Ảnh minh họa người lao động làm việc - Ảnh: QUANG ĐỊNH
Tại hồ sơ dự Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Bộ luật Lao động, Luật Lưu trữ, Luật Bình đẳng giới và Luật Hoạt động chữ thập đỏ, Sở Nội vụ Sơn La kiến nghị sửa đổi, quy định lộ trình thời giờ làm việc bình thường của người lao động khu vực tư xuống từ 40 - 44 giờ/tuần, thống nhất với khu vực công.
Để giảm giờ làm hiệu quả, Sở này cho rằng cần kết hợp các giải pháp nâng cao năng suất lao động để thực hiện mục tiêu tăng trưởng 2 con số. Tuy nhiên, trong bản tiếp thu, giải trình, Bộ Nội vụ - cơ quan chủ trì soạn thảo nêu rõ không tiếp thu kiến nghị này.
Song nội dung kiến nghị này tiếp tục nhận được nhiều quan tâm. Bởi đây không phải lần đầu mà trước đó Tổng liên đoàn Lao động Việt Nam cũng đã nhiều lần có kiến nghị giảm giờ làm.
Mong đợi từ lâu nhưng cần thận trọng
Trao đổi với Tuổi Trẻ, đại biểu Phạm Trọng Nhân (TP.HCM) chia sẻ với kiến nghị của Sở Nội vụ Sơn La. Bởi đây là vấn đề người lao động khu vực tư nhân mong đợi từ lâu.
Theo ông, từ năm 1999, khu vực hành chính, sự nghiệp đã thực hiện tuần làm việc 40 giờ, trong khi khu vực doanh nghiệp đến nay pháp luật vẫn cho phép tối đa 48 giờ.
Bộ luật Lao động 2019 quy định thời giờ làm việc bình thường không quá 48 giờ/tuần, đồng thời Nhà nước khuyến khích người sử dụng lao động thực hiện tuần làm việc 40 giờ - nghĩa là định hướng 40 giờ đã được luật ghi nhận từ trước, chỉ chưa chuyển từ "khuyến khích" sang "lộ trình bắt buộc".
Khoảng cách kéo dài hơn hai thập kỷ này đặt ra yêu cầu cần xem xét lại trong bối cảnh năng suất, công nghệ và chất lượng sống của người lao động ngày càng trở thành những tiêu chí quan trọng của phát triển.
Tuy nhiên đại biểu Phạm Trọng Nhân cho rằng đích đến có thể rõ, nhưng đường đi phải rất thận trọng. Vấn đề không chỉ chọn 40, 44 hay 48 giờ mà giảm giờ như thế nào để người lao động không giảm thu nhập, doanh nghiệp không giảm sức cạnh tranh và nền kinh tế vẫn tăng được năng suất.
Đây cũng là tinh thần của ILO khi khuyến nghị giảm dần từ 48 về 40 giờ, nhưng phải tính đến trình độ phát triển, điều kiện quốc gia và từng ngành kinh tế.
Ông chỉ rõ thực tiễn cho thấy không thể lấy một doanh nghiệp công nghệ, tài chính để làm chuẩn cho dệt may, da giày, chế biến gỗ, thủy sản hay những ngành sản xuất theo dây chuyền và đơn hàng.
Với các ngành thâm dụng lao động, nếu giảm giờ mà năng suất không tăng tương ứng, chi phí lao động trên một đơn vị sản phẩm sẽ tăng và cuối cùng tác động đến sức cạnh tranh, nhất là với doanh nghiệp nhỏ và vừa.
Ông nhấn mạnh không nghĩ nên để mỗi địa phương có một chuẩn giờ làm khác nhau. Bởi chuẩn bảo vệ người lao động phải thống nhất ở tầm quốc gia và điều cần phân hóa là lộ trình, ngành nghề, phương thức tổ chức lao động.
Nếu để chuẩn lao động khác nhau giữa các địa phương có nguy cơ tạo ra cạnh tranh thu hút đầu tư bằng việc duy trì chi phí lao động thấp.
Riêng các vùng kinh tế trọng điểm, nơi tập trung FDI, công nghiệp chế biến, chế tạo, dịch vụ hiện đại và có khả năng ứng dụng AI, tự động hóa, chuyển đổi số nhanh hơn, ông cho rằng có thể nghiên cứu thí điểm giảm giờ làm gắn trực tiếp với tăng năng suất.
Doanh nghiệp nào tăng được giá trị tạo ra trên mỗi giờ lao động, giữ được thu nhập của người lao động và vẫn bảo đảm đơn hàng có thể đi nhanh hơn.
Nhà nước đồng thời cần thúc đẩy đổi mới công nghệ, đào tạo lại kỹ năng và chuyển đổi số để giảm giờ làm trở thành thành quả của tăng năng suất, chứ không phải đánh đổi bằng thu nhập của người lao động.
"Đây là điểm tôi đặc biệt lưu ý. Không ít công nhân hiện nay vẫn phải dựa vào tiền làm thêm để bảo đảm cuộc sống.
Nếu giảm giờ làm chính thức nhưng thu nhập giảm theo, rồi người lao động lại phải tìm việc thứ hai hoặc tăng làm thêm thì mục tiêu nhân văn của chính sách không đạt được", đại biểu Nhân nêu thêm.
Đai biểu Phạm Trọng Nhân - Ảnh: Media Quốc hội
Giảm giờ làm phải đi kèm giải pháp nâng cao năng suất, cải tiến công nghệ
Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga (Hải Phòng) cho rằng giảm giờ làm việc xuống 40-44 giờ/tuần nếu được thiết kế hợp lý sẽ góp phần thu hẹp khoảng cách giữa khu vực công và doanh nghiệp, bảo đảm tốt hơn quyền nghỉ ngơi của người lao động, nhất là trong các ngành nghề có cường độ lao động cao.
Đây là xu hướng phù hợp với tiến trình phát triển của nhiều quốc gia, khi năng suất lao động tăng lên, người lao động cần được thụ hưởng thành quả phát triển không chỉ bằng thu nhập, mà còn bằng thời gian sống có chất lượng hơn.
Tuy nhiên theo bà Nga, chính sách này không thể thực hiện một cách giản đơn, đồng loạt và thiếu đánh giá tác động.
Bà nói cần nhìn nhận rằng cơ cấu doanh nghiệp Việt Nam hiện nay phần lớn là doanh nghiệp nhỏ và vừa, nhiều ngành sản xuất như dệt may, da giày, chế biến, lắp ráp vẫn sử dụng nhiều lao động, chịu áp lực lớn về đơn hàng, chi phí, tiến độ giao hàng.
Nếu giảm giờ làm mà không đi kèm nâng cao năng suất, cải tiến công nghệ, tổ chức lại ca kíp, đào tạo lại lao động thì chi phí sản xuất có thể tăng, ảnh hưởng đến sức cạnh tranh của doanh nghiệp và cuối cùng cũng tác động ngược trở lại đến việc làm, thu nhập của người lao động.
Vì vậy bà chỉ rõ cần quy định lộ trình giảm giờ làm một cách linh hoạt, có phân nhóm theo ngành nghề, khu vực, điều kiện sản xuất và khả năng thích ứng của doanh nghiệp.
