Thế khó của xe điện cũ muốn bán
Theo báo cáo Triển vọng xe điện toàn cầu của Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), khoảng 4/5 đại lý xe cũ tại Trung Quốc từ chối nhận mua xe thuần điện đã qua sử dụng hơn 5 năm. Nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ những lo ngại về tuổi thọ pin và chi phí thay thế.
Hiệp hội Đại lý Ô tô Trung Quốc cho biết, một chiếc xe điện 3 năm tuổi hiện chỉ bán lại được với giá khoảng 45% giá mua ban đầu, giảm so với mức gần 55% vào năm 2023.
Các đại lý ở Trung Quốc có xu hướng từ chối thu mua xe điện cũ trên 5 năm tuổi.Hiện tại, Trung Quốc vẫn đang là thị trường xe điện lớn nhất thế giới với khoảng 44 triệu xe điện lưu thông trên đường. Quốc gia này theo đó cũng trở thành nơi đầu tiên chứng kiến số lượng lớn xe điện bước vào giai đoạn “già hóa”.
Những quốc gia đã nhập khẩu xe điện Trung Quốc được dự đoán cũng sẽ đối mặt với vấn đề tương tự khi các phương tiện bước sang năm sử dụng thứ 5.
Theo IEA, các hãng xe Trung Quốc đã xuất khẩu hơn 2,5 triệu ô tô điện trong năm ngoái, gấp đôi năm trước đó. Châu Âu là thị trường lớn nhất, tiếp đến là Đông Nam Á. Hiện xe Trung Quốc chiếm 55% doanh số ô tô điện tại các quốc gia nằm ngoài châu Âu và Mỹ.
Chuyên gia tư vấn ô tô độc lập tại Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE), ông Harsh Chaturvedi cho biết người mua tại khu vực Vùng Vịnh hiện cũng có xu hướng dè dặt với xe điện đã qua sử dụng trên 5 năm.
Đây là thời điểm số ODO của xe đã tăng cao, trong khi thời hạn bảo hành pin sắp kết thúc. Vì vậy, năm thứ 5 có thể được coi là một cột mốc quan trọng cả về tâm lý lẫn thương mại trên thị trường xe điện đã qua sử dụng.
Tình trạng pin là mấu chốt để định giá
Theo ông Karl Brauer, chuyên gia phân tích điều hành tại công ty iSeeCars của Mỹ, các nhà phân tích, tổ chức cho vay và doanh nghiệp cho thuê xe thường tính toán mức khấu hao của ô tô sau 3 và 5 năm sử dụng. Đây cũng là khoảng thời gian phổ biến của các hợp đồng thuê xe và vay mua ô tô.
Theo phương pháp tính này, xe điện thường mất giá nhanh hơn do người mua xe mới sẵn sàng trả thêm tiền để sở hữu công nghệ mới nhất, đồng thời thể hiện phong cách và hình ảnh cá nhân.
Theo ông Brauer, yếu tố này đôi khi có giá trị tương tự việc lựa chọn một thương hiệu xe sang. Tuy nhiên, người mua xe cũ thường quan tâm nhiều hơn đến giá trị thực nhận được.
Chính sách bảo hành pin cũng làm gia tăng tâm lý e ngại, đồng thời lý giải vì sao nhiều đại lý từ chối nhận xe điện đã sử dụng lâu năm. Theo ông Chaturvedi, các nhà sản xuất thường bảo hành pin xe điện trong 8 năm hoặc 160.000 km.
Bộ pin chiếm phần lớn giá trị của chiếc ô tô điện, có thể lên tới 30-40%.Khi bảo hành hết hiệu lực, chủ xe tất nhiên phải tự gánh chi phí sửa chữa nếu pin gặp sự cố. Và điều quan trọng là chi phí thay thế bộ pin có thể bằng khoảng 1/3 giá một chiếc ô tô mới.
Theo các chuyên gia trong ngành, hiện chưa có phương pháp thống nhất để đánh giá tình trạng bộ phận đắt tiền nhất của xe là pin. Thực tế, hầu như mọi mẫu xe điện hiện đại đều có thể báo cáo thông tin tình trạng pin qua tính năng chẩn đoán tiêu chuẩn. Bên cạnh đó, những đơn vị dịch vụ độc lập cũng đã cung cấp dịch vụ kiểm định và chứng nhận kết quả.
