Thủ phủ ‘tiền âm phủ’ và những container hàng đi biển
Trong khi nhiều người Việt đang dần thay đổi thói quen đốt vàng mã để tiết kiệm và bảo vệ môi trường, thì tại xã Song Hồ (nay là phường Thuận Thành, Bắc Ninh) nơi được mệnh danh là thủ phủ vàng mã lớn nhất cả nước, không khí sản xuất vẫn hối hả ngày đêm. Điều đặc biệt là một lượng lớn những biệt thự, xe hơi, tiền giấy... làm từ giấy ấy không phải để đốt tại các đình chùa Việt Nam, mà đang được đóng gói kỹ lưỡng vào các container để xuất ngoại sang Đài Loan.
Không chỉ riêng Song Hồ, tại Yên Bái (nay thuộc phường Yên Bái, Lào Cai), Công ty Cổ phần Lâm nông sản thực phẩm Yên Bái là một ví dụ điển hình cho việc ăn nên làm ra nhờ nghề này. Nhiều năm liền, doanh nghiệp này ghi nhận doanh thu hàng trăm tỷ đồng từ việc bán giấy đế và vàng mã, với thị trường xuất khẩu chủ lực chính là Đài Loan.
Công nhân sản xuất vàng mã xuất khẩu sang Đài LoanTại sao lại là Đài Loan?
Đài Loan có nét văn hóa tín ngưỡng khá tương đồng với Việt Nam, đặc biệt là tục lệ thờ cúng tổ tiên và cúng cô hồn. Tuy nhiên, người Đài Loan có những tiêu chuẩn cực kỳ khắt khe cho mặt hàng tâm linh này.
Nếu thị trường trong nước thường chấp nhận các loại giấy chất lượng thấp, in ấn lòe loẹt, thì đối tác Đài Loan yêu cầu giấy phải là loại sạch. Giấy làm vàng mã xuất khẩu thường là giấy đế được làm từ nguyên liệu tự nhiên (như tre, nứa, giang), không ngâm tẩm hóa chất tẩy trắng độc hại. Khi đốt, loại giấy này cháy nhanh, ít khói, tro trắng và không gây ô nhiễm môi trường như các loại giấy tái chế thông thường.
Chính sự khó tính này đã tạo ra một ngách thị trường cao cấp mà các làng nghề và doanh nghiệp Việt Nam đã nhanh nhạy nắm bắt. Thay vì làm hàng chợ đại trà, họ chuyển sang gia công theo đơn đặt hàng với thiết kế tinh xảo, màu sắc in ấn sắc nét theo đúng tín ngưỡng bản địa của người Đài Loan.
Biến giấy thành ngoại tệ mạnh
Theo số liệu từ Tổng cục Hải quan, mặt hàng vàng mã nằm trong nhóm sản phẩm từ giấy. Dù không có mã định danh riêng biệt trong các báo cáo vĩ mô, nhưng thực tế từ các địa phương cho thấy giá trị kinh tế của nó không hề nhỏ.
Một chủ xưởng lớn tại Bắc Ninh tiết lộ, trung bình mỗi dịp cao điểm (như tháng 7 Âm lịch hay cận Tết), xưởng có thể xuất đi hàng chục container. Giá trị mỗi đơn hàng xuất khẩu cao hơn gấp 3-4 lần so với bán nội địa do yêu cầu kỹ thuật cao hơn.
Có một thực tế là tại các vùng nguyên liệu như Yên Bái, Phú Thọ, cây tre, cây nứa, cây giang... thay vì chỉ bán thô với giá rẻ mạt, khi qua bàn tay chế biến thành giấy đế và vàng mã, giá trị đã tăng lên gấp bội. Đây là nguồn sinh kế quan trọng cho hàng ngàn lao động nông thôn, giúp họ ly nông bất ly hương.
Thách thức của nghề xuất khẩu vàng mã
Dù mang lại lợi nhuận tốt, nhưng xuất khẩu vàng mã không phải là con đường trải hoa hồng. Các thị trường nhập khẩu như Đài Loan ngày càng siết chặt các quy định về môi trường. Xu hướng đốt ít nhưng đốt chất buộc các doanh nghiệp Việt Nam phải liên tục cải tiến công nghệ.
Hơn nữa, đây là mặt hàng phụ thuộc hoàn toàn vào yếu tố văn hóa. Bất kỳ sự thay đổi nào trong chính sách quản lý tôn giáo hay xu hướng tâm linh của giới trẻ tại Đài Loan cũng có thể khiến thủ phủ vàng mã tại Việt Nam chao đảo.
Tuy nhiên, nhìn ở góc độ kinh tế, việc xuất khẩu vàng mã vẫn là một câu chuyện thú vị về sự thích nghi. Từ những nguyên liệu bình dân nhất, người Việt đã tạo ra những sản phẩm văn hóa có giá trị thương mại quốc tế, biến những tờ giấy tưởng chừng chỉ để hóa tro thành nguồn thu ngoại tệ thực tế cho đất nước.
