VIS Ratings: Lãi suất cao gây áp lực lên chất lượng tài sản và chi phí tín dụng ngân hàngTheo báo cáo cập nhật ngành ngân hàng 9 tháng đầu năm 2026, CTCP Xếp hạng Tín nhiệm Đầu tư Việt Nam (VIS Rating) đánh giá nền tảng tín nhiệm của ngành ngân hàng đã suy giảm nhẹ so với đầu năm.
Nguyên nhân chủ yếu đến từ điều kiện nguồn vốn thắt chặt, chi phí vay vốn và chi phí hoạt động gia tăng, cùng áp lực dòng tiền do căng thẳng địa chính trị. Những yếu tố này làm suy giảm khả năng trả nợ của khách hàng cá nhân và doanh nghiệp, đặc biệt là nhóm doanh nghiệp vừa và nhỏ (SME).
Nợ xấu gia tăng, chất lượng tài sản suy giảm trên diện rộng
Tỷ lệ nợ xấu toàn ngành ngân hàng tăng lên 2,3% trong 9 tháng đầu năm 2026, từ mức 2,2% tại cuối quý II/2026. Theo VIS Rating, chi phí vay vốn và chi phí hoạt động gia tăng đã làm suy yếu khả năng trả nợ của khách hàng cá nhân và doanh nghiệp SME, qua đó khiến các khoản vay có vấn đề tiếp tục gia tăng.
Đáng chú ý, chất lượng tài sản suy giảm trên diện rộng, rõ nét nhất tại nhóm ngân hàng quy mô vừa như VIB, OCB, MSB, TPBank và Eximbank; cùng một số ngân hàng quy mô nhỏ như ABBank, PGBank, VietBank và BAC A BANK. Theo VIS Rating, diễn biến này phản ánh tỷ trọng dư nợ lớn hơn của các ngân hàng trên đối với nhóm khách hàng cá nhân và SME dễ bị tổn thương trước biến động lãi suất.
Lãi suất cho vay cao làm gia tăng nợ xấu phát sinh mới và tăng rủi ro tài sản của toàn ngànhKhông chỉ các ngân hàng quy mô vừa và nhỏ, chất lượng tài sản tại nhóm ngân hàng lớn cũng xuất hiện dấu hiệu suy giảm. Tỷ lệ nợ xấu tại TCB, ACB, STB, HDB, BIDV và Vietcombank tăng bình quân 14 điểm cơ bản so với quý trước.
Các khoản nợ xấu phát sinh chủ yếu liên quan đến cho vay mua nhà, cho vay tiêu dùng và dư nợ SME trong các lĩnh vực bất động sản, xây dựng, sản xuất.
VIS Rating dự báo rủi ro tài sản toàn ngành sẽ tiếp tục duy trì ở mức cao khi chi phí vay vốn cao vẫn hạn chế khả năng trả nợ của khách hàng.
Chi phí tín dụng tăng, lợi nhuận ngân hàng phân hóa
Rủi ro tài sản gia tăng cũng kéo theo áp lực trích lập dự phòng và chi phí tín dụng, ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng sinh lời của các ngân hàng.
Trong 9 tháng đầu năm 2026, tỷ suất sinh lời trên tổng tài sản bình quân (ROAA) toàn ngành nhìn chung ổn định ở mức 1,5%. Theo VIS Rating, lợi suất cho vay và biên lãi ròng (NIM) cao hơn tại một số ngân hàng lớn đã bù đắp phần chi phí tín dụng gia tăng.
Tuy nhiên, khả năng sinh lời giữa các ngân hàng lớn có sự phân hóa đáng kể.
Chi phí tín dụng gia tăng trong bối cảnh rủi ro tài sản cao sẽ gây áp lực lên khả năng sinh lời của các ngân hàngTCB và ACB được hưởng lợi từ các khoản cho vay dài hạn có lợi suất cao trong lĩnh vực bất động sản và xây dựng. Riêng Techcombank còn ghi nhận thu nhập phí cao hơn từ hoạt động bảo hiểm và thanh toán.
Ở chiều ngược lại, tăng trưởng lợi nhuận tại Vietcombank, VietinBank, Sacombank và HDBank chậm lại do chi phí tín dụng gia tăng. Trong đó, Sacombank và HDBank còn chịu thêm áp lực thu hẹp NIM khi chi phí tiền gửi tăng.
Áp lực lớn hơn xuất hiện tại nhóm ngân hàng quy mô vừa và nhỏ. Cạnh tranh huy động vốn gay gắt khiến chi phí đầu vào tăng, trong khi NIM thu hẹp so với cùng kỳ năm trước, qua đó ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động.
