Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn nói về bài toán thu hút vốn tư nhân vào các dự án hạ tầngSáng 12/11, tại phiên chất vấn của Quốc hội, đại biểu Lê Thị Song An (đoàn Tây Ninh) đặt vấn đề về nguyên tắc, tiêu chí và cơ chế bố trí vốn nhà nước tham gia các dự án đối tác công tư (PPP), nhằm bảo đảm tính chủ động, ổn định và khả năng thực hiện các cam kết của Nhà nước với nhà đầu tư.
Trả lời chất vấn, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn cho biết, huy động vốn tư nhân thông qua hình thức PPP là phương thức mới nhằm khơi thông nguồn lực xã hội đầu tư vào hạ tầng. Mô hình này đã được triển khai thành công tại nhiều quốc gia trên thế giới, trong khi Việt Nam bắt đầu nghiên cứu từ năm 2008.
Theo Bộ trưởng, sau khi Luật PPP ra đời năm 2022, Việt Nam hiện đang triển khai 69 dự án PPP, tập trung chủ yếu vào hai hình thức BOT và BT. Tuy nhiên, đầu tư vào lĩnh vực hạ tầng thường đòi hỏi thời gian dài và tiềm ẩn nhiều rủi ro. Dẫn thông tin từ Ngân hàng Thế giới (World Bank), Bộ trưởng cho biết thời gian thu hồi vốn của một dự án PPP có thể lên tới khoảng 60 năm.
Trong khi đó, mục tiêu chính của nhà đầu tư tư nhân là lợi nhuận. Vì vậy, để giảm thiểu rủi ro và thu hút nguồn lực xã hội, cần xây dựng hệ thống cơ chế, chính sách công khai, minh bạch, bảo đảm nguyên tắc lợi nhuận bình quân để tạo động lực cho nhà đầu tư tham gia.
Theo Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn, kinh nghiệm từ các nước phương Tây cho thấy, do dự án PPP có thời gian thu hồi vốn dài và chủ yếu đầu tư vào công trình hạ tầng, việc tính toán phương án tài chính đóng vai trò đặc biệt quan trọng, đòi hỏi sự hỗ trợ chi tiết, cụ thể.
Bộ trưởng Bộ Tài chính cho biết, trên thế giới, để triển khai hiệu quả các dự án PPP, cần có 3 loại quỹ.
Thứ nhất là Quỹ Hỗ trợ chuẩn bị dự án (PPF - Project Preparation Facility). Đây là quỹ do Nhà nước cùng các định chế tài chính trong nước và quốc tế đóng góp, nhằm hỗ trợ tính toán, xây dựng phương án dự án một cách cụ thể, công khai và minh bạch.
Thứ hai là Quỹ Bù đắp khoảng trống tài chính (VGF - Viability Gap Fund). Theo Bộ trưởng, đối với những dự án hạ tầng có thời gian thu hồi vốn kéo dài, chẳng hạn 60 năm, sẽ khó thu hút nhà đầu tư tư nhân nếu không có cơ chế hỗ trợ phù hợp. Hiện nay, Luật PPP quy định tỷ lệ vốn nhà nước tham gia dự án tối đa không quá 70%.
Bộ trưởng lấy ví dụ, với một dự án xây dựng đường tại khu vực miền núi, việc thu hút đầu tư theo hình thức PPP có thể gặp nhiều khó khăn. Khi đó, cần có quỹ bù đắp khoảng trống tài chính để hỗ trợ nhà đầu tư, chẳng hạn đưa thời gian thu hồi vốn về khoảng 20 năm, với mức lãi suất đạt bình quân thị trường, khoảng 12-15%.
Theo ông, khi nhà đầu tư bỏ vốn thực hiện dự án, Nhà nước cần có cơ chế hỗ trợ phù hợp để bảo đảm mức lợi nhuận tương xứng, qua đó tạo động lực thu hút nguồn lực tư nhân.
Thứ ba là Quỹ Đầu tư hạ tầng, có nhiệm vụ cung cấp nguồn vốn dài hạn cho các công trình hạ tầng.
Bộ trưởng nhấn mạnh, cần có đầy đủ ba loại quỹ này mới có thể tạo điều kiện thu hút hiệu quả nguồn vốn tư nhân tham gia đầu tư phát triển hạ tầng.
Bên cạnh việc huy động nguồn lực, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn cho rằng đầu tư tư nhân vào các công trình hạ tầng còn góp phần thay đổi phương thức quản lý và vận hành dự án.
Theo đó, thay vì Nhà nước trực tiếp bỏ vốn đầu tư, nhà đầu tư tư nhân sẽ bỏ vốn, đồng thời thực hiện công tác duy tu, bảo dưỡng và vận hành công trình. Đây là một ưu điểm của mô hình PPP và là chính sách cần được khuyến khích nhằm gia tăng đầu tư tư nhân vào hạ tầng.
Tuy nhiên, trong quá trình triển khai các dự án PPP, Bộ trưởng lưu ý cần đặc biệt quan tâm đến quyền lợi của người dân.
Ông lấy ví dụ về việc đầu tư đường cao tốc Bắc - Nam. Khi tuyến cao tốc đưa vào khai thác và thu phí, Nhà nước vẫn cần duy trì, sửa chữa Quốc lộ 1A để người dân có thêm lựa chọn di chuyển.
Theo Bộ trưởng, các công trình hạ tầng được đầu tư bằng vốn ngân sách nhà nước thực chất là nguồn tiền từ thuế của người dân, do đó người dân phải được thụ hưởng. Trong khi đó, nếu muốn di chuyển nhanh hơn, với tốc độ cao hơn, người dân có thể lựa chọn sử dụng đường cao tốc và trả phí.
Qua đó, mô hình PPP vừa giúp huy động nguồn lực tư nhân, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội, vừa bảo đảm quyền lựa chọn và lợi ích của người dân. Đây cũng là những vấn đề cần được quan tâm trong quá trình triển khai chính sách PPP thời gian tới.
