Bức tranh xuất khẩu nông sản đầu năm 2026 ghi nhận một hiện tượng thú vị khi hạnh nhân âm thầm chen chân vào danh sách 10 mặt hàng rau quả mang về nhiều ngoại tệ nhất cho đất nước. Số liệu thống kê chỉ ra rằng chỉ trong 4 tháng đầu năm, kim ngạch xuất khẩu loại hạt này đã chạm mốc 62,5 triệu USD, tăng vọt 42% so với cùng kỳ năm trước. Lực đẩy mạnh nhất diễn ra vào tháng 4 khi khối lượng hàng xuất đi mang về gần 19 triệu USD, ghi nhận mức tăng 58% so với tháng liền kề và 54% so với cùng kỳ năm 2025. Con số biết nói này không rơi từ trên trời xuống mà là hệ quả của một tầm nhìn dài hạn đã được gieo mầm từ nhiều năm trước.
Xuất khẩu hạnh nhân thu hơn 62 triệu USDLâu nay, tư duy canh tác của nông dân Bắc Trung Bộ và Tây Bắc thường gắn liền với những cây màu truyền thống như ngô, khoai hay lúa rẫy. Điệp khúc được mùa mất giá hoặc giá trị thặng dư thấp luôn là bài toán làm đau đầu các nhà quản lý nông nghiệp. Bước ngoặt xuất hiện vào khoảng năm 2017 khi một số địa phương như Nghệ An, Hà Tĩnh, Thanh Hóa và dải đất Tây Bắc bắt đầu đưa cây hạnh nhân vào trồng thử nghiệm trên quy mô lớn. Những vùng đất có địa hình dốc và khí hậu khắc nghiệt hóa ra lại sở hữu thổ nhưỡng tương đối đồng điệu với đặc tính sinh trưởng của giống cây vốn dĩ rất quen thuộc ở các quốc gia phương Tây.
Các chuyên gia nông nghiệp đánh giá đây là một phép thử có tính toán mang lại lợi ích kép cho người nông dân. Cây hạnh nhân sở hữu tuổi thọ kéo dài từ 20 đến 25 năm và bắt đầu bói quả sau 3 đến 5 năm xuống giống. So với các vựa cam hay quýt đòi hỏi kỹ thuật chăm bón phức tạp và dễ nhiễm bệnh, giống cây này sinh trưởng trọn vẹn hơn, ít sâu hại và đặc biệt là bước vào giai đoạn cho năng suất đỉnh cao từ năm thứ 5 trở đi. Chu kỳ khai thác dài hạn giúp người dân thu hồi vốn tương đối nhanh và duy trì nguồn thu nhập ổn định mà không tốn quá nhiều chi phí tái đầu tư.
Sự vươn lên của hạnh nhân Việt Nam diễn ra trong bối cảnh bữa ăn của người tiêu dùng toàn cầu đang trải qua một cuộc thanh lọc sâu sắc. Xu hướng tìm kiếm các nguồn đạm thực vật và chất béo tốt thay thế cho đạm động vật đã đẩy nhu cầu tiêu thụ các loại hạt dinh dưỡng lên mức cao chưa từng có. Loại hạt này chứa hàm lượng protein, vitamin E, canxi và magie vượt trội, trở thành nguyên liệu cốt lõi cho ngành công nghiệp chế biến sữa hạt, bơ thực vật và hàng loạt các sản phẩm chăm sóc sức khỏe.
Báo cáo phân tích từ Mordor Intelligence cho thấy quy mô thị trường hạnh nhân toàn cầu dự kiến phình to từ 8,13 tỷ USD của năm 2025 lên mức 8,71 tỷ USD ngay trong năm 2026. Tấm bánh thị phần này được dự báo sẽ chạm ngưỡng 12,33 tỷ USD vào năm 2031 với tốc độ tăng trưởng kép hàng năm đạt 7,2%. Nhu cầu khổng lồ mở ra cánh cửa rộng lớn, trở thành tấm giấy thông hành hoàn hảo để nông sản Việt tự tin bước ra thế giới và san sẻ thị phần với những vùng chuyên canh lâu đời.
Nhìn ra thế giới, bang California của Mỹ vẫn đang giữ ngôi vương khi nắm trong tay hơn 80% sản lượng hạnh nhân toàn cầu nhờ hàng thập kỷ miệt mài mở rộng diện tích canh tác. Các quốc gia khác như Australia, Tây Ban Nha, Italy hay Iran cũng chia nhau những phần bánh đáng kể trên bản đồ thương mại nông sản. Tuy nhiên, sự khắc nghiệt của biến đổi khí hậu tại các thủ phủ nông nghiệp truyền thống đang tạo ra những khoảng trống nguồn cung nhất định, mở đường cho những nhân tố mới như Việt Nam chen chân vào chuỗi cung ứng.
Thực tế thị trường nội địa Việt Nam vẫn đang phải nhập khẩu một khối lượng không nhỏ hạnh nhân từ Mỹ, Trung Quốc, Hàn Quốc và Nhật Bản để phục vụ nhu cầu tiêu dùng và các nhà máy chế biến sâu. Nghịch lý vừa nhập vừa xuất này phản ánh một nấc thang chuyển giao trong chuỗi giá trị nông nghiệp quốc gia. Việc chúng ta không chỉ dừng lại ở xuất khẩu thô mà từng bước hoàn thiện vùng nguyên liệu, tiến tới làm chủ quy trình chế biến các sản phẩm mang hàm lượng chất xám cao chính là chìa khóa để ngành nông nghiệp tối ưu hóa biên lợi nhuận trong chặng đường sắp tới.
