Việc Philippines tái mở cửa nhập khẩu gạo theo cơ chế thuế quan linh hoạt đang khiến nhiều nông dân trồng lúa rơi vào thế khó, trong bối cảnh giá lúa nội địa tiếp tục lao dốc còn chi phí sản xuất không ngừng tăng.
Tại thị trấn Lubao, tỉnh Pampanga (miền Bắc Philippines), bà Elvira C. Fadriquelan, 60 tuổi, cùng con trai canh tác gần một hecta ruộng lúa. Theo bà, lúa thu hoạch hiện chỉ bán được khoảng 13 peso/kg ở dạng chưa xay xát, trong khi tổng chi phí đầu vào từ giống, phân bón, nhân công đến làm đất đã lên tới 16 - 20 peso/kg. “Mỗi vụ thu hoạch đều lỗ, thậm chí không đủ bù vốn”, bà chia sẻ.
Tình hình còn nghiêm trọng hơn ở một số địa phương thuộc miền Trung Luzon, nơi giá lúa tại ruộng có thời điểm rơi xuống chỉ 8 peso/kg. Trong khi đó, rủi ro thời tiết như lũ lụt, bão lớn khiến năng suất có thể giảm tới một nửa, song chi phí sản xuất gần như không thay đổi, đẩy gánh nặng dồn hết lên vai người trồng lúa.
Theo Cục Thống kê Philippines, giá lúa trung bình tại Trung Luzon trong tháng 10 đã giảm 24,4% so với cùng kỳ năm trước, xuống còn 15,14 peso/kg. Trên phạm vi toàn quốc, giá lúa tại ruộng trong tháng 11 đạt 16,92 peso/kg, thấp hơn 16,6% so với năm ngoái. Nhiều nông dân cho rằng ngay cả khi áp dụng các biện pháp hạn chế nhập khẩu trước đó, giá lúa nội địa cũng không cải thiện đáng kể, và việc mở lại nhập khẩu có thể khiến tình hình xấu hơn.
Việc Philippines nối lại nhập khẩu gạo theo cơ chế thuế linh hoạt khiến người trồng lúa trong nước đối mặt nhiều áp lực. Ảnh minh hoạTừ năm nay, Philippines chính thức áp dụng cơ chế thuế quan linh hoạt đối với gạo nhập khẩu theo Sắc lệnh hành pháp số 105. Theo đó, mức thuế sẽ dao động từ 15% đến 35%, căn cứ vào giá gạo tấm 5% của Việt Nam - nguồn cung chiếm tỷ trọng lớn nhất trong nhập khẩu gạo của Philippines. Thuế suất được điều chỉnh theo quý, dựa trên giá trung bình của tháng trước, nhằm cân bằng giữa ổn định nguồn cung và kiểm soát giá bán lẻ.
Bộ trưởng Nông nghiệp Francisco P. Tiu Laurel, Jr. cho biết nếu giá gạo trên thị trường quốc tế giảm sâu, mức thuế cần được nâng lên 35% để bảo vệ sản xuất trong nước. Ngược lại, khi giá thế giới tăng, thuế có thể hạ xuống 15% nhằm tránh gây áp lực lên người tiêu dùng.
Tuy nhiên, nhiều tổ chức nông nghiệp cho rằng cơ chế này chưa đủ sức bảo vệ nông dân. Ông Danilo V. Fausto, Chủ tịch Phòng Thương mại Nông nghiệp và Thực phẩm Philippines, đề xuất áp dụng ngay mức thuế cao nhất 35%, chỉ nới lỏng trong những thời điểm đặc biệt như mùa giáp hạt hoặc khi giá gạo quốc tế tăng đột biến. Trong khi đó, ông Raul Q. Montemayor, Giám đốc Liên đoàn Nông dân Tự do, cảnh báo công thức tính thuế hiện nay gần như bảo đảm gạo nhập khẩu luôn rẻ hơn gạo nội địa, đẩy người trồng lúa vào thế bất lợi kéo dài.
Bên cạnh đó, chính sách thuế linh hoạt cũng ảnh hưởng đến nguồn thu của Quỹ Phát triển Nông thôn Vùng (RCEF) quỹ hỗ trợ giống cây trồng, cơ giới hóa, tín dụng và khuyến nông cho nông dân. Theo các tổ chức nghiên cứu, nguồn thu từ thuế nhập khẩu đã sụt giảm mạnh trong nửa cuối năm 2024 và nửa đầu năm 2025. Dù vậy, Bộ Nông nghiệp Philippines khẳng định các chương trình hỗ trợ của RCEF vẫn được duy trì nhờ ngân sách đã được phân bổ.
Trong bối cảnh đó, những người trồng lúa như bà Fadriquelan vẫn đối mặt với nhiều bất ổn. “Vụ mùa tới của chúng tôi rơi vào khoảng tháng Tư. Nếu nhập khẩu tiếp tục mở rộng, chúng tôi không biết còn phải chịu thêm bao nhiêu thiệt hại nữa”, bà lo lắng.