Bộ đệm dự phòng suy giảm, áp lực huy động vốn vẫn hiện hữu
Bên cạnh rủi ro nợ xấu và khả năng sinh lời, VIS Rating lưu ý bộ đệm hấp thụ tổn thất của ngành ngân hàng vẫn cần được củng cố.
Trong 9 tháng đầu năm 2026, tỷ lệ vốn chủ sở hữu hữu hình trên tổng tài sản (TCE/TA) toàn ngành duy trì ở mức 8,3%, nhờ lợi nhuận tương đối ổn định và các ngân hàng không phát sinh chi trả cổ tức bằng tiền mặt trong quý III/2026.
Tuy nhiên, tỷ lệ bao phủ nợ xấu (LLCR) đã giảm 4 điểm phần trăm trong quý III, xuống còn 75%, do các khoản vay có vấn đề gia tăng, đặc biệt tại nhóm ngân hàng lớn.
Trong khi đó, các kế hoạch tăng vốn chủ sở hữu hiện tại vẫn khá khiêm tốn, với quy mô dự kiến chưa đến 8% TCE toàn ngành. Một số ngân hàng có kế hoạch tăng vốn gồm Vietcombank, BIDV, HDBank, MSB, NCB, VietABank và ABBank. Việc triển khai các kế hoạch này cần thêm thời gian, hạn chế khả năng củng cố bộ đệm vốn để hỗ trợ tăng trưởng tín dụng.
Các kế hoạch tăng vốn chủ sở hữu hiện tại vẫn còn khiêm tốn để củng cố bộ đệm vốn toàn ngànhVề nguồn vốn, áp lực thanh khoản ngắn hạn đã có dấu hiệu hạ nhiệt trong quý III/2026. Tỷ lệ cho vay trên tiền gửi (LDR) toàn ngành giảm xuống 112%, từ mức 114% tại cuối quý II/2026.
Diễn biến này chủ yếu nhờ tăng trưởng tín dụng chậm lại khi một số ngân hàng tiến gần hạn mức tín dụng cả năm, cùng với việc một số ngân hàng như ACB, HDBank và Techcombank đẩy mạnh huy động vốn nước ngoài dài hạn.
Tuy nhiên, cơ cấu nguồn vốn vẫn chịu sức ép từ mặt bằng lãi suất cao. Tỷ lệ tiền gửi không kỳ hạn (CASA) trên tổng dư nợ toàn ngành giảm 50 điểm cơ bản so với quý trước, xuống 17,3%. Lãi suất tiền gửi cao hơn khiến người gửi tiền có xu hướng chuyển sang tiền gửi có kỳ hạn và chứng chỉ tiền gửi (CD), làm gia tăng chi phí huy động của các ngân hàng.
VIS Rating cho rằng dù áp lực thanh khoản ngắn hạn đã giảm bớt, nhu cầu tín dụng dài hạn phục vụ phát triển cơ sở hạ tầng sẽ tiếp tục tạo sức ép lên nguồn vốn ngân hàng trong 12-18 tháng tới. Điều này có thể khiến cạnh tranh huy động vốn và mặt bằng lãi suất tiền gửi duy trì ở mức cao.
Triển vọng 12-18 tháng: Chi phí vốn và rủi ro tín dụng tiếp tục gây sức ép
Nhìn về triển vọng, VIS Rating nhận định ngành ngân hàng vẫn đối mặt với nhiều thách thức trong 12-18 tháng tới. Rủi ro tài sản, chi phí tín dụng và chi phí vốn duy trì ở mức cao sẽ gây áp lực lên khả năng sinh lời cũng như bộ đệm hấp thụ tổn thất của toàn ngành.
Đáng chú ý, nhu cầu vốn dài hạn cho các dự án cơ sở hạ tầng có thể tiếp tục làm gia tăng nhu cầu huy động của hệ thống ngân hàng. Trong khi đó, kế hoạch tăng vốn mới còn khiêm tốn, hạn chế dư địa mở rộng tín dụng và khả năng tăng cường năng lực tài chính.
Theo đánh giá của VIS Rating, dù thanh khoản ngắn hạn đã cải thiện, áp lực nguồn vốn chưa thực sự được giải quyết. Các ngân hàng sẽ phải cân đối giữa nhu cầu duy trì tăng trưởng tín dụng, kiểm soát chi phí huy động và bảo đảm chất lượng tài sản trong bối cảnh mặt bằng lãi suất vẫn ở mức cao.