Sự xuất hiện của các công cụ trí tuệ nhân tạo tạo sinh như ChatGPT đang làm thay đổi mạnh mẽ giáo dục đại học tại Mỹ. Tuy nhiên, bên cạnh khả năng hỗ trợ học tập và nghiên cứu, AI cũng làm dấy lên một mối lo mới: “lạm phát điểm số”, khi số lượng sinh viên đạt điểm A tăng vọt chỉ trong vài năm gần đây.
Một nghiên cứu mới của Giáo sư Igor Chirikov thuộc University of California, Berkeley cho thấy từ sau khi ChatGPT ra mắt cuối năm 2022, tỷ lệ sinh viên nhận điểm A ở các môn học dễ ứng dụng AI đã tăng khoảng 30%.
Nghiên cứu được thực hiện trên hơn 500.000 đầu điểm từ giai đoạn 2018 - 2025 tại một trường đại học nghiên cứu lớn ở bang Texas (Mỹ). Theo nhóm nghiên cứu, các môn học dựa nhiều vào viết luận, lập trình hoặc bài tập làm tại nhà ghi nhận mức tăng điểm A rõ rệt nhất sau khi AI phổ biến. Ngược lại, các môn thiên về thực hành trực tiếp như điêu khắc hay thí nghiệm phòng lab gần như không có biến động đáng kể về kết quả học tập.
“Chúng tôi chứng kiến những sinh viên từng ở mức C giờ đạt điểm A”, ông Chirikov chia sẻ trong cuộc phỏng vấn với Axios.
Theo nghiên cứu, sự thay đổi này không đơn thuần phản ánh việc sinh viên học tốt hơn. Thay vào đó, AI có thể đang giúp người học hoàn thành bài tập hiệu quả hơn mà không nhất thiết cải thiện chiều sâu kiến thức hay năng lực tư duy.
AI khiến tình trạng "lạm phát điểm số" trầm trọng hơn. Ảnh minh họaGiáo sư Chirikov cho biết hiện tượng “lạm phát điểm số” thực tế đã tồn tại từ đầu những năm 2000 tại Mỹ, nhưng AI đang khiến xu hướng này trở nên nghiêm trọng hơn, đặc biệt ở các môn phụ thuộc vào bài tập không được giám sát trực tiếp. Những dạng bài như viết luận ở nhà, làm project hoặc coding assignment tạo điều kiện để sinh viên sử dụng AI nhằm tối ưu kết quả học tập.
Không chỉ sinh viên, áp lực đối với giảng viên cũng được xem là một nguyên nhân gián tiếp. Tại nhiều trường đại học Mỹ, đánh giá từ sinh viên ảnh hưởng đến cơ hội thăng tiến hoặc gia hạn hợp đồng của giảng viên. Điều này khiến một bộ phận giáo viên có xu hướng chấm điểm “dễ tay” hơn để giảm khiếu nại và duy trì hình ảnh tích cực cho nhà trường.
Xu hướng này đang khiến nhiều doanh nghiệp lo ngại khi GPA ngày càng mất giá trị như một công cụ đánh giá ứng viên. Theo Hiệp hội các trường đại học và nhà tuyển dụng quốc gia (National Association of Colleges and Employers), tỷ lệ doanh nghiệp Mỹ sử dụng GPA trong tuyển dụng đã tăng trở lại lên 42% trong bối cảnh thị trường lao động cạnh tranh hơn. Tuy nhiên, nếu điểm số bị “thổi phồng” bởi AI, việc đánh giá năng lực thực chất của sinh viên sẽ ngày càng khó khăn.
Trước làn sóng AI tạo sinh, nhiều trường đại học và giảng viên đã bắt đầu điều chỉnh phương pháp đánh giá. Một số nơi tăng cường thi vấn đáp, yêu cầu viết tay hoặc tổ chức bài kiểm tra trực tiếp trên lớp để hạn chế việc phụ thuộc vào chatbot AI.
Tuy nhiên, giới học thuật cũng thừa nhận việc cấm hoàn toàn AI gần như không khả thi. Một số nghiên cứu gần đây cho thấy các trường đại học Mỹ đang dần chuyển từ chính sách cấm đoán sang hướng quản lý linh hoạt hơn, cho phép sinh viên sử dụng AI nhưng phải minh bạch cách công nghệ được áp dụng trong học tập.
“Chúng ta cần sáng tạo hơn trong cách thiết kế bài tập tích hợp AI”, ông Chirikov nói. “Sinh viên có thể sử dụng các mô hình ngôn ngữ lớn, nhưng cần ghi rõ họ đã dùng chúng như thế nào”.
Theo các chuyên gia, AI có thể trở thành công cụ hỗ trợ học tập hiệu quả nếu được sử dụng đúng cách. Nhưng trong bối cảnh giáo dục đại học đang thay đổi nhanh chóng, bài toán lớn nhất không còn là làm sao ngăn AI xuất hiện trong lớp học, mà là làm sao đánh giá đúng năng lực thật của người học trong kỷ nguyên AI.