Tuy nhiên, ông Chaturvedi cho biết các đại lý xe cũ hiếm khi yêu cầu những thông số này. Giá bán vẫn chủ yếu được xác định dựa trên năm sản xuất, số km đã đi, thời hạn bảo hành còn lại và danh tiếng của mẫu xe, dù những yếu tố này không phản ánh chính xác tình trạng thực tế của bộ pin.
"Hai chiếc xe có cùng năm sản xuất và số km vận hành có thể sở hữu tình trạng pin rất khác nhau, tùy thuộc vào cách sử dụng và sạc điện. Thị trường hiện chưa có phương pháp đơn giản để phản ánh sự khác biệt này vào giá bán", ông Chaturvedi nhận xét.
Nhận ra vấn đề từ sớm, Trung Quốc đã bắt đầu có những động thái ứng phó. Cơ quan chức năng bắt đầu xây dựng tiêu chuẩn quốc gia GB/T 47136-2026 về đánh giá tình trạng sức khỏe và an toàn của pin động lực trên ô tô thuần điện được ban hành ngày 28/1 và có hiệu lực từ ngày 1/5. Đây là tiêu chuẩn kỹ thuật mang tính khuyến nghị, quy định phương pháp đánh giá tình trạng pin, tạo cơ sở kỹ thuật để các bên kiểm tra và định giá xe cũ minh bạch hơn.
Trong khi đó, người mua xe điện cũ tại nước này ngày càng yêu cầu báo cáo kiểm định pin, mô-tơ và hệ thống điện tử trước khi quyết định giao dịch. Các đại lý cũng đang đầu tư thiết bị để thực hiện những bài kiểm tra này.
Thói quen sạc điện ảnh hưởng đến tuổi thọ pin
Tuổi thọ pin phụ thuộc đáng kể vào cách vận hành và phương thức sạc xe. Nghiên cứu công bố hồi tháng 1 của công ty Geotab, thực hiện trên 22.700 ô tô điện, cho thấy dung lượng pin trung bình giảm hơn 2% mỗi năm. Với tốc độ này, phần lớn dung lượng pin vẫn được duy trì sau 10 năm sử dụng.
Tuy nhiên, những chiếc xe thường xuyên sử dụng sạc nhanh công suất cao có thể sụt giảm tới 3% mỗi năm, gấp đôi mức của xe chủ yếu được sạc chậm. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng khí hậu nóng có thể đẩy nhanh quá trình lão hóa pin.
Công nghệ sạc siêu nhanhcho xe điện ngày càng phát triển tại Trung Quốc.Đội xe taxi sử dụng ô tô điện của hãng Tata Motors tại UAE do ông Chaturvedi quản lý là ví dụ cho thấy pin có thể xuống cấp nhanh đến mức nào. Những chiếc xe này di chuyển tới 80.000 km/năm và liên tục sử dụng sạc nhanh.
Kết quả là dung lượng pin có thể giảm tới 8% mỗi năm, trong khi giá trị xe mất một nửa chỉ sau 12 tháng. Dù vậy, thị trường xe cũ không có cách dễ dàng để phân biệt những chiếc taxi này với một chiếc xe cá nhân được sử dụng và sạc đúng cách.
"Vấn đề lớn nhất, theo quan điểm của tôi, không đơn thuần nằm ở việc pin xe điện có bị suy giảm hay không, mà là thị trường xe cũ hiện có rất ít thông tin về tình trạng thực tế của bộ pin", ông Chaturvedi nói.
Trong trường hợp một chiếc xe điện cũ hoàn toàn không tìm được người mua, giá trị cuối cùng của nó có thể chỉ còn nằm ở số tiền các đơn vị tái chế sẵn sàng trả cho lượng kim loại bên trong pin.
Theo ông Frederick Bloomfield, chuyên gia phân tích cấp cao tại Benchmark Mineral Intelligence, với loại pin LFP được sử dụng trên phần lớn xe điện Trung Quốc, giá trị thu hồi này nhiều nhất cũng chỉ đạt vài trăm USD.
