Sri Lanka đã được tạm hoãn cho đến khi Cơ quan Quản lý Khí quyển và Đại dương Quốc gia Mỹ (NOAA/NMFS) hoàn tất việc xem xét lại các “khả năng so sánh tương đương” (comparability findings) – tức là đánh giá về mức độ tương đương trong việc bảo vệ động vật có vú biển giữa các quốc gia xuất khẩu và Mỹ. Nhưng kết quả cuối cùng phụ thuộc vào chất lượng thông tin mà Việt Nam gửi tới NOAA/NMFS.
EU và CPTPP nổi lên như điểm sáng thay thế
Nếu Mỹ là thị trường trụ cột về quy mô, thì EU đang trở thành điểm sáng về tốc độ tăng trưởng. Năm 2025, xuất khẩu ghẹ của Việt Nam sang EU đạt hơn 3 triệu USD, tăng tới 102% so với năm trước.
Trong đó, Pháp là thị trường nhập khẩu lớn nhất trong khối EU với kim ngạch hơn 3 triệu USD, tăng 112%, qua đó vươn lên vị trí thứ hai trong nhóm thị trường nhập khẩu ghẹ lớn nhất của Việt Nam, chỉ sau Mỹ.
Bên cạnh EU, khối CPTPP cũng ghi nhận mức tăng trưởng gần 29%, mở ra dư địa quan trọng cho các doanh nghiệp đẩy mạnh sản phẩm chế biến sâu, giá trị gia tăng, đồng thời tận dụng ưu đãi thuế quan và xu hướng tiêu dùng chú trọng truy xuất nguồn gốc.
Ở chiều ngược lại, xuất khẩu ghẹ sang Trung Quốc & Hồng Kông (Trung Quốc) giảm mạnh 48%, chỉ đạt gần 3 triệu USD. Một số thị trường khác như Nhật Bản, Canada… cũng ghi nhận sự sụt giảm hoặc biến động, phản ánh rõ sự cạnh tranh ngày càng gay gắt và thay đổi trong kênh tiêu thụ.
Theo VASEP, nhu cầu cua ghẹ trên thị trường thế giới tiếp tục tăng trong năm 2025 và được dự báo duy trì sang năm 2026, nhờ xu hướng tiêu dùng ưu tiên các sản phẩm thủy sản có giá trị cao. Tuy nhiên, nguồn cung chủ yếu đến từ khai thác tự nhiên, dễ biến động, khiến thị trường thường xuyên rơi vào các chu kỳ khó đoán về giá, nguyên liệu và tiến độ giao hàng.
Nguy cơ “chao đảo” nếu không sớm đa dạng hóa thị trường
VASEP nhận định, việc tuân thủ MMPA hiện đang tạo ra nhiều vướng mắc về thủ tục, không chỉ với ngành ghẹ mà còn ảnh hưởng đến nhiều ngành khai thác thủy sản khác. Đặc biệt, việc phụ thuộc quá lớn vào thị trường Mỹ đang khiến xuất khẩu ghẹ của Việt Nam trở nên dễ tổn thương trước các thay đổi chính sách.
Dự báo trong năm 2026, nếu các yêu cầu liên quan đến MMPA tiếp tục bị siết chặt hoặc phát sinh gián đoạn thủ tục, doanh nghiệp buộc phải đẩy nhanh quá trình “xoay trục” sang EU, CPTPP và các thị trường khác để giảm rủi ro và đảm bảo tăng trưởng bền vững.
Theo VASEP, thị trường ghẹ thế giới những năm gần đây cạnh tranh khốc liệt hơn do sự gia tăng sản lượng của các quốc gia nuôi trồng lớn, đồng thời tiêu chuẩn nhập khẩu ở phương Tây ngày càng siết chặt.
Mặc dù vậy, ghẹ Việt Nam vẫn được đánh giá cao nhờ chất lượng thịt, quy trình sản xuất sạch và khả năng đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế. Đây là lợi thế cạnh tranh quan trọng để Việt Nam duy trì tốc độ tăng trưởng tại Mỹ, EU và khối CPTPP.
