Ông Nguyễn Anh Dũng, Phó vụ trưởng Vụ Giáo dục đại học, chia sẻ về đào tạo, sử dụng nguồn nhân lực tại chỗ cho các cơ sở giáo dục vùng biên giới - Ảnh: MOET
Kết quả khảo sát cũng cho thấy nguồn giáo viên tại các địa bàn này đã có nền tảng từ chính cộng đồng địa phương: 64,7% trong số 37.654 giáo viên được khảo sát là người địa phương. Tuy nhiên, đội ngũ vẫn thiếu và mất cân đối ở một số cấp học, môn học và vị trí việc làm.
Thiếu giáo viên, lệch cơ cấu ở vùng biên giới
Ông Nguyễn Anh Dũng, Phó Vụ trưởng Vụ Giáo dục Đại học (Bộ Giáo dục và Đào tạo), cho biết việc bảo đảm giáo viên cho các cơ sở giáo dục vùng biên giới phải đáp ứng đủ số lượng, cơ cấu, chuyên môn, phù hợp đặc thù địa bàn và có khả năng gắn bó lâu dài.
Khảo sát thực tế cho thấy nhiều địa bàn biên giới vẫn thiếu giáo viên, nhất là một số môn học. Tuyển dụng khó khăn, trong khi việc thu hút và giữ chân giáo viên lâu dài còn hạn chế.
Theo ông Dũng, nguồn nhân lực tại chỗ có nhiều tiềm năng nhưng chưa được tạo nguồn, đào tạo và sử dụng bài bản. Giáo viên là người địa phương có lợi thế về ngôn ngữ, văn hóa, khả năng thích nghi và gắn bó với cộng đồng.
Vì vậy, cần sớm phát hiện, định hướng và hỗ trợ học sinh dân tộc thiểu số, học sinh vùng biên, học sinh trường phổ thông dân tộc nội trú, trường dự bị đại học và sinh viên sư phạm có nguyện vọng trở về địa phương, qua đó hình thành nguồn giáo viên tại chỗ chất lượng.
Đồng thời, cần tạo sự liên thông từ khâu tạo nguồn, tuyển sinh, đào tạo đến tuyển dụng, sử dụng, phát triển nghề nghiệp và giữ chân giáo viên, nhằm xây dựng đội ngũ có chất lượng, phục vụ lâu dài tại địa phương.
Gần 65% giáo viên khảo sát là người địa phương
Báo cáo nghiên cứu chính sách, cơ chế sử dụng nguồn nhân lực tại chỗ được thực hiện tại 22 tỉnh, thành có xã biên giới, với 5 nhóm đối tượng. Tổng cộng 1.942 cán bộ quản lý, 37.654 giáo viên, 36.082 học sinh dân tộc thiểu số, 1.863 học sinh trường dự bị đại học và 17.575 sinh viên sư phạm tham gia khảo sát.
Đội ngũ giáo viên cơ bản đáp ứng yêu cầu, nhưng vẫn thiếu và mất cân đối theo cấp học, môn học, vị trí việc làm và địa bàn. Một số trường phải bố trí giáo viên dạy chéo môn, tăng tiết hoặc kiêm nhiệm.
Đáng chú ý, 64,7% giáo viên được khảo sát là người địa phương. Trong số học sinh trường dự bị đại học, 996/1.863 em (53,5%) dự kiến chọn ngành sư phạm.
Với 17.575 sinh viên sư phạm, có 11.036 người mong muốn hoặc cân nhắc công tác tại vùng biên giới; 14.114 người rất sẵn sàng hoặc sẵn sàng cam kết phục vụ nếu được hỗ trợ đào tạo và có điều kiện phù hợp.
Tuy nhiên, việc phát huy nguồn nhân lực tại chỗ còn phụ thuộc vào điều kiện học tập, hướng nghiệp, thông tin tuyển dụng và cơ hội việc làm. Với sinh viên sư phạm, việc làm, thu nhập, phụ cấp, nhà ở, điều kiện sinh hoạt, môi trường và cơ hội phát triển nghề nghiệp là những yếu tố quyết định khả năng gắn bó với vùng biên giới.
Cô Trà Thị Thu là giáo viên trẻ từng công tác trên núi Ngọc Linh, xã Trà Tập (huyện Nam Trà My, Quảng Nam cũ, nay là thành phố Đà Nẵng) - Ảnh: FBNV
Gắn đào tạo với việc làm sau tốt nghiệp
Nhiều chuyên gia cho rằng cần tạo nguồn giáo viên từ sớm, phát hiện và hỗ trợ học sinh dân tộc thiểu số, học sinh vùng biên có năng lực, nguyện vọng theo ngành sư phạm.
Địa phương và cơ sở đào tạo cần phối hợp, gắn nhu cầu giáo viên theo từng cấp học, môn học, địa bàn với tuyển sinh, đào tạo và việc làm sau tốt nghiệp. Chính sách hỗ trợ đào tạo nên đi kèm cam kết tuyển dụng, phục vụ và phân định rõ trách nhiệm của các bên.
Theo PGS.TS Nguyễn Kim Hồng, nguyên Hiệu trưởng Trường đại học Sư phạm TP.HCM, cần chuyển từ đào tạo theo chỉ tiêu sang đào tạo theo nhu cầu thực tế. Địa phương xác định trước nhu cầu giáo viên, phối hợp trường sư phạm đặt hàng đào tạo và cam kết tuyển dụng sau tốt nghiệp.
Với học sinh vùng biên, cần hỗ trợ ngay từ khi các em chọn ngành sư phạm để hình thành nguồn giáo viên được đào tạo bài bản, có định hướng trở về địa phương.
PGS.TS Đỗ Văn Dũng, nguyên Hiệu trưởng Trường đại học Sư phạm kỹ thuật TP.HCM, cho rằng có thể cam kết việc làm ngay từ khi tuyển sinh. Địa phương xác định nhu cầu, phối hợp tuyển sinh; sinh viên được hỗ trợ đào tạo và cam kết trở về công tác.
Bên cạnh đó, cần bảo đảm nhà ở, nhà công vụ, điều kiện sinh hoạt, giao thông, môi trường làm việc, chế độ đãi ngộ, bồi dưỡng chuyên môn và cơ hội phát triển nghề nghiệp để giáo viên yên tâm gắn bó.
